وکیل کیفری در استانبول و حقوق کیفری

در دادرسی کیفری، حساس‌ترین لحظه‌ها اغلب نخستین ساعات پرونده است: بازداشت، اخذ اظهارات، بازرسی و توقیف اقداماتی هستند که بعداً قابل بازگشت نیستند. وقتی به‌عنوان مظنون برای ادای اظهارات احضار می‌شوید، حق سکوت و حق ملاقات با وکیل دارید؛ استفاده درست از این حقوق پایه دفاع را تشکیل می‌دهد.

در این صفحه مراحل تحقیقات و تعقیب در دادرسی کیفری، گام‌هایی که هنگام احضار برای اظهارات و بازداشت یکی از نزدیکانتان باید برداشت، مهلت‌های فعلی اعتراض و طرق شکایت، مجازات جرائم رایجی مانند کلاهبرداری، سرقت، ایراد جرح عمدی و تهدید به‌روزشده با اصلاحات 2025–2026، سازش کیفری و تعویق اعلام حکم (HAGB)، محاسبه مدت اجرای مجازات و نظارت اجتماعی، اینکه کدام دادگستری در استانبول به پرونده رسیدگی می‌کند و پاسخ پرسش‌های متداول را خواهید یافت.

دادرسی کیفری چگونه پیش می‌رود؟

1. تحقیقات (soruşturma): جرم از طریق شکایت، اعلام یا کشف ضابطان آشکار می‌شود. دادستانی (Cumhuriyet savcılığı) ادله را جمع‌آوری می‌کند؛ اظهارات مظنون نزد پلیس یا دادستانی اخذ می‌شود. در برخی جرائم شدید ممکن است با تصمیم قاضی بر پرونده محدودیت اعمال شود؛ در این صورت حتی وکیل مدافع نیز نمی‌تواند بخشی از اسناد را بررسی کند.
2. نتیجه تحقیقات: اگر ظن کافی وجود نداشته باشد قرار منع تعقیب (takipsizlik) صادر می‌شود. اگر ظن کافی وجود داشته باشد کیفرخواست صادر می‌شود؛ در جرائمی که مشمول سازش کیفری‌اند ابتدا سازش (uzlaştırma) و در جرائمی که مشمول پیش‌پرداخت‌اند پیش‌پرداخت (önödeme) امتحان می‌شود؛ در برخی جرائم سبک، طرح دعوای عمومی ممکن است پنج سال به تعویق افتد.
3. پذیرش کیفرخواست: دادگاه ظرف 15 روز کیفرخواست را بررسی می‌کند؛ اگر آن را ناقص بداند بازمی‌گرداند و اگر بپذیرد مرحله تعقیب آغاز می‌شود.
4. تعقیب (kovuşturma): در جلسات دادرسی اظهارات متهم و شهود شنیده می‌شود، گزارش‌های کارشناسی مورد بحث قرار می‌گیرد و متهم و وکیل مدافع در ماهیت دفاع می‌کنند.
5. حکم: حکم برائت، محکومیت، تعویق اعلام حکم (HAGB)، اقدام تأمینی یا قرار موقوفی تعقیب صادر می‌شود.
6. طرق شکایت و اجرا: تجدیدنظر (istinaf) و فرجام‌خواهی (temyiz)؛ پس از پایان طرق عادی، شکایت فردی به دادگاه قانون اساسی. حکم قطعی توسط دفتر اجرای احکام دادستانی کل اجرا می‌شود.

چگونه بفهمید علیه شما تحقیقات یا پرونده‌ای وجود دارد؟

بسیاری از افراد تنها هنگام احضار برای اظهارات یا هنگام درخواست شغل از تحقیقات علیه خود باخبر می‌شوند. در حالی که دانستن وجود تحقیقات یا تعقیب از پیش، برای آماده‌کردن دفاع زمان می‌خرد. با ورود به درگاه شهروندی UYAP (UYAP Vatandaş Portal) از طریق e-Devlet (درگاه دولت الکترونیک) می‌توان پرونده‌هایی که در آن‌ها طرف هستید، تاریخ جلسات و اوراق ابلاغ‌شده را دید؛ اما بخشی از پرونده‌های تحقیقاتی ممکن است به دلیل محرمانگی به‌طور کامل نمایش داده نشود. مطمئن‌ترین راه برای دانستن اینکه آیا علیه شما حکم جلب وجود دارد، استعلام وکیلتان از دادستانی کل است.

مهم است که اطلاعات نشانی شما در MERNİS (سامانه ثبت مرکزی جمعیت) به‌روز باشد و نشانی e-Tebligat (ابلاغ الکترونیک) به‌طور منظم بررسی شود: ابلاغ به نشانی معلوم ممکن است برای شروع مهلت‌ها کافی باشد، حتی اگر شخص از آن آگاه نباشد. برای کسانی که خارج از کشور زندگی می‌کنند یا مدت طولانی از نشانی خود دورند، این بررسی ساده‌ترین تدبیر برای جلوگیری از قطعی‌شدن حکم در غیاب آنان است.

اگر برای اظهارات احضار شده‌اید: گام‌به‌گام چه باید کرد؟

احضار برای اظهارات معمولاً با تماس تلفنی از کلانتری، دعوت‌نامه‌ای که پشت در گذاشته می‌شود یا نامه‌ای که از طریق e-Devlet ابلاغ می‌شود انجام می‌گیرد. هنگام احضار می‌توانید بپرسید که به‌عنوان مظنون احضار شده‌اید یا شاهد و به سبب کدام رویداد؛ اگر به‌عنوان مظنون احضار شده‌اید، بدون آمادگی نرفتن مسیر بقیه پرونده را تعیین می‌کند.

1. سمت خود و پرونده را بدانید: نام واحد احضارکننده، شماره تحقیقات و اتهامی را که به سبب آن احضار شده‌اید یادداشت کنید. تکالیف کسی که به‌عنوان شاهد احضار می‌شود با تکالیف مظنون متفاوت است.
2. تاریخ را از دست ندهید: برای مظنونی که به احضار قانونی پاسخ ندهد ممکن است قرار جلب صادر شود. اگر عذر دارید، آن را کتباً اطلاع دهید و وقت جدید بخواهید.
3. ابتدا با وکیلتان گفت‌وگو کنید: اگر محدودیتی نباشد، وکیل مدافع می‌تواند پرونده تحقیقاتی را بررسی کند و از آن رونوشت بگیرد (CMK 153). اظهاراتی که بدون دانستن محتوای پرونده داده می‌شود، دلیلی است که بعداً تغییر آن از همه دشوارتر است.
4. مدارک خود را آماده کنید: کارت شناسایی، مکاتبات مربوط به رویداد، رسیدهای بانکی، قراردادها و هر آنچه به سود شماست مانند فیلم دوربین یا اطلاعات مکانی، همراه با یک گاه‌شمار رویدادها را همراه داشته باشید.
5. در هنگام اظهارات از حقوق خود استفاده کنید: حق سکوت دارید؛ می‌توانید جمع‌آوری ادله به سود خود را درخواست کنید. پیش از امضای صورت‌جلسه آن را از ابتدا تا انتها بخوانید و بخواهید جمله‌های ناقص یا نادرست نوشته‌شده اصلاح شود.
6. پس از اظهارات: اگر آزاد شدید، نتیجه تحقیقات را از طریق e-Devlet و درگاه شهروندی UYAP پیگیری کنید؛ ممکن است قرار منع تعقیب، کیفرخواست یا پیشنهاد سازش به شما ابلاغ شود. برای جزئیات حقوقتان در دوران بازداشت، راهنمای ما درباره اظهارات در کلانتری و دادستانی را ببینید.

بازداشت و اظهارات: حقوق شما

• حق سکوت: توضیح‌ندادن درباره اتهام حق قانونی شماست و نمی‌توان آن را به زیان شما تفسیر کرد.
• حق داشتن وکیل مدافع: می‌توانید پیش از اظهارات و در حین آن با وکیلتان ملاقات کنید؛ برای این کار وکالت‌نامه لازم نیست (CMK 154). اگر وکیل ندارید، می‌توانید درخواست کنید کانون وکلا رایگان وکیل مدافع تعیین کند. در جرائمی که حداقل مجازات آن‌ها بیش از 5 سال حبس است، برای کودکان و برای کسانی که به دلیل ناتوانی قادر به دفاع از خود نیستند، بدون نیاز به درخواست وکیل مدافع تعیین می‌شود (CMK 150).
• اطلاع به نزدیکان: به یکی از نزدیکان فرد بازداشت‌شده بی‌درنگ اطلاع داده می‌شود.
• مدت بازداشت: اصولاً 24 ساعت از زمان دستگیری است (بدون احتساب مدت راه لازم برای اعزام نزد نزدیک‌ترین قاضی). در جرائم ارتکابی به‌صورت جمعی، با دستور کتبی دادستان، هر بار حداکثر یک روز، تا سه روز قابل تمدید است؛ بدین ترتیب مدت کل حداکثر 4 روز می‌شود. علیه بازداشت می‌توان به قاضی صلح کیفری (sulh ceza hâkimliği) شکایت کرد؛ قاضی پیش از گذشت 24 ساعت تصمیم می‌گیرد (CMK 91).
• ارزش اظهارات نزد پلیس: اظهاراتی که بدون حضور وکیل مدافع نزد پلیس اخذ شده و نزد قاضی یا دادگاه تأیید نشده باشد، نمی‌تواند مبنای حکم قرار گیرد.

بازداشت موقت، نظارت قضایی و اعتراض

بازداشت موقت (tutuklama) مجازات نیست بلکه اقدامی تأمینی است و تنها زمانی می‌تواند صادر شود که ظن قوی به ارتکاب جرم همراه با خطر فرار یا امحای ادله وجود داشته باشد، به شرط تناسب. در جرائمی که تنها مستلزم جزای نقدی قضایی‌اند و در جرائمی که حداکثر مجازات آن‌ها از دو سال بیشتر نیست، به‌استثنای جرائم عمدی علیه تمامیت جسمانی، قرار بازداشت موقت صادر نمی‌شود (CMK 100/4). به جای بازداشت می‌توان تدابیر نظارت قضایی (adli kontrol) مانند ممنوعیت خروج از کشور، تکلیف به امضای دوره‌ای و ممنوعیت ترک منزل را مقرر کرد. ادامه بازداشت در مرحله تحقیقات حداکثر در فاصله‌های 30 روزه بررسی می‌شود.

علیه قرار بازداشت موقت قاضی صلح کیفری می‌توان ظرف دو هفته از اطلاع از قرار اعتراض کرد؛ همچنین در هر مرحله می‌توان درخواست آزادی داد. برای نحوه نوشتن اعتراض و اینکه چه مرجعی آن را بررسی می‌کند، راهنمای ما درباره اعتراض به قرار بازداشت موقت را ببینید.

حداکثر مدت‌های بازداشت موقت

این مدت‌ها سقف هستند؛ بازداشت باید در هر بررسی با ذکر دلیل دوباره ارزیابی شود. مدت سپری‌شده در بازداشت موقت در صورت محکومیت از مجازات کسر می‌شود.

اگر یکی از نزدیکانتان بازداشت یا بازداشت موقت شد چه باید کرد؟

برای خانواده، نخستین ساعات هم مبهم است و هم ارزشمند. ترتیب زیر از رایج‌ترین موارد تضییع حقوق جلوگیری می‌کند:

1. محل نگهداری را بدانید: بپرسید در کدام واحد پلیس یا ژاندارمری نگهداری می‌شود و پرونده در کدام دادستانی کل است. نزدیکان اصولاً نمی‌توانند مستقیماً با فرد بازداشت‌شده گفت‌وگو کنند؛ ارتباط از طریق وکیل انجام می‌شود.
2. بی‌درنگ با وکیل تماس بگیرید: وکیل مدافع می‌تواند بدون وکالت‌نامه با فرد بازداشت‌شده ملاقات کند و هنگام اظهارات حاضر باشد. در برخی جرائم سازمانی و تروریستی این ملاقات ممکن است با تصمیم قاضی 24 ساعت محدود شود؛ در این مدت اظهارات اخذ نمی‌شود.
3. مدارک به سود او را جمع کنید: گواهی اقامت، گواهی اشتغال، سابقه SGK (تأمین اجتماعی)، گواهی تحصیل، گزارش‌های پزشکی و مدارک مربوط به افراد تحت تکفل مستقیماً در ارزیابی قاضی از خطر فرار مؤثرند.
4. تاریخ قرار بازداشت موقت را یادداشت کنید: مهلت دو هفته‌ای اعتراض از این تاریخ جاری می‌شود. دلایل قرار را از طریق وکیل به دست آورید؛ اعتراض وقتی مؤثر است که به دلایل یکی‌یکی پاسخ دهد.
5. وکالت‌نامه و امور زندان: چون فرد بازداشت‌شده نمی‌تواند به دفتر اسناد رسمی برود، وکالت‌نامه با آمدن سردفتر به مؤسسه تنظیم می‌شود. روزهای ملاقات بسته و باز و قواعد ارسال پول و وسایل از مدیریت مؤسسه پرسیده می‌شود. در استانبول بازداشت‌شدگان بیشتر به مؤسساتی مانند مجموعه زندان‌های مرمره در سیلیوری، مالتپه و متریس فرستاده می‌شوند.
6. مرحله تعقیب را پیگیری کنید: هنگامی که کیفرخواست پذیرفته می‌شود، دادگاه در نخستین جلسه بازداشت را دوباره ارزیابی می‌کند؛ در هر جلسه و میان جلسات می‌توان آزادی را درخواست کرد.

کسی که پس از بازداشت موقت درباره او قرار منع تعقیب یا حکم برائت صادر شده، می‌تواند خسارت مادی و معنوی خود را از دولت مطالبه کند (CMK 141). به موجب قانون شماره 7499 در این موارد درخواست به جای دادگاه کیفری یک، طبق آیین کمیسیون جبران خسارت وابسته به وزارت دادگستری بررسی می‌شود؛ در موارد دیگر مانند بازداشت خلاف قانون، دادگاه کیفری یک صالح است. درخواست باید ظرف سه ماه از ابلاغ قطعیت تصمیم و در هر حال ظرف یک سال از قطعیت آن ارائه شود (CMK 142).

مهلت‌های فعلی اعتراض و طرق شکایت

قانون شماره 7499 مهلت‌ها را در آیین دادرسی کیفری تغییر داد. برای تصمیم‌هایی که در 1 ژوئن 2024 و پس از آن صادر شده‌اند:

در تصمیم‌هایی که پیش از این تاریخ صادر شده‌اند، مهلت‌های قدیم (تجدیدنظر 7 روز، فرجام‌خواهی 15 روز) اعمال می‌شود. این مهلت‌ها مسقط حق‌اند؛ اگر از دست بروند تصمیم قطعی می‌شود. به‌استثنای مواردی که از حبس تبدیل شده‌اند، احکام محکومیت به جزای نقدی تا 15.000 TL به‌انضمام این مبلغ قابل تجدیدنظر نیستند (CMK 272/3). برای محاسبه مهلت‌ها می‌توانید از ابزار بررسی مهلت و مرور زمان ما استفاده کنید؛ اما تعیین دقیق تاریخ ابلاغ در پرونده کیفری مستلزم بررسی پرونده است.

کدام دادگاه رسیدگی می‌کند؟ دادگستری‌های کیفری استانبول

به جرائمی که مستلزم حبس ابد مشدد، حبس ابد و حبس بیش از 10 سال هستند دادگاه کیفری یک (ağır ceza mahkemesi) و به جرائم پایین‌تر از آن دادگاه کیفری دو (asliye ceza mahkemesi) رسیدگی می‌کند. اقدامات مرحله تحقیقات مانند بازداشت موقت، بازرسی و اعتراض‌ها توسط قضات صلح کیفری انجام می‌شود. کسانی که در تاریخ جرم 18 سال تمام نداشته‌اند در دادگاه‌های اطفال محاکمه می‌شوند.

دادگاه صالح اصولاً دادگاه محل وقوع جرم است؛ محل اقامت شما یا دفتر وکیلتان صلاحیت را تغییر نمی‌دهد. در استانبول دادگاه‌های کیفری در کاخ دادگستری استانبول (چاغلایان)، کاخ دادگستری آنادولو (کارتال) و دادگستری‌های باکرکوی، کوچوک‌چکمجه، بیوک‌چکمجه، غازی‌عثمان‌پاشا، سیلیوری و شیله قرار دارند. درخواست‌های تجدیدنظر در شعب کیفری دادگاه تجدیدنظر منطقه‌ای استانبول بررسی می‌شود. جلسات اصولاً در دادگستری برگزار می‌شود؛ متهم بازداشت‌شده می‌تواند از مؤسسه محل نگهداری از طریق SEGBİS (سامانه ارتباط صوتی و تصویری) متصل شود. دادگستری مربوط به منطقه خود را می‌توانید در صفحه‌های مناطق و دادگستری‌های استانبول ببینید.

اگر در جلسه حاضر نشوید چه می‌شود؟

اصولاً درباره متهمی که حاضر نیست جلسه برگزار نمی‌شود و برای متهمی که عذر موجه ندارد قرار جلب صادر می‌شود (CMK 193). اگر بر اساس ادله جمع‌آوری‌شده قرار است تصمیمی غیر از محکومیت مانند برائت صادر شود، دعوا در غیاب متهم نیز می‌تواند پایان یابد. متهمی که بازجویی از او انجام شده، به درخواست خودش یا وکیل مدافعی که به او اختیار داده، می‌تواند از حضور در جلسات بعدی معاف شود؛ متهمی که در شهر دیگری زندگی می‌کند، در جرائمی که حداقل مجازات آن‌ها کمتر از پنج سال حبس است، می‌تواند از طریق نیابت قضایی در دادگاه محل اقامت خود بازجویی شود (CMK 196). چون از دست‌دادن تاریخ جلسه اغلب به صدور حکم جلب می‌انجامد، عذر باید مستند شود و از پیش اطلاع داده شود.

جرائم رایج و مجازات‌های فعلی آن‌ها (2026)

بسته‌های قضایی تصویب‌شده در دو سال اخیر دامنه مجازات بسیاری از جرائم را افزایش داد و قلمرو سازش را تغییر داد. جدول‌هایی که بر متن‌های قدیمی مبتنی‌اند هنوز در اینترنت منتشر می‌شوند؛ جدول زیر بر اساس متن لازم‌الاجرا تا سپتامبر 2026 تهیه شده است. دامنه مجازات صورت ساده جرم را نشان می‌دهد؛ کیفیات مشدده و جهات تخفیف و تشدید نتیجه را تغییر می‌دهد.

آنچه باید درباره اصلاحات 2025–2026 بدانید

• قانون شماره 7550 (ژوئن 2025): مجازات اصلی ایراد جرح عمدی به 1 سال و 6 ماه – 3 سال و مجازات تهدید با سلاح به 2 – 7 سال افزایش یافت؛ حداقل‌ها در جرحی که به سبب نتیجه مشدد می‌شود افزایش یافت.
• قانون شماره 7571 (دسامبر 2025): مجازات ایراد جرح غیرعمدی به 4 ماه – 2 سال رسید. توهین به‌طور کامل از قلمرو سازش خارج و مشمول پیش‌پرداخت شد. امکان تعلیق حساب مشکوک تا 48 ساعت توسط بانک‌ها در سرقت مشدد و کلاهبرداری رایانه‌ای مقرر شد (CMK 128/A).
• قانون شماره 7589 (روزنامه رسمی 31 ژوئیه 2026): مجازات کسی که مشارکتش در کلاهبرداری تنها به دادن حساب بانکی، کارت یا اطلاعات حساب خود به دیگری محدود بوده، به میزان نصف کاهش می‌یابد (TCK 158/4). پرونده کسانی که حکمشان صادر شده و در مرحله تجدیدنظر یا فرجام است، برای ارزیابی این تخفیف به دادگاه بدوی بازمی‌گردد؛ کسانی که در مرحله اجرا هستند، اگر ظرف شش ماه از اخطار دادگاه خسارت را به‌طور کامل جبران کنند، می‌توانند از تخفیف ندامت مؤثر بهره‌مند شوند.

در جرائم علیه اموال، جبران کامل خسارت پیش از آغاز تعقیب تا دوسوم و جبران آن تا صدور حکم تا نصف مجازات تخفیف می‌دهد (TCK 168). برای پرونده‌هایی که در آن‌ها ادعای ارتباط با سازمان مطرح است مقاله ما درباره تشکیل سازمان مجرمانه و عضویت در آن و برای پرونده‌های مصرف مقاله ما درباره جرم مصرف مواد مخدر و نظارت اجتماعی را ببینید.

سازش، پیش‌پرداخت و تعویق طرح دعوای عمومی

این سه نهاد می‌توانند موجب بسته‌شدن پرونده بدون رسیدن به محکومیت شوند؛ اینکه کدام‌یک اعمال شود به نوع جرم بستگی دارد و نمی‌توان یکی را به جای دیگری انتخاب کرد.

• سازش (CMK 253): در جرائم منوط به شکایت و جرائمی که در قانون یکایک برشمرده شده‌اند (مانند ایراد جرح عمدی به‌جز صور 86/3، ایراد جرح غیرعمدی، تهدید موضوع 106/1، نقض حرمت مسکن، سرقت ساده، کلاهبرداری و خیانت در امانت)، اگر ظن کافی وجود داشته باشد پرونده به دفتر سازش فرستاده می‌شود. میانجی طرفین را به مذاکره دعوت می‌کند؛ اگر ظرف 7 روز به پیشنهاد پاسخ داده نشود رد‌شده تلقی می‌شود. در جرائم جنسی، مزاحمت مستمر (تعقیب آزارگرانه) و پس از قانون شماره 7571 در همه صور توهین سازش انجام نمی‌شود. اگر سازش حاصل و تعهد اجرا شود، در مرحله تحقیقات قرار منع تعقیب و در مرحله تعقیب قرار موقوفی صادر می‌شود؛ برای خسارت‌هایی که هنگام سازش معلوم بوده‌اند بعداً نمی‌توان دعوای جبران خسارت اقامه کرد.
• پیش‌پرداخت (TCK 75): در جرائمی که تنها مستلزم جزای نقدی قضایی‌اند یا حداکثر حبس آن‌ها از 6 ماه بیشتر نیست، و در جرائمی که در قانون جداگانه برشمرده شده‌اند مانند توهین، دادستانی مبلغی را برای پرداخت به مرتکب اعلام می‌کند. اگر ظرف 10 روز از ابلاغ پرداخت شود دعوای عمومی طرح نمی‌شود؛ اگر ظرف 10 روز درخواست شود پرداخت در سه قسط برابر ممکن است.
• تعویق طرح دعوای عمومی (CMK 171): در جرائمی که خارج از قلمرو سازش و پیش‌پرداخت‌اند و حداکثر مجازات آن‌ها 3 سال حبس یا کمتر است، اگر مظنون پیش‌تر به سبب جرم عمدی به حبس محکوم نشده و خسارت جبران شده باشد، دادستان می‌تواند دعوای عمومی را 5 سال به تعویق اندازد. اگر در این مدت جرم عمدی ارتکاب نیابد قرار منع تعقیب صادر می‌شود.

تعویق اعلام حکم، تعلیق اجرای مجازات و تبدیل به جزای نقدی

تغییرات 2024 و 2026 در تعویق اعلام حکم

در قرارهای HAGB صادرشده در 1 ژوئن 2024 و پس از آن رضایت متهم لازم نیست؛ در مقابل، قرار دیگر نه با اعتراض بلکه از طریق تجدیدنظر از حیث شکلی و ماهوی بررسی می‌شود (در قرارهای پیش از این تاریخ آیین اعتراض قدیم و شرط رضایت همچنان معتبر است). پس از آنکه دادگاه قانون اساسی بندهای مربوط ماده 231 CMK را ابطال کرد، قانون شماره 7589 این نهاد را از نو تنظیم کرد: در حکمی که درباره آن HAGB صادر شده، مجازات حبس را نمی‌توان افزون بر آن معلق یا به مجازات جایگزین تبدیل کرد؛ در دوره نظارت برای جرم عمدی نمی‌توان بار دوم HAGB صادر کرد. اگر در دوره نظارت جرم عمدی ارتکاب یابد یا تکالیف رعایت نشود دادگاه حکم را اعلام می‌کند؛ اما با توجه به وضعیت متهمی که نتوانسته تکالیف را انجام دهد، می‌تواند تا نصف مجازات را اجرانشدنی اعلام کند یا در صورت وجود شرایط، تعلیق یا مجازات جایگزین مقرر کند. در جرائم شکنجه، آزار و بدرفتاری مأموران دولت HAGB اعمال نمی‌شود. جزئیات: تعویق اعلام حکم چیست و آیا در سوءپیشینه ثبت می‌شود.

محاسبه اجرای مجازات: آزادی مشروط و نظارت اجتماعی

تمام مجازات مورد حکم در زندان سپری نمی‌شود. محکوم دارای حسن رفتار پس از گذراندن نسبتی از مجازات که قانون معین کرده در مؤسسه اجرای مجازات، به‌طور مشروط آزاد می‌شود؛ آخرین دوره پیش از تاریخ آزادی مشروط نیز در صورت وجود شرایط، بیرون از زندان و تحت نظارت اجتماعی (denetimli serbestlik) سپری می‌شود.

نظارت اجتماعی (ماده 105/A): محکوم دارای حسن رفتار که در مؤسسه باز اجرای مجازات به سر می‌برد (یا به دلیلی خارج از اراده‌اش نتوانسته به آن منتقل شود)، اگر تا آزادی مشروطش 1 سال یا کمتر مانده باشد، می‌تواند با درخواست خود مدت باقی را بیرون از زندان و تحت نظارت بگذراند. در جرائمی که پس از لازم‌الاجرا شدن قانون شماره 7550 ارتکاب یافته‌اند، همچنین باید دست‌کم یک‌دهم (دست‌کم 5 روز) مدتی که تا تاریخ آزادی مشروط باید در زندان گذرانده شود، در مؤسسه سپری شده باشد. این مدت برای زنانی که کودک 0 تا 6 ساله دارند 2 سال و برای کسانی که به سبب بیماری شدید یا معلولیت نمی‌توانند به‌تنها زندگی کنند 3 سال است. در بیشتر جرائمی که پیش از 30 مارس 2020 ارتکاب یافته‌اند، مدت 1 ساله به‌صورت 3 سال اعمال می‌شود.

نمونه محاسبه عینی

فردی بدون سابقه تکرار را در نظر بگیرید که به سبب کلاهبرداری ساده ارتکابی در 2026 به 3 سال (36 ماه) حبس محکوم شده است:

• نسبت آزادی مشروط نصف است: 36 ÷ 2 = 18 ماه مدتی است که باید در زندان گذرانده شود.
• 12 ماه مانده به آزادی مشروط می‌توان به نظارت اجتماعی منتقل شد: 18 − 12 = 6 ماه زندان. شرط یک‌دهم (یک‌دهم 18 ماه ≈ 54 روز) در همین 6 ماه تأمین می‌شود.
• اگر فرد در طول دادرسی 4 ماه بازداشت موقت بوده، این مدت کسر می‌شود؛ اگر شرایط مؤسسه باز و حسن رفتار محقق شود، مدت باقی در زندان به حدود 2 ماه کاهش می‌یابد.
• پس از آزادی مشروط، دوره نظارتی به اندازه مدتی که باید در زندان گذرانده می‌شد (18 ماه) جاری می‌شود؛ اگر در این مدت جرم عمدی ارتکاب نیابد مجازات اجراشده تلقی می‌شود.

این محاسبه تقریبی است: شرایط انتقال به مؤسسه باز، مجازات‌های انضباطی، جرم مستمر، محکومیت‌های متعدد و مقررات انتقالی که بر حسب تاریخ جرم متفاوت‌اند، نتیجه را تغییر می‌دهند. تاریخ دقیق در برگه محاسبه مدت مجازات (müddetname) که دفتر اجرای احکام دادستانی کل تنظیم می‌کند درج می‌شود؛ به محاسبه آن می‌توان نزد قاضی اجرای احکام اعتراض کرد. همچنین می‌توان از قاضی اجرا درخواست کرد که حبس تا مجموع 3 سال در جرائم عمدی و تا 5 سال در جرائم غیرعمدی (به‌جز قتل غیرعمد) در تعطیلات آخر هفته یا شب‌ها اجرا شود؛ و برای زنان، کودکان و محکومان بالای 65 سال، مجازات تا 3 سال در منزل اجرا شود.

سابقه کیفری و سابقه بایگانی چه زمانی حذف می‌شود؟

محکومیت قطعی در سامانه سوابق کیفری ثبت می‌شود و در گواهی «سابقه کیفری» که از e-Devlet دریافت می‌شود دیده می‌شود. هنگامی که اجرای مجازات کامل شود، مرور زمان اجرای مجازات سپری شود یا در صورت گذشت شاکی یا ندامت مؤثری که محکومیت را با همه آثارش از میان بردارد، سابقه از سوابق کیفری حذف و به سابقه بایگانی منتقل می‌شود (قانون شماره 5352 ماده 9). جزای نقدی و مجازات‌های تعلیقی اصلاً وارد سوابق کیفری نمی‌شوند و مستقیماً در بایگانی ثبت می‌شوند؛ قرارهای HAGB و تعویق طرح دعوای عمومی نیز در سامانه‌ای جداگانه نگهداری می‌شوند.

سابقه بایگانی اصولاً 5 سال پس از تاریخ تحقق شرایط انتقال به بایگانی خودبه‌خود حذف می‌شود. در محکومیت‌هایی که به سبب اصل 76 قانون اساسی یا قوانینی غیر از TCK محرومیت از حقوق به همراه دارند، این مدت در صورت صدور تصمیم اعاده حقوق ممنوع‌شده 15 سال و در غیر این صورت 30 سال است (ماده 12). اگر فعل از شمول جرم خارج شود، سوابق بدون نیاز به درخواست به‌طور کامل حذف می‌شوند. سابقه بایگانی به خود شخص و مراجعی که در قانون برشمرده شده‌اند داده می‌شود؛ در گواهی سوءپیشینه‌ای که هنگام استخدام خواسته می‌شود نمایش داده نمی‌شود.

اگر بزه‌دیده هستید: شکایت و ورود به دعوا

کسی که از جرم زیان دیده می‌تواند نزد پلیس یا مستقیماً نزد دادستانی کل شکایت کند. در جرائم منوط به شکایت مانند توهین، صورت ساده ایراد جرح عمدی، تهدید علیه اموال و خیانت در امانت، شکایت باید ظرف 6 ماه از اطلاع از مرتکب و فعل انجام شود؛ در توهین این مدت در هر حال نمی‌تواند از 2 سال از زمان فعل بیشتر شود. تهدید علیه جان یا جسم، صورت اصلی ایراد جرح عمدی، سرقت و کلاهبرداری منوط به شکایت نیستند؛ اگر جرح ساده علیه همسر، همسر مطلقه، خواهر و برادر، اصول یا فروع یا با سلاح ارتکاب یابد نیز شکایت لازم نیست (TCK 86/3): گذشت از شکایت خودبه‌خود تحقیقات را پایان نمی‌دهد، هرچند پرونده ممکن است از راه سازش بسته شود.

ورود به دعوا به‌عنوان طرف ملحق‌شده (katılan) در مرحله تعقیب، حق ارائه ادله، استماع شهود و استفاده از طرق شکایت را می‌دهد. به قرار منع تعقیب می‌توان ظرف دو هفته نزد قاضی صلح کیفری اعتراض کرد. برای جبران خسارت ناشی از جرم باید جداگانه در دادگاه حقوقی دعوا اقامه شود؛ برای توهین در شبکه‌های اجتماعی مقاله ما درباره توهین در شبکه‌های اجتماعی و مسدودسازی دسترسی را ببینید.

اشتباهات رایج در پرونده‌های کیفری

• ادای اظهارات بدون آمادگی با این فکر که «اگر توضیح بدهم متوجه می‌شوند»: تاریخ‌ها و ساعت‌هایی که با حدس گفته می‌شوند بعداً به‌عنوان تناقض وارد پرونده می‌شوند.
• امضای صورت‌جلسه بدون خواندن آن: عبارت‌های خلاصه‌ای مانند «پشیمانم» یا «قبول دارم» حتی اگر در جلسه دادرسی تغییر داده شوند، در پرونده می‌مانند.
• تماس مستقیم با بزه‌دیده: تماس‌ها و پیام‌هایی که با حسن نیت فرستاده می‌شوند ممکن است فشار بر شاهد یا تهدید تفسیر شوند؛ مذاکره سازش باید از طریق میانجی یا وکیل انجام شود.
• پیگیری‌نکردن ابلاغ‌ها: ابلاغ به نشانی قدیمی یا به حساب e-Tebligat معتبر است؛ مهلت‌های تجدیدنظر و اعتراض ممکن است بی‌آنکه شخص متوجه شود سپری شوند.
• موکول‌کردن جبران خسارت به آخرین جلسه: جبران به‌موقع و کامل خسارت برای تخفیف ندامت مؤثر، HAGB و تعلیق اجرای مجازات تعیین‌کننده است.
• پاک‌کردن پیام‌ها و سوابق گوشی: پاک‌کردن پیام‌ها و سوابق ممکن است ظن امحای ادله ایجاد کند؛ سوابقی که به سود شماست باید به‌موقع پشتیبان‌گیری شوند.
• اتکا به جدول‌های قدیمی مهلت و مجازات: اطلاعاتی مانند مهلت 7 روزه تجدیدنظر، سازش در توهین یا شرط رضایت در HAGB دیگر به‌روز نیستند.

کارهایی که در حقوق کیفری انجام می‌دهیم

• وکالت دفاع در مرحله بازداشت و اظهارات؛ اعتراض به بازداشت موقت و درخواست‌های آزادی
• پرونده‌های دادگاه کیفری دو: جرح، تهدید، توهین، کلاهبرداری، خیانت در امانت، جعل
• پرونده‌های دادگاه کیفری یک: کلاهبرداری مشدد، سرقت مسلحانه (یغما)، جرائم مواد مخدر، جرائم سازمانی، قتل عمد
• جرائم رایانه‌ای، تحقیقاتی که به سبب در اختیار دیگری گذاشتن حساب بانکی انجام می‌شود و جرائم اقتصادی
• وکالت بزه‌دیده و طرف ملحق‌شده، اعتراض به قرارهای منع تعقیب، مذاکرات سازش
• تجدیدنظر، فرجام‌خواهی و شکایت فردی به دادگاه قانون اساسی
• حقوق اجرای مجازات: اعتراض به برگه محاسبه مدت مجازات، آزادی مشروط، نظارت اجتماعی، شیوه‌های خاص اجرا
• مطالبه خسارت به سبب بازداشت و بازداشت موقت ناروا

هزینه‌ها، حق‌الوکاله و مدت

چون دعوای کیفری به نام دولت طرح می‌شود، متهم هنگام طرح آن هزینه دادرسی نمی‌پردازد؛ در صورت محکومیت، هزینه‌های دادرسی مانند هزینه شهود، کارشناس و ابلاغ همراه با حکم بر عهده متهم گذاشته می‌شود. برای متهمی که تبرئه شده و با وکیل از خود دفاع کرده، اصولاً حق‌الوکاله بر اساس تعرفه مورد حکم قرار می‌گیرد و این مبلغ از خزانه پرداخت می‌شود.

این‌ها مبالغی‌اند که قانوناً نمی‌توان کمتر از آن‌ها توافق کرد؛ حق‌الوکاله بر حسب دامنه و مرحله پرونده در نخستین جلسه به‌صورت کتبی تعیین می‌شود. تحقیقات ممکن است از چند هفته تا یک سال طول بکشد. در مرحله تعقیب در استانبول، پرونده‌های دادگاه کیفری دو معمولاً 1–2 سال و پرونده‌های دادگاه کیفری یک بسته به شمار شهود و کارشناسان 2 سال و بیشتر طول می‌کشند؛ پرونده‌های دارای بازداشتی با اولویت رسیدگی می‌شوند و تجدیدنظر و فرجام به این مدت‌ها افزوده می‌شود.

مدارکی که باید به جلسه مشاوره بیاورید

• صورت‌جلسه‌های اظهارات، دستگیری، بازداشت، بازرسی و توقیف
• کیفرخواست، قرار منع تعقیب، پیشنهاد سازش یا دعوت‌نامه جلسه دادرسی
• قرار بازداشت موقت یا نظارت قضایی و سندی که تاریخ ابلاغ را نشان می‌دهد
• اطلاعات پرونده دریافت‌شده از درگاه شهروندی UYAP یا e-Devlet
• اگر بزه‌دیده هستید: گزارش پزشکی، سوابق پیام‌ها و تماس‌ها، رسیدها و مدارک خسارت
• اگر محکوم هستید: حکم قطعی و برگه محاسبه مدت مجازات (müddetname)
• گواهی سابقه کیفری دریافت‌شده از e-Devlet و مدرک شناسایی

اطلاعات این صفحه جنبه عمومی دارد و بر اساس قوانین لازم‌الاجرا تا سپتامبر 2026 تهیه شده است. در دادرسی کیفری مهلت‌ها کوتاه، پیامدها سنگین و اصلاحات قانونی مکرر است؛ توصیه می‌شود درباره وضعیت مشخص خود بی‌درنگ با وکیل مشورت کنید.