مالکیت فکری و صنعتی
جستوجو و ثبت علامت تجاری، اعتراض به آگهی و روند YİDK، ابطال و لغو، نقض حق علامت تجاری، و راههای حقوقی و کیفری در نقض حق ثبت اختراع، طرح صنعتی و حق مؤلف.
در مالکیت فکری، حمایت اغلب از تاریخ ثبت و از اعتراضی که در مهلت داده شود پدید میآید. علامتی که به کار میبرید اما ثبت نکردهاید، ممکن است پس از ثبت آن توسط دیگری برای شما غیرقابل استفاده شود؛ اگر ظرف 2 ماه به درخواست مشابهی که در بولتن آگهی شده اعتراض نشود، کار به دعوای ابطال میکشد که بسیار طولانیتر و پرهزینهتر است. از این رو جستوجوی علامت در نخستین روزهای فعالیت تجاری، ارزانترین پشتوانهٔ سالهای بعد است.
در این صفحه روند ثبت علامت تجاری و راههای اعتراض، مهلت طرح دعوا علیه تصمیمهای TÜRKPATENT، لغو به سبب عدم استفاده، دعوای نقض حق علامت و مجازات آن، نقض حق ثبت اختراع، طرح صنعتی و حق مؤلف، هزینههای رسمی 2026 و پاسخ پرتکرارترین پرسشها را مییابید.
هر حق چگونه حمایت میشود؟
علامت تجاری، حق ثبت اختراع، مدل اشیای مفید و طرح صنعتی با قانون مالکیت صنعتی شمارهٔ 6769 (SMK)؛ و آثاری مانند ادبیات، موسیقی، سینما، نرمافزار و عکس با قانون شمارهٔ 5846 آثار فکری و هنری (FSEK) حمایت میشوند. در حقوق مالکیت صنعتی، حمایت بهطور معمول با درخواست به ادارهٔ ثبت اختراع و علامت تجاری ترکیه (TÜRKPATENT) و ثبت پدید میآید؛ اما حق مؤلف بهخودیخود در لحظهٔ آفرینش اثر به وجود میآید.
| نوع حق | مدت حمایت | ثبت |
|---|---|---|
| علامت تجاری | 10 سال از تاریخ درخواست؛ بهطور نامحدود برای دورههای 10 ساله تمدید میشود (SMK مادهٔ 23) | درخواست به TÜRKPATENT؛ ثبت پس از روند آگهی و اعتراض |
| حق ثبت اختراع | 20 سال از تاریخ درخواست؛ قابل تمدید نیست و پرداخت هزینههای سالانه لازم است (SMK مادهٔ 101) | بررسی نوآوری، گام ابتکاری و کاربرد صنعتی |
| مدل اشیای مفید | 10 سال از تاریخ درخواست؛ قابل تمدید نیست (SMK مادهٔ 101) | بررسی محدودتر؛ گام ابتکاری لازم نیست |
| طرح صنعتی ثبتشده | 5 سال؛ با تمدیدهای 5 ساله در مجموع تا 25 سال (SMK مادهٔ 69) | درخواست به TÜRKPATENT و آگهی |
| طرح صنعتی ثبتنشده | 3 سال از تاریخ نخستین عرضه به عموم (SMK مادهٔ 69) | ثبتی در کار نیست؛ اثبات تاریخ نخستین عرضه لازم است |
| حق مؤلف (اثر) | در طول زندگی پدیدآورنده و 70 سال پس از مرگ او | شرط نیست؛ ثبت تنها اثبات را آسانتر میکند |
یک محصول میتواند همزمان با بیش از یک حق حمایت شود: نشان روی بستهبندی میتواند علامت تجاری، شکل آن طرح صنعتی و نقاشی اصیل روی آن اثر باشد. اینکه به کدام حق استناد شود، هم مهلتها و هم راهی را که باید پیمود تغییر میدهد.
روند ثبت علامت تجاری گامبهگام
- جستوجوی مشابهت: پیش از درخواست بررسی میشود که آیا علامت یکسان یا مشابهی برای کالاها و خدمات یکسان یا مشابه ثبت شده یا درخواستش داده شده است. بیشتر خطر رد در همین مرحله دیده میشود.
- انتخاب طبقه: درخواست بر اساس طبقههای کالا و خدمات طبق طبقهبندی نیس داده میشود. حمایت تنها برای طبقههای انتخابشده پدید میآید؛ بعداً نمیتوان دامنه را گسترش داد.
- درخواست و بررسی شکلی: درخواست بهصورت الکترونیکی به TÜRKPATENT داده میشود، هزینه پرداخت و نواقص رفع میشود.
- بررسی موانع مطلق: نشانههایی که فاقد قدرت تمایز، توصیفی یا گمراهکنندهاند، از سوی اداره رد میشوند.
- آگهی در بولتن و مهلت اعتراض: درخواست در بولتن رسمی علامت تجاری آگهی میشود؛ اشخاص ثالث ظرف 2 ماه میتوانند اعتراض کنند (SMK مادهٔ 18).
- ثبت: اگر اعتراضی نباشد یا اعتراض رد شده باشد، هزینهٔ ثبت پرداخت و علامت در دفتر ثبت درج میشود.
درخواستی که به آن اعتراض نشود ممکن است تقریباً ظرف یک سال به نتیجه برسد؛ مراحل اعتراض و YİDK روند را طولانیتر میکنند. تاریخ درخواست اهمیت دارد، زیرا حمایت از علامت و حق تقدم از همین تاریخ محاسبه میشود.
اعتراض، YİDK و دعوا: مهلتها و مراجع
در علامت تجاری و دیگر حقوق مالکیت صنعتی، از دست رفتن حق بیشتر با گذشتن مهلتهای کوتاه و قطعی رخ میدهد. مهلتهای اداره و دعوا قطعیاند و تمدید نمیشوند؛ آخرین روز را برای پروندهٔ خود میتوانید با ابزار بررسی مهلت و مرور زمان نیز محاسبه کنید.
| اقدام | مهلت | مرجع |
|---|---|---|
| اعتراض به آگهی درخواست علامت تجاری | 2 ماه از آگهی در بولتن (SMK مادهٔ 18) | TÜRKPATENT |
| اعتراض به تصمیم اداره (رد، پذیرش یا رد اعتراض) | 2 ماه از ابلاغ تصمیم (SMK مادهٔ 20) | هیئت بررسی مجدد و ارزیابی TÜRKPATENT (YİDK) |
| دعوا علیه تصمیم YİDK | 2 ماه از ابلاغ تصمیم | دادگاه حقوقی مالکیت فکری و صنعتی آنکارا (SMK مادهٔ 156/2) |
| اعتراض به ثبت طرح صنعتی | 3 ماه از آگهی (SMK مادهٔ 67) | TÜRKPATENT |
| اعتراض به اعطای حق ثبت اختراع | 6 ماه از آگهی اعطای حق ثبت اختراع (SMK مادهٔ 99) | TÜRKPATENT |
| تمدید علامت تجاری | 6 ماه پیش از پایان مدت حمایت؛ اگر از دست برود، ظرف 6 ماه پس از پایان با هزینهٔ اضافی (SMK مادهٔ 23) | TÜRKPATENT |
| درخواست لغو به سبب عدم استفاده | علامتی که 5 سال از ثبت استفاده نشده یا استفاده از آن 5 سال متوقف بوده است (SMK مواد 9 و 26) | TÜRKPATENT (لغو اداری) |
| دعوای ابطال علامت تجاری | مهلت معینی ندارد؛ اما 5 سال سکوت آگاهانه ممکن است حق را ساقط کند (SMK مادهٔ 25/6) | دادگاه حقوقی مالکیت فکری و صنعتی |
| مطالبهٔ خسارت به سبب نقض | 2 سال از آگاهی و در هر حال 10 سال از وقوع فعل؛ اگر فعل جرم باشد، مرور زمان کیفری طولانیتر (SMK مادهٔ 157، TBK مادهٔ 72) | دادگاه حقوقی مالکیت فکری و صنعتی |
| شکایت در جرم علامت تجاری یا حق مؤلف | 6 ماه از آگاهی از فعل و مرتکب (TCK مادهٔ 73) | دادسرای عمومی |
در اعتراض به آگهی، نه تنها مشابهت علامتها بلکه اثبات استفاده نیز ممکن است مطرح شود: اگر علامتی که مبنای اعتراض است دستکم پنج سال ثبت شده باشد، درخواستدهنده میتواند از معترض بخواهد ثابت کند که در پنج سال اخیر علامتش را در ترکیه بهطور جدی استفاده کرده است؛ اگر اثبات نشود، اعتراض رد میشود (SMK مادهٔ 19/2).
لغو به سبب عدم استفاده: اکنون TÜRKPATENT تصمیم میگیرد
علامتی که بدون دلیل موجه ظرف پنج سال از تاریخ ثبت در ترکیه بهطور جدی استفاده نشده یا استفاده از آن پنج سال بیوقفه متوقف بوده، قابل لغو است (SMK مادهٔ 9). این لغو پیشتر با طرح دعوا در دادگاه خواسته میشد. مادهٔ 26 SMK این صلاحیت را به TÜRKPATENT داد؛ این حکم در 10 ژانویهٔ 2024 لازمالاجرا شد و قواعد اجرایی آن با اصلاحیهٔ آییننامه که در 15 مارس 2025 منتشر شد روشن گردید. امروز اگر علامتی که استفاده نمیشود مانع ایجاد کند، درخواست لغو به TÜRKPATENT داده میشود؛ درخواست به صاحب علامت ابلاغ میشود و از او خواسته میشود ظرف یک ماه دلایل استفاده را ارائه کند (به درخواست او تا یک ماه مهلت اضافی ممکن است داده شود). اداره بر اساس پرونده تصمیم میگیرد؛ علیه این تصمیم نیز راه اعتراض به YİDK و سپس دعوا در آنکارا باز است.
آغاز استفادهٔ «نمایشی» پس از آگاهی از درخواست لغو ممکن است سودی نداشته باشد: استفادهای که در سه ماه پیش از درخواست و با پیشبینی طرح آن انجام شود، در نظر گرفته نمیشود (SMK مادهٔ 26/4). درس برای صاحبان علامت روشن است: فاکتورها، کاتالوگها، تبلیغات و سوابق فروش باید تاریخدار و منظم نگهداری شوند.
دعوای ابطال علامت تجاری
ادعای اینکه علامت ثبتشده از ابتدا نباید ثبت میشد — برای نمونه به سبب احتمال اشتباه با علامتی پیشین، درخواست با سوء نیت یا بهرهبرداری ناروا از شهرت علامت مشهور — با دعوای ابطال مطرح میشود. ذینفعان، دادستانها و نهادهای عمومی مربوط میتوانند دعوا طرح کنند؛ دعوا علیه کسی طرح میشود که در دفتر ثبت بهعنوان صاحب علامت درج شده و TÜRKPATENT طرف دعوا قرار نمیگیرد (SMK مادهٔ 25). اگر سبب ابطال تنها به برخی کالاها و خدمات مربوط باشد، به ابطال جزئی حکم داده میشود. صاحب علامتی که با آگاهی از استفادهٔ علامت بعدی پنج سال سکوت کرده، نمیتواند ابطال آن را بخواهد، مگر آنکه آن علامت با سوء نیت ثبت شده باشد.
دعوای نقض حق علامت تجاری
استفادهٔ بدون اجازه از علامت، استفاده از علامتی چنان مشابه که قابل تشخیص نباشد، یا فروش، واردات یا نگهداری با هدف تجاری محصولاتی که تقلبی بودنشان معلوم است، نقض حق علامت تجاری است (SMK مادهٔ 29). صاحب حق میتواند موارد زیر را با هم از دادگاه بخواهد (SMK مادهٔ 149):
- احراز نقض، جلوگیری از نقض احتمالی و توقف نقض
- رفع نقض و جبران خسارت مادی و معنوی
- توقیف محصولات تقلبی و ابزارهای به کار رفته در تولید آنها، و در صورت لزوم نابودی آنها
- آگهی حکم قطعی با هزینهٔ طرف مقابل
خسارت چگونه محاسبه میشود؟ عدمالنفع به انتخاب صاحب حق با یکی از سه روش تعیین میشود: درآمد احتمالی که اگر نقض رخ نمیداد به دست میآمد، سود خالصی که ناقض به دست آورده، یا حق امتیازی که اگر قرارداد لیسانس بسته میشد پرداخت میگردید (SMK مادهٔ 151). اگر کیفیت پایین محصولات تقلبی به شهرت علامت آسیب زده باشد، افزون بر آن میتوان خسارت شهرت خواست (SMK مادهٔ 150). روش انتخابی مستقیماً بر نتیجهٔ اقتصادی پرونده اثر میگذارد؛ همچنین میتوان خواست که سوابق فروش طرف مقابل به دادگاه آورده شود.
میانجیگری: دعاوی مالکیت فکری دعوای تجاری شمرده میشوند. در خواستههایی که پرداخت مبلغی پول مانند خسارت را در بر دارند، مراجعه به میانجی پیش از طرح دعوا شرط طرح دعواست (TTK مواد 4 و 5/A)؛ در دعاوی که تنها احراز و توقف نقض، ابطال یا لغو تصمیم TÜRKPATENT خواسته شود، میانجیگری لازم نیست.
تأمین دلیل و دستور موقت
محصولات تقلبی ممکن است بهسرعت از بازار جمع شوند و آگهیهای اینترنتی یکشبه پاک شوند. از این رو پیش از طرح دعوا از دادگاه تأمین دلیل (delil tespiti) خواسته میشود و محصولات، محلهای فروش و صفحههای اینترنتی به وسیلهٔ کارشناس ثبت میشوند (HMK مادهٔ 400). اگر ثابت شود نقض ادامه دارد یا مقدمات جدی آن فراهم میشود، میتوان با دستور موقت (ihtiyati tedbir) توقف فروش و توقیف محصولات را در هر جا که باشند، از جمله گمرک و مناطق آزاد، خواست (SMK مادهٔ 159). دادگاه اغلب تأمین میخواهد. اگر دستور موقت پیش از طرح دعوا گرفته شود، دعوای اصلی باید ظرف دو هفته طرح شود؛ وگرنه دستور موقت خودبهخود از بین میرود (HMK مادهٔ 397). در عمل، این مؤثرترین گامی است که بدون انتظار برای نتیجهٔ دعوا فروش تقلبی را متوقف میکند.
جرم نقض حق علامت تجاری و مجازات آن
کسی که با تقلید علامت متعلق به دیگری کالا تولید کند، خدمت ارائه دهد، بفروشد، برای فروش عرضه کند، وارد یا صادر کند، با هدف تجاری بخرد، نگهداری، حمل یا انبار کند، به حبس از 1 تا 3 سال و جزای نقدی قضایی تا 20,000 روز محکوم میشود (SMK مادهٔ 30/1). برای کسی که بدون اختیار، علامت دیگری را واگذار کند یا بر آن لیسانس یا رهن بدهد، حبس از 2 تا 4 سال پیشبینی شده است. برای اعمال مجازات، علامت باید در ترکیه ثبت شده باشد و جرم منوط به شکایت است. فروشندهٔ کالای تقلبی اگر با اعلام اینکه کالا را از کجا تهیه کرده، شناسایی تولیدکنندگان و توقیف کالاها را ممکن سازد، مجازات نمیشود (SMK مادهٔ 30/7). پس از شکایت، دادسرا میتواند قرار بازرسی و توقیف بخواهد؛ دادرسی کیفری مستقل از دعوای حقوقی پیش میرود. در SMK چنین حکم کیفری برای علامت تجاری پیشبینی شده است؛ در نقض حق ثبت اختراع و طرح صنعتی، راه بهطور معمول دعوای حقوقی است. برای آیین کلی تحقیقات کیفری، صفحهٔ حقوق کیفری ما را ببینید.
نقض حق مؤلف: راه حقوقی و کیفری
تکثیر، اقتباس، توزیع یا عرضهٔ اثر به عموم در اینترنت بدون اجازهٔ کتبی پدیدآورنده، طبق FSEK نقض به شمار میآید. عکسهایی که بدون اجازه در شبکههای اجتماعی استفاده میشوند، کد نرمافزاری کپیشده، کتابهایی که بدون اجازه چاپ میشوند و نشر غیرمجاز رایجترین نمونهها هستند.
- راه حقوقی: صاحب حقی که از او اجازه گرفته نشده، میتواند تا سه برابر مبلغی را که اگر قرارداد بسته میشد میتوانست بخواهد، یا ارزش روز را مطالبه کند (FSEK مادهٔ 68). افزون بر این میتوان جلوگیری و توقف نقض و، در صورت نقض حقوق معنوی، خسارت معنوی خواست.
- راه کیفری: کسی که اثر را بدون اجازه تکثیر، توزیع یا به عموم عرضه کند، به حبس از 1 تا 5 سال یا جزای نقدی قضایی محکوم میشود؛ گذاشتن نام خود بر اثر دیگری و نقلقول بدون ذکر منبع نیز جرمهای جداگانهاند (FSEK مادهٔ 71). تحقیق دربارهٔ این جرمها منوط به شکایت است و باید در مهلت شکایت، مدارک نشاندهندهٔ مالکیت حق به دادسرا ارائه شود؛ وگرنه قرار منع تعقیب صادر میشود (FSEK مادهٔ 75).
در اختلاف حق مؤلف، آنچه تعیینکننده است اثبات این است که اثر را چه کسی و در چه زمانی پدید آورده است. فایلهای پیشنویس، سوابق نسخهها، فایلهای خام عکس و مکاتبات تحویل از هر ثبتی که بعداً انجام شود ارزشمندترند. برای حذف محتوای اینترنتی و مسدودسازی دسترسی، مقالهٔ ما دربارهٔ مسدودسازی دسترسی در شبکههای اجتماعی و صفحهٔ حقوق فناوری اطلاعات نیز راهنما هستند.
دادگاه صالح و دادگاههای تخصصی در استانبول
به دعاوی ناشی از SMK و FSEK دادگاههای حقوقی مالکیت فکری و صنعتی و به جرمها دادگاههای کیفری مالکیت فکری و صنعتی رسیدگی میکنند؛ در جاهایی که این دادگاهها تشکیل نشدهاند، دادگاههای عمومی حقوقی و کیفری بدوی در این مقام رسیدگی میکنند (SMK مادهٔ 156). در استانبول، در دادگستریهای استانبول (چاغلایان)، آناتولی (کارتال) و باکرکوی دادگاههای مالکیت فکری و صنعتی وجود دارد. در دعوای حقوقی که صاحب حق طرح میکند، دادگاه صالح محلی دادگاه اقامتگاه خواهان، محل وقوع نقض یا محل بروز آثار آن است. این امکان انتخاب به صاحب علامتی در استانبول اجازه میدهد که حتی برای نقضی که در استان دیگری رخ داده، دعوا را در استانبول طرح کند. اما دعاوی علیه تصمیمهای TÜRKPATENT تنها در آنکارا قابل طرحاند.
هزینههای 2026: هزینههای TÜRKPATENT و هزینههای دادرسی
| قلم (2026) | مبلغ |
|---|---|
| هزینهٔ درخواست علامت تجاری تکطبقه | 2,820 TL |
| هزینهٔ طبقهٔ اضافی (طبقهٔ دوم / هر طبقهٔ سوم و بعدی) | 2,820 TL / 3,150 TL |
| هزینهٔ ثبت علامت تجاری | 7,010 TL |
| هزینهٔ اعتراض به درخواست آگهیشده در بولتن | 1,150 TL |
| هزینهٔ تمدید علامت تجاری (تا 2 طبقه) | 8,730 TL |
| هزینهٔ درخواست لغو علامت تجاری | 35,320 TL |
| هزینهٔ طرح دعوا / هزینهٔ مقطوع رأی هنگام طرح دعوا | 732 TL / 732 TL |
| هزینهٔ نسبی رأی در مطالبهٔ خسارت | 68.31 در هزار مبلغ خواسته (یکچهارم آن پیشپرداخت) |
جدول، هزینههای رسمی TÜRKPATENT در سال 2026 را نشان میدهد؛ حقالوکاله در آنها منظور نشده است. خواستههای غیرمالی مانند احراز و جلوگیری از نقض مشمول هزینهٔ مقطوع و مطالبهٔ خسارت مشمول هزینهٔ نسبی است؛ برای هزینههای کارشناسی و ابلاغ نیز پیشپرداخت جداگانهای واریز میشود. طبق تعرفهٔ حداقل حقالوکاله، کمترین حقالوکاله برای دعاوی که در دادگاههای مالکیت فکری و صنعتی رسیدگی میشوند 70,000 TL (بدون مالیات بر ارزش افزوده) است. روندهای اعتراض نزد اداره در بیشتر پروندهها ظرف چند ماه تا یک سال نتیجه میگیرند؛ دعاوی ابطال و نقض که به کارشناسی فنی نیاز دارند در استانبول در مرحلهٔ بدوی معمولاً 1.5 تا 3 سال طول میکشند. برای جنبههای تجاری مانند قراردادهای لیسانس، واگذاری و فرانشیز، صفحهٔ حقوق تجارت و شرکتها ما را نیز ببینید.
کارهایی که در مالکیت فکری و صنعتی انجام میدهیم
- علامت تجاری: جستوجوی مشابهت، درخواست ثبت، اعتراض به آگهی و پاسخ به اعتراض، روند YİDK و دعوای لغو تصمیم در آنکارا
- لغو و ابطال: درخواست لغو اداری به سبب عدم استفاده و دفاع در برابر آن، دعاوی ابطال علامت تجاری
- نقض: اظهارنامه، تأمین دلیل، دستور موقت، دعاوی جلوگیری از نقض و خسارت، میانجیگری
- جنبهٔ کیفری: شکایت، درخواست بازرسی و توقیف در جرمهای علامت تجاری و حق مؤلف؛ وکالت دفاع از متهمان و مظنونان
- حق ثبت اختراع، مدل اشیای مفید و طرح صنعتی: اعتراض به ثبت طرح، حمایت از طرح ثبتنشده، دعاوی نقض حق ثبت اختراع و طرح
- حق مؤلف: اثبات پدیدآورندگی، قراردادهای لیسانس و واگذاری، خسارت و مسدودسازی دسترسی در استفادهٔ بدون اجازه
- نام دامنه: اختلافهای نام دامنه مبتنی بر حق علامت تجاری
مدارک لازم
- گواهی ثبت علامت تجاری، حق ثبت اختراع یا طرح صنعتی یا شمارهٔ درخواست
- اثبات استفاده: فاکتورهای تاریخدار، کاتالوگ، تبلیغات، سوابق وبسایت و شبکههای اجتماعی، ارقام فروش
- دلایل نقض: عکس محصول و بستهبندی، نمونهٔ خریداریشده و فاکتور آن، پیوندهای فروش، ضبط صفحه
- در اختلاف حق مؤلف: نسخهٔ نخست اثر، پیشنویسها و فایلهای خام، سوابق نسخهها، مکاتبات تحویل
- قراردادهای واگذاری، لیسانس، کار یا خدمات
- در صورت وجود: اظهارنامه، صورتجلسهٔ دفتر اسناد رسمی یا تصمیمهای پیشین TÜRKPATENT
اثبات استفاده دوسویه کار میکند: هم هنگام دفاع از علامت خود در برابر اعتراضها و درخواستهای لغو، و هم هنگام لغو کردن علامت استفادهنشدهٔ طرف مقابل، همان نوع مدارک خواسته میشود. نگهداری منظم این سوابق مزیتی است که بعداً نمیتوان آن را دوباره ساخت.
اطلاعات این صفحه جنبهٔ عمومی دارد و بر اساس قوانین سال 2026 و تعرفهٔ هزینههای TÜRKPATENT تهیه شده است. هزینهها هر سال از نو تعیین میشوند؛ مهلتهای اعتراض و دعوا قطعیاند. توصیه میشود برای وضعیت مشخص خود با وکیل مشورت کنید.

