حقوق جبران خسارت
خسارت مادی و معنوی ناشی از تصادف رانندگی، حادثهٔ کار، خطای پزشک، توهین و سایر افعال زیانبار. پیگیری پرونده از درخواست به بیمه و گزارش ازکارافتادگی و محاسبه تا صدور رأی و وصول.
در دعاوی خسارت، آنچه نتیجه را تعیین میکند اغلب استدلال حقوقی نیست، بلکه درصد تقصیر، گزارش ازکارافتادگی و محاسبه است. اینکه در یک واقعهٔ واحد تقصیر 25% پذیرفته شود یا 50%، میتواند مبلغ خسارت را دو برابر کند. مهلتها کوتاهاند و در برخی پروندهها پیش از طرح دعوا مراجعه به شرکت بیمه، سازمان تأمین اجتماعی (SGK) یا اداره الزامی است.
در سال 2026 دو تغییر مهم رخ داد که مستقیماً بر دعاوی خسارت اثر میگذارد: با قانون شمارهٔ 7589 که از 31 ژوئیهٔ 2026 لازمالاجرا شد، دعوای طلب نامعین لغو شد و تاریخ آغاز جریان بهره در خسارتهای بدنی از نو تنظیم گردید. مجازات جرم ایراد صدمهٔ بدنی غیرعمدی نیز در دسامبر 2025 افزایش یافت.
در این صفحه اقلام خسارت قابل مطالبه، مهلتهای مرور زمان، مسیر رسیدگی در پروندههای تصادف رانندگی، حادثهٔ کار، خطای پزشک و توهین، سقفهای بیمهٔ اجباری شخص ثالث در سال 2026، نحوهٔ محاسبهٔ خسارت ازکارافتادگی و خسارت محرومیت از نفقه، مدت دعوا، هزینهها، اشتباهات رایج و پاسخ پرسشهای متداول را خواهید یافت.
برای کدام زیانها میتوان خسارت مطالبه کرد؟
کسی که با فعلی نامشروع و همراه با تقصیر به دیگری زیان برساند، مکلف به جبران آن است (قانون تعهدات ترکیه، مادهٔ 49 TBK). زیاندیده، زیان و تقصیر را اثبات میکند؛ اگر میزان زیان بهطور کامل قابل اثبات نباشد، قاضی بر پایهٔ جریان عادی امور مبلغی منصفانه تعیین میکند (مادهٔ 50 TBK). برخی اشخاص، مانند بهرهبردار وسیلهٔ نقلیهٔ موتوری، بدون نیاز به احراز تقصیر و بر مبنای مسئولیت ناشی از خطر مسئولاند (قانون راهنمایی و رانندگی، مادهٔ 85 KTK).
| قلم خسارت | چه کسی مطالبه میکند؟ | چه چیزی را پوشش میدهد؟ | مبنای قانونی |
|---|---|---|---|
| هزینههای درمان | مصدوم | جراحی، دارو، فیزیوتراپی، پروتز، رفتوآمد | مادهٔ 54/1 TBK |
| ازکارافتادگی موقت (از دست رفتن درآمد) | مصدوم | زیان دورهای که فرد در طول بهبودی نتوانسته کار کند | مادهٔ 54/2 TBK |
| ازکارافتادگی دائم | دارای نقص عضو یا ازکارافتادگی دائم | کاهش یا از دست رفتن توان کار | مادهٔ 54/3 TBK |
| آسیب به آیندهٔ اقتصادی | مصدوم | محدود شدن فرصتهای شغلی و اجتماعی به سبب جای زخم، از دست رفتن عضو و مانند آن | مادهٔ 54/4 TBK |
| هزینهٔ پرستار | کسی که نیازمند مراقبت دیگری شده است | نیاز به مراقبت در مدتی که در گزارش پزشکی تعیین شده است | مادهٔ 54 TBK |
| محرومیت از نفقه | کسانی که از حمایت متوفی محروم شدهاند | از دست رفتن حمایت اقتصادی که متوفی فراهم میکرد | مادهٔ 53/3 TBK |
| هزینههای کفن و دفن | کسانی که هزینه را پرداختهاند | تدفین، انتقال و سایر هزینههای مستند | مادهٔ 53/1 TBK |
| خسارت معنوی | زیاندیده؛ و در صدمهٔ بدنی شدید و فوت، نزدیکان او | رنج و اندوه تحملشده، لطمه به حقوق شخصیت | مواد 56 و 58 TBK |
| خسارت خودرو و افت ارزش | مالک خودرو | هزینهٔ تعمیر و کاهش ارزش بازار | مادهٔ 85 KTK؛ مادهٔ 49 TBK |
خسارت مادی زیان واقعی واردشده را جبران میکند و نمیتواند به دارا شدن زیاندیده بینجامد. در مقابل، خسارت معنوی نتیجهٔ محاسبه نیست، بلکه جبرانی است که به تشخیص قاضی واگذار شده است. اگر بیش از یک نفر مسئول واقعه باشند (برای نمونه راننده، مالک خودرو و شرکت بیمه، یا کارفرمای اصلی و پیمانکار فرعی)، زیاندیده میتواند تمام خسارت را از هر یک از آنان مطالبه کند؛ اما مسئولیت شرکت بیمه به سقف بیمهنامه محدود است (مادهٔ 61 TBK).
انواع خسارت، مهلتها و دادگاههای صالح
| واقعه | مرور زمان | شرط پیش از دعوا و دادگاه |
|---|---|---|
| تصادف رانندگی | 2 سال از تاریخ آگاهی و در هر حال 10 سال؛ اگر واقعه جرم باشد، مرور زمان کیفری طولانیتر (مادهٔ 109 KTK؛ مادهٔ 72 TBK) | درخواست کتبی به شرکت بیمه (مادهٔ 97 KTK)؛ بسته به خواندگان، دادگاه بدوی حقوقی (asliye hukuk mahkemesi) یا دادگاه بدوی تجاری (asliye ticaret mahkemesi)، یا کمیسیون داوری بیمه (Sigorta Tahkim Komisyonu) |
| حادثهٔ کار و بیماری شغلی | 10 سال (مادهٔ 146 TBK) | میانجیگری الزامی نیست (قانون شمارهٔ 7036، مادهٔ 3/3)؛ دادگاه کار (iş mahkemesi) |
| خطای پزشک — بیمارستان خصوصی | در رابطهٔ وکالت 5 سال (مادهٔ 147/5 TBK)؛ در فعل زیانبار 2 سال از تاریخ آگاهی و در هر حال 10 سال | میانجیگری و سپس دادگاه مصرفکننده (tüketici mahkemesi)؛ برای خواستههای کمتر از 186,000 TL هیئت داوری مصرفکننده (tüketici hakem heyeti) |
| خطای پزشک — بیمارستان دولتی | درخواست به اداره ظرف 1 سال از تاریخ آگاهی و در هر حال 5 سال (قانون آیین دادرسی اداری، مادهٔ 13 İYUK) | ابتدا درخواست به اداره؛ پس از رد یا 30 روز بیپاسخ ماندن، ظرف 60 روز دعوای قضاوت کامل (tam yargı davası) در دادگاه اداری |
| توهین، نقض حقوق شخصیت | 2 سال از تاریخ آگاهی و در هر حال 10 سال؛ اگر فعل جرم باشد، ممکن است مرور زمان کیفری 8 ساله مطرح شود | دادگاه بدوی حقوقی |
| زیان ناشی از عمل اداره | درخواست به اداره ظرف 1 سال از تاریخ آگاهی و در هر حال 5 سال | دادگاه اداری؛ اما تصادف رانندگی ناشی از خودروی دولتی در دادگاههای عمومی رسیدگی میشود (مادهٔ 110 KTK) |
| نقض قرارداد | بهطور معمول 10 سال؛ در برخی امور مانند وکالت و اجاره 5 سال (مواد 146-147 TBK) | دادگاه بدوی حقوقی / تجاری / مصرفکننده؛ در مطالبات پولی تجاری و دعاوی مصرفکننده میانجیگری الزامی است |
مهلت طولانیتر در وقایعی که جرماند
اگر فعل در عین حال جرم باشد و قانون کیفری برای آن مرور زمان طولانیتری پیشبینی کرده باشد، همان مدت در دعوای خسارت نیز اعمال میشود (مادهٔ 72 TBK؛ در تصادفات رانندگی مادهٔ 109 KTK). مرور زمان کیفری بر اساس حداکثر مجازات جرم تعیین میشود: برای جرائمی که حداکثر مجازاتشان از 5 سال بیشتر نیست 8 سال، و برای جرائمی با حداکثر بیش از 5 و کمتر از 20 سال 15 سال (قانون جزای ترکیه، مادهٔ 66 TCK).
- ایراد صدمهٔ بدنی غیرعمدی (مادهٔ 89 TCK): با قانون شمارهٔ 7571 مورخ 24 دسامبر 2025، مجازات اصلی به «4 ماه تا 2 سال» و در صورت مصدوم شدن بیش از یک نفر به «9 ماه تا 5 سال» افزایش یافت. چون حداکثرها از 5 سال بیشتر نیست، مرور زمان بهطور معمول همان 8 سال باقی میماند.
- قتل غیرعمدی (مادهٔ 85 TCK): چون حداکثر مجازات 6 سال است، مرور زمان 15 سال است.
- توهین (مادهٔ 125 TCK): چون حداکثر مجازات 2 سال است، مرور زمان کیفری 8 سال است.
مهلت طولانیشده به احراز وقوع جرم بستگی دارد؛ صدور حکم برائت در پروندهٔ کیفری یا طرح نشدن شکایت ممکن است این ارزیابی را محل اختلاف کند. به همین دلیل در پروندهای که بیش از دو سال از آن گذشته، نباید بدون بررسی واقعه و پروندهٔ کیفری به نتیجهٔ «مهلت گذشته است» یا «8 سال وقت هست» رسید. مهلتهای درخواست مندرج در مادهٔ 13 İYUK برای بیمارستانهای دولتی و سایر اعمال اداری از این قاعده متأثر نمیشوند. برای بررسی اولیه میتوانید از ابزار بررسی مهلت و مرور زمان استفاده کنید.
خسارت تصادف رانندگی: گام به گام
- لحظهٔ تصادف و روزهای نخست: صورتجلسهٔ تصادف یا گزارش پلیس، عکسهای محل حادثه، فیلم دوربین خودرو، مشخصات شهود و سوابق بیمارستانی جمعآوری میشود. جزئیات: کارهایی که پس از تصادف رانندگی باید انجام داد.
- درخواست به بیمه: به بیمهٔ اجباری مسئولیت مالی (ZMSS) خودروی طرف مقابل درخواست کتبی داده میشود. اگر شرکت ظرف 15 روز از تاریخ درخواست پاسخ کتبی ندهد یا پاسخ آن خواسته را تأمین نکند، راه دعوا یا داوری باز میشود (مادهٔ 97 KTK). دعوایی که بدون این درخواست علیه شرکت بیمه اقامه شود ممکن است به دلایل شکلی رد شود. پس از تکمیل مدارک، شرکت مکلف است مبلغ مشمول پوشش را ظرف 8 روز کاری بپردازد (مادهٔ 99 KTK).
- گزارش ازکارافتادگی: در صدمهٔ بدنی، پس از پایان دورهٔ بهبودی، درصد ازکارافتادگی دائم مطابق مقررات حاکم در تاریخ تصادف از کمیسیون پزشکی یک بیمارستان مجاز یا از سازمان پزشکی قانونی (Adli Tıp Kurumu) دریافت میشود.
- انتخاب مسیر: برای خواستههای درون سقف بیمه، کمیسیون داوری بیمه یا دادگاه؛ برای زیان بیش از سقف و خسارت معنوی، دعوا علیه راننده و بهرهبردار خودرو. در دعاوی تجاری علیه شرکت بیمه، شرط میانجیگری نیز باید جداگانه بررسی شود (قانون تجارت ترکیه، مادهٔ 5/A TTK).
- گزارشهای تقصیر و محاسبه: کارشناس رسمی ابتدا درصد تقصیر و سپس مبلغ خسارت را تعیین میکند. اعتراض به گزارشها ظرف 2 هفته از تاریخ ابلاغ انجام میشود (قانون آیین دادرسی مدنی، مادهٔ 281 HMK).
- رأی و وصول: اگر رأی پرداخت نشود، عملیات اجرایی بر اساس حکم دادگاه آغاز میشود.
هزینهٔ خدمات درمانی ارائهشده در بیمارستان پس از تصادف، صرفنظر از اینکه مصدوم تحت پوشش تأمین اجتماعی باشد یا نه، بهطور معمول توسط SGK پرداخت میشود (مادهٔ 98 KTK)؛ از همین رو صورتحساب بیمارستان معمولاً به نام مصدوم صادر نمیشود. هزینههای مستندی که خارج از پوشش SGK باشد، جداگانه قابل مطالبه است. نحوهٔ محاسبهٔ یکایک اقلام خسارت را در مقالهٔ محاسبهٔ خسارت تصادف رانندگی به تفصیل شرح دادهایم.
سقفهای پوشش بیمهٔ اجباری شخص ثالث در سال 2026
| پوشش (حداقل 2026) | مبلغ | بخش بیش از سقف |
|---|---|---|
| خسارت مالی (خسارت خودرو، افت ارزش) | 400,000 TL برای هر خودرو | از راننده و بهرهبردار، یا در صورت وجود، از پوشش بیمهٔ اختیاری مسئولیت مالی (İMM) در بیمهنامهٔ بدنه (کاسکو) |
| نقص عضو و فوت | 3,600,000 TL برای هر نفر | از راننده و بهرهبردار، یا در صورت وجود، از پوشش İMM |
| خسارت معنوی | خارج از پوشش بیمهٔ شخص ثالث (مادهٔ 92/f KTK) | از راننده و بهرهبردار؛ اگر بیمهنامهٔ İMM پوشش خسارت معنوی داشته باشد، مطابق شرایط بیمهنامه |
| زیانهای غیرمستقیم مانند از دست رفتن درآمد، عدمالنفع، توقف کسبوکار و محرومیت از اجارهبها | خارج از پوشش بیمهٔ شخص ثالث (مادهٔ 92/k KTK) | از راننده و بهرهبردار |
سقفها بر اساس بیمهنامهٔ معتبر در تاریخ تصادف اعمال میشوند؛ برای هر تصادف نیز سقفهای جداگانهای وجود دارد. بیمهگر به نسبت تقصیر بیمهگذار خود پرداخت میکند؛ بخشی که با تقصیر خود زیاندیده برابر است و، در مورد محرومان از نفقه، بخشی که با تقصیر متوفی برابر است، خارج از پوشش است (مادهٔ 92/g، j KTK).
افت ارزش خودرو و حساب تضمین
افت ارزش با کارشناسی و بر اساس اختلاف واقعی میان ارزش بازار خودروی سالم پیش از تصادف و ارزش بازار آن پس از تعمیر تعیین میشود؛ پس از آرای ابطالی دادگاه قانون اساسی در سالهای 2020 و 2022، فرمول مندرج در شرایط عمومی الزامآور نیست. افت ارزش خودروهایی که به سبب خسارت از تردد خارج شده یا اسقاطی (pert) شدهاند، مشمول بیمهٔ شخص ثالث نیست (مادهٔ 92/l KTK). زیان دورهای که خودرو قابل استفاده نیست و هزینهٔ خودروی جایگزین، زیان غیرمستقیم به شمار میآیند و از این رو نه از بیمهٔ شخص ثالث، بلکه از راننده و بهرهبردار مطالبه میشوند.
اگر خودروی مقصر بیمه نداشته باشد، رانندهاش شناسایی نشود یا خودرو سرقتی باشد، برای خسارتهای بدنی به حساب تضمین (Güvence Hesabı) مراجعه میشود (قانون بیمه، مادهٔ 14). خسارت خودرویی که خودروی فاقد بیمه وارد کرده، مشمول حساب تضمین نیست؛ برای این زیان علیه راننده و بهرهبردار دعوا اقامه میشود. برای اختلافات مربوط به رد و پرداخت ناقص از سوی شرکتهای بیمه، هزینههای کمیسیون داوری بیمه و حدود اعتراض، به صفحهٔ حقوق بیمه ما مراجعه کنید.
سرنشینان، حمل رایگان از روی لطف و نقش بیمهٔ بدنه
کسی که بهعنوان سرنشین مصدوم شده، میتواند هم به بیمهٔ شخص ثالث خودرویی که در آن بوده و هم به بیمهٔ خودروی دیگرِ درگیر در تصادف، به نسبت تقصیر رانندگان مراجعه کند؛ تقصیر راننده به سرنشین نسبت داده نمیشود. اما اگر سرنشین با رفتارهایی مانند نبستن کمربند ایمنی یا سوار شدن با علم به مستی راننده در افزایش زیان سهیم بوده باشد، ممکن است از خسارت کاسته شود (مادهٔ 52 TBK). در حمل رایگان از روی لطف، مانند خودروی دوست یا خویشاوند، مسئولیت بهرهبردار تابع قواعد عمومی است و قاضی میتواند کاهشی منصفانه اعمال کند (مادهٔ 87 KTK).
مالکی که خسارت خودروی خود را از بیمهٔ بدنه (کاسکو) دریافت کرده، نمیتواند همان خسارت را دوباره از طرف مقابل بخواهد؛ شرکت بیمهٔ بدنهای که پرداخت کرده، برای این مبلغ به طرف مقابل رجوع میکند. در مقابل، اقلامی که بیمهنامهٔ بدنه پوشش نمیدهد، مانند مبلغ فرانشیز و در بیشتر بیمهنامهها افت ارزش، جداگانه از بیمهٔ شخص ثالث خودروی مقابل یا از راننده و بهرهبردار قابل مطالبه است.
خسارت حادثهٔ کار
کارفرما مکلف است همهٔ تدابیر لازم برای ایمنی کارگر را اتخاذ کند؛ و به میزانی که چنین نکند، مسئول حادثهٔ کار و بیماری شغلی است. پس از حادثه ممکن است SGK کمکهزینهٔ ازکارافتادگی موقت، در ازکارافتادگی دائم مستمری ازکارافتادگی دائم و در صورت فوت مستمری فوت به ذینفعان برقرار کند. این پرداختها جایگزین خسارتی که از کارفرما مطالبه میشود نیستند؛ اما ارزش سرمایهای نقدی مستمری برقرارشده توسط SGK از خسارت مادی کسر میشود. از خسارت معنوی هیچ کسری انجام نمیشود.
- دادگاه و میانجیگری: دعوا در دادگاه کار اقامه میشود. در دعاوی خسارت مادی و معنوی ناشی از حادثهٔ کار و بیماری شغلی و نیز دعاوی احراز و رجوع مرتبط با آنها، میانجیگری الزامی نیست (قانون شمارهٔ 7036، مادهٔ 3/3).
- صلاحیت محلی: افزون بر دادگاه محل اقامت خوانده و محل انجام کار، دادگاه محل وقوع حادثه یا زیان و دادگاه محل اقامت کارگر نیز صالح است (قانون شمارهٔ 7036، مادهٔ 6/3).
- مرور زمان: چون دعوا بر قرارداد مبتنی است، بهطور معمول 10 سال؛ مهلت از تاریخ آگاهی قطعی از زیان آغاز میشود که در بیشتر پروندهها تاریخ ثبت ازکارافتادگی دائم در گزارش است.
- احراز حادثهٔ کار: گزارش نشدن حادثه به SGK موجب زوال حق نمیشود؛ اما پیش از اقامهٔ دعوای احراز علیه SGK باید به خود سازمان درخواست داد. اگر سازمان ظرف 60 روز پاسخ ندهد، درخواست ردشده تلقی میشود (قانون شمارهٔ 7036، مادهٔ 4).
- پیمانکار فرعی: در حادثهای که برای کارگر پیمانکار فرعی رخ دهد، کارفرمای اصلی و پیمانکار فرعی مسئولیت تضامنی دارند.
برای اینکه چه وقایعی حادثهٔ کار محسوب میشوند، تصادف سرویس کارکنان و بررسی تقصیر، به مقالهٔ دعوای خسارت حادثهٔ کار مراجعه کنید؛ مطالبات کارگری در چارچوب حقوق کار و تأمین اجتماعی جداگانه بررسی میشوند.
خسارت خطای پزشک (قصور پزشکی)
تشخیص نادرست، جراحی بیدقت، عفونت بیمارستانی یا آگاه نکردن کافی بیمار از خطرات ممکن است مسئولیت جبران خسارت ایجاد کند. هر نتیجهٔ ناخواستهای خطا نیست؛ تفکیک میان عارضه، که علم پزشکی آن را پیشبینی میکند و با وجود مراقبت لازم رخ میدهد، و قصور پزشکی، که نقض تکلیف مراقبت است، با گزارشهای کارشناسی و پزشکی قانونی انجام میشود.
دادگاه صالح به نوع بیمارستان بستگی دارد: در بیمارستانهای خصوصی، مراکز درمانی و مطبها پیش از دعوا به میانجیگری مراجعه میشود و در صورت عدم توافق، دعوا در دادگاه مصرفکننده اقامه میگردد. در بیمارستانهای دولتی، شهری و دانشگاهی نه به پزشک، بلکه به اداره درخواست داده میشود؛ اگر درخواست رد شود یا ظرف 30 روز پاسخی داده نشود، ظرف 60 روز دعوای قضاوت کامل در دادگاه اداری اقامه میشود. در پروندههای بیمارستان دولتی، مهلت 1 ساله درخواست از تاریخ آگاهی، مهلتی است که بیش از همه از دست میرود. در پروندههای بیمارستان خصوصی، برنامهریزی مهلتها باید بر اساس مهلت 5 ساله حاکم بر رابطهٔ وکالت انجام شود. برای جزئیات به صفحهٔ حقوق سلامت و قصور پزشکی ما مراجعه کنید.
خسارت معنوی در توهین و نقض حقوق شخصیت
توهین، افترا، نقض حریم خصوصی، انتشار عکس بدون اجازه یا محتوای خدشهدارکنندهٔ اعتبار در شبکههای اجتماعی، حقوق شخصیت را نقض میکند. کسی که حقوق شخصیتش خدشهدار شده، میتواند برای زیان معنوی واردشده خسارت معنوی مطالبه کند؛ قاضی میتواند بهجای پول یا افزون بر آن، رأیی در محکومیت تعرض صادر کند و به انتشار آن نیز حکم دهد (مادهٔ 58 TBK). توقف تعرض و حذف محتوا نیز جداگانه قابل درخواست است (قانون مدنی ترکیه، مواد 24-25 TMK).
خسارت توهین چقدر است؟ در قانون مبلغ یا تعرفهٔ ثابتی وجود ندارد. قاضی شدت سخنان، اینکه در فضایی عمومی گفته شده یا میان دو نفر، تعداد کسانی که محتوا به آنان رسیده، وضعیت اجتماعی و اقتصادی طرفین و اثر واقعه بر زیاندیده را با هم ارزیابی میکند. چون خسارت معنوی وسیلهٔ دارا شدن نیست، خواستههای بالا کاهش مییابد و ممکن است نسبت به بخش ردشده، حقالوکاله به نفع طرف مقابل حکم شود؛ از این رو تعیین واقعبینانهٔ خواسته اهمیت دارد.
- دلیل: تصویر صفحه (اسکرینشات) بهتنهایی ممکن است مورد اعتراض قرار گیرد؛ پیوند پست، تاریخ و ساعت آن باید، در صورت لزوم با تأمین دلیل از طریق سردفتر یا کارشناس، مستند شود. تأمین دلیل باید پیش از حذف محتوا انجام شود.
- پروندهٔ کیفری: تعقیب جرم توهین منوط به شکایت است و شکایت باید ظرف 6 ماه طرح شود. دعوای خسارت را میتوان بدون انتظار نتیجهٔ دعوای کیفری اقامه کرد؛ حکم برائت دادگاه کیفری بهطور معمول قاضی حقوقی را مقید نمیکند.
- مهلت: 2 سال از تاریخ آگاهی و در هر حال 10 سال؛ اگر فعل جرم باشد، ممکن است مرور زمان کیفری 8 ساله مطرح شود.
برای حذف محتوای اینترنتی و مسدودسازی دسترسی، به مقالهٔ توهین در شبکههای اجتماعی و مسدودسازی دسترسی مراجعه کنید. خسارتی که زوجین به سبب وقایع منجر به طلاق از یکدیگر مطالبه میکنند، تابع قواعد جداگانهای در قانون مدنی و مهلت یک ساله از تاریخ قطعیت حکم طلاق است.
خسارت چگونه محاسبه میشود؟
خسارت ازکارافتادگی
ازکارافتادگی موقت از دست رفتن درآمد در مدتی است که فرد از تصادف تا بهبودی نتوانسته کار کند، و بر اساس مدت بهبودی مندرج در گزارش پزشکی و درآمد فرد محاسبه میشود. ازکارافتادگی دائم زیانی است که فرد بر اساس درصد ازکارافتادگی دائم در باقی عمر کاری خود متحمل میشود. کارشناس محاسبات بیمهای (اکچوئر) از این دادهها استفاده میکند:
- درآمد: درآمد خالص واقعی در تاریخ تصادف؛ برای کسانی که درآمدشان قابل اثبات نیست، شاغل نیستند، یا محصل و خانهدارند، حداقل دستمزد خالص (در 2026 ماهانه 28,075.50 TL).
- درصد ازکارافتادگی: گزارش کمیسیون پزشکی که مطابق آییننامهٔ حاکم در تاریخ تصادف تنظیم شده است.
- درصد تقصیر: به میزان تقصیر خود زیاندیده کسر میشود (مادهٔ 52 TBK).
- سن و جدول امید به زندگی: دورهٔ فعال کاری و دورهٔ غیرفعال پس از بازنشستگی با جدول امید به زندگی پذیرفتهشده در رویهٔ قضایی تعیین میشود. دورهٔ سپریشده از تاریخ تصادف تا تاریخ گزارش با افزایشهای واقعی دستمزد، و دورهٔ آتی پس از آن با روش افزایش و تنزیل محاسبه میشود.
- تهاتر: پرداختهای پیشین شرکت بیمه و مستمریهای SGK که قابل رجوعاند کسر میشوند. پرداختهای تأمین اجتماعی غیرقابل رجوع و پرداختهایی که به قصد ایفای تعهد نبودهاند، از خسارت کسر نمیشوند (مادهٔ 55 TBK).
نمونهٔ سادهشدهٔ محاسبه
فردی 28 ساله که با حداقل دستمزد خالص کار میکند، در تصادف رانندگی دچار 30% ازکارافتادگی دائم میشود و خود 20% مقصر شناخته میشود. منطق محاسبه چنین است:
| گام | عملیات | نتیجه |
|---|---|---|
| درآمد خالص سالانه | 28,075.50 × 12 | 336,906.00 TL |
| زیان سالانه به سبب ازکارافتادگی | 336,906 × 30% | 101,071.80 TL |
| زیان دورهٔ فعال (در این نمونه 32 سال) | 101,071.80 × 32 | 3,234,297.60 TL |
| کسر بابت تقصیر | 3,234,297.60 × 80% | 2,587,438.08 TL |
| سقف بیمهٔ شخص ثالث برای هر نفر | 3,600,000 TL | مبلغ در حد سقف است؛ اگر مازادی وجود داشت، از راننده و بهرهبردار مطالبه میشد |
در گزارش واقعی، دورهٔ غیرفعال، افزایش سالانهٔ دستمزد، تنزیل، مدت ازکارافتادگی موقت و پرداختهای پیشین نیز منظور میشوند و از این رو نتیجه بهطور محسوسی با این رقم متفاوت خواهد بود. این نمونه فقط برای نشان دادن روش است. خسارت معنوی خارج از این محاسبه است و جداگانه از راننده و بهرهبردار مطالبه میشود.
خسارت محرومیت از نفقه
همسر، فرزندان، پدر و مادر و سایر نزدیکانی که متوفی در زمان حیات به آنان حمایت اقتصادی منظم میداد و حمایتشان اثبات شود، میتوانند این خسارت را مطالبه کنند. وارث بودن شرط نیست؛ حتی کسی که ترکه را رد کرده نیز میتواند مطالبه کند، زیرا این حق نه از ارث، بلکه از رابطهٔ حمایت ناشی میشود. در محاسبه، درآمد متوفی، سهمی که برای خود کنار میگذاشت، مدت حمایت (در فرزندان معمولاً سنی که بر پایهٔ وضعیت تحصیلی تعیین میشود)، سن افراد تحت حمایت و تقصیر متوفی در نظر گرفته میشود. نزدیکان همچنین میتوانند به نام خود خسارت معنوی و هزینههای کفن و دفن مستند را مطالبه کنند.
در تصادف منجر به فوت، چه کسی چه چیزی میتواند مطالبه کند؟
| شخص | محرومیت از نفقه | خسارت معنوی | هزینهٔ کفن و دفن |
|---|---|---|---|
| همسر | بله؛ بر اساس درآمد متوفی و حمایت او در زندگی زناشویی | بله | اگر هزینه را پرداخته باشد |
| فرزندان | بله؛ بهطور معمول تا سنی که نیاز به تحصیل و مراقبت ادامه دارد | بله | اگر هزینه را پرداخته باشند |
| پدر و مادر | اگر نشان داده شود که متوفی عملاً از آنان حمایت میکرد یا در آینده حمایت میکرد | بله | اگر هزینه را پرداخته باشند |
| خواهر و برادر و سایر نزدیکان | تنها در صورت اثبات حمایت منظم | قاضی بر اساس میزان نزدیکی و اثر واقعه ارزیابی میکند | اگر هزینه را پرداخته باشند |
اگر فوت بلافاصله رخ نداده باشد، هزینههای درمان پیش از فوت و از دست رفتن درآمد در این دوره نیز توسط وراث قابل مطالبه است (مادهٔ 53/2 TBK). رد ترکه بر حقوق نزدیکان در مطالبهٔ خسارت محرومیت از نفقه و خسارت معنوی به نام خودشان اثری ندارد.
خسارت معنوی
کسی که تمامیت جسمانیاش آسیب دیده و، در صدمهٔ بدنی شدید و فوت، نزدیکان او میتوانند خسارت معنوی مطالبه کنند (مادهٔ 56 TBK). تعرفهٔ ثابتی وجود ندارد؛ شدت واقعه، میزان آسیب دائمی، وضعیت تقصیر، وضعیت اقتصادی طرفین و قدرت خرید پول با هم در نظر گرفته میشوند. تقصیر زیاندیده در خسارت معنوی نیز سبب کاهش است. در تصادفات رانندگی، خسارت معنوی را نمیتوان از بیمهٔ اجباری شخص ثالث مطالبه کرد.
بهره از چه زمانی جاری میشود؟ تغییر 2026
بر اساس احکامی که با قانون شمارهٔ 7589 به مادهٔ 55 قانون تعهدات افزوده شد، در وقایعی که پس از 31 ژوئیهٔ 2026 رخ میدهند، بهرهٔ قانونی خسارت ازکارافتادگی و خسارت محرومیت از نفقه، نسبت به بخش مربوط به دورهای که درآمد معلوم است از تاریخ واقعه، و نسبت به بخش مربوط به دورهای که درآمد قابل دانستن نیست از تاریخ صدور رأی جاری میشود. پرداختهایی که به قصد ایفا پیش از آغاز رسیدگی ماهوی انجام شدهاند نیز بهصورت نسبی از خسارتی که بر اساس تاریخ پرداخت تعیین میشود، تهاتر میگردند. در وقایع پیش از این تاریخ، رویهٔ پیشین ادامه دارد. با همین قانون نرخ بهرهٔ قانونی نیز به نرخ تنزیل مجدد بانک مرکزی پیوند خورد. بهرهٔ خسارت معنوی بهطور معمول از تاریخ واقعه جاری میشود.
دعوای طلب نامعین لغو شد: نظام جدید دعوای جزئی
دعوای طلب نامعین (belirsiz alacak davası، مادهٔ 107 HMK) که سالها در مواردی به کار میرفت که مبلغ خسارت هنگام طرح دعوا بهطور کامل معلوم نبود، با قانون شمارهٔ 7589 از 31 ژوئیهٔ 2026 لغو شد. دعاوی طلب نامعینی که پیش از این تاریخ اقامه شدهاند، بر اساس حکم پیشین رسیدگی میشوند. در دعاوی جدید، همین نیاز با دعوای جزئی (kısmi dava) تأمین میشود:
| موضوع | دعوای طلب نامعین پیشین (مادهٔ 107 HMK) | دعوای جزئی جدید (مادهٔ 109/4 HMK) |
|---|---|---|
| دعاوی مشمول | اقامهشده پیش از 31.7.2026 | اقامهشده پس از 31.7.2026 |
| افزایش خواسته | با یک لایحه پس از گزارش کارشناسی، مشروط به نامعین بودن | فقط یک بار، تا پایان رسیدگی ماهوی، بدون برخورد با ممنوعیت توسعهٔ ادعا |
| مرور زمان | برای کل خواسته در تاریخ دعوا قطع میشود | برای بخش افزودهشده نیز از تاریخ دعوا قطعشده تلقی میشود |
| هزینهٔ دادرسی | بر اساس مبلغ اعلامشده در آغاز، و تکمیل هنگام افزایش | به همان ترتیب؛ میتوان دعوا را با مبلغی کم آغاز کرد |
در دادخواست دعوای جزئی باید بهصراحت نوشته شود که تنها بخشی از طلب مطالبه شده و از بخش باقی صرفنظر نشده است. چون افزایش فقط یک بار ممکن است، نباید پیش از قطعی شدن گزارش ازکارافتادگی و گزارش محاسبه، شتابزده از آن استفاده کرد. رویهٔ قضایی در خصوص اجرای این تغییر هنوز در حال شکلگیری است.
پیش از طرح دعوای خسارت: آمادگی گام به گام
- مسئولان را مشخص کنید: راننده، بهرهبردار خودرو، شرکت بیمه، کارفرما، پیمانکار فرعی، بهرهبردار بیمارستان یا اداره. انتخاب نادرست خوانده به معنای رد دعوا از جهت سمت و از دست رفتن وقت است.
- شرط درخواست مقدماتی را انجام دهید: درخواست کتبی به بیمهٔ شخص ثالث، میانجیگری در دعاوی تجاری و مصرفکننده، درخواست به سازمان در دعاوی علیه SGK، و درخواست به اداره در بیمارستانهای دولتی و اعمال اداری.
- مرور زمان را محاسبه کنید: تاریخ آگاهی، جرم بودن یا نبودن واقعه و در صورت وجود، تحولات پروندهٔ کیفری را با هم ارزیابی کنید.
- دلایل را حفظ کنید: اگر فیلم دوربینها، پروندهٔ پزشکی یا محتوای شبکههای اجتماعی در معرض از بین رفتن است، از دادگاه تأمین دلیل بخواهید.
- اقلام خواسته را تفکیک کنید: هر قلم خسارت مادی (ازکارافتادگی موقت و دائم، پرستار، درمان، افت ارزش) و خسارت معنوی را در دادخواست جداگانه نشان دهید؛ اگر مبلغ نامعین است، دعوا را بهصورت دعوای جزئی طرح کنید.
- بهره و هزینهٔ دادرسی را مطالبه کنید: نوع بهره و تاریخ آغاز آن و هزینههای دادرسی باید بهصراحت در دادخواست خواسته شوند؛ به بهرهای که مطالبه نشده نمیتوان حکم داد.
دعوای خسارت چه مدت طول میکشد؟
| مرحله | مدت تقریبی |
|---|---|
| درخواست به شرکت بیمه و پاسخ | 15 روز (مادهٔ 97 KTK) |
| میانجیگری در دعاوی تجاری | 6 هفته، در موارد ضروری با 2 هفته تمدید (مادهٔ 5/A TTK) |
| گزارش ازکارافتادگی | چند ماه، بسته به تکمیل بهبودی و تراکم نوبتها |
| کمیسیون داوری بیمه | حداکثر 4 ماه از تعیین داور؛ در صورت اعتراض مدت اضافی |
| دادگاه بدوی | با گزارشهای تقصیر و محاسبه، در استانبول معمولاً 1.5–3 سال |
| تجدیدنظر (istinaf) و فرجام (temyiz) | بسته به پرونده و شعبه، یک تا دو سال اضافه |
از 31 ژوئیهٔ 2026، فاصلهٔ میان جلسات دادرسی، جز در موارد ضروری مانند کارشناسی، نمیتواند بیش از سه ماه باشد (مادهٔ 147/3 HMK). با این حال، اعتراض به گزارشها، گزارش تکمیلی و مرحلهٔ تجدیدنظر تعیینکنندهٔ مدتاند. در پروندههایی که تقصیر و زیان روشن است، سازش با شرکت بیمه پیش از دعوا نیز ممکن است؛ اما در تصادفات رانندگی، ابطال توافقهایی که ناکافی بودنشان آشکار است ظرف 2 سال قابل درخواست است (مادهٔ 111 KTK).
هزینههای دعوای خسارت و حقالوکاله (2026)
| قلم | مبلغ / نرخ 2026 |
|---|---|
| هزینهٔ ثبت دادخواست | 732.00 TL |
| هزینهٔ نسبی رأی و حکم | 68.31 در هزار از مبلغ خواسته؛ یکچهارم آن هنگام طرح دعوا پیشاپیش پرداخت میشود |
| علیالحساب هزینهها و دستمزد کارشناس | بسته به پرونده متفاوت است؛ برای گزارشهای تقصیر، ازکارافتادگی و محاسبه ممکن است علیالحساب جداگانه خواسته شود |
| دادگاه مصرفکننده (دعاوی بیمارستان خصوصی) | دعوایی که مصرفکننده اقامه میکند از هزینهٔ دادرسی معاف است؛ علیالحساب هزینهها پرداخت میشود |
| هزینهٔ درخواست به کمیسیون داوری بیمه | بسته به مبلغ خواسته 600 TL – 1,750 TL؛ برای خواستههای بیش از 85,001 TL، 1.8% |
| تعرفهٔ حداقل حقالوکاله | دادگاه بدوی 62,000 TL، دادگاه مصرفکننده 30,000 TL (بدون مالیات بر ارزش افزوده) |
اگر دعوا به نفع شما تمام شود، هزینههای دادرسی از طرف مقابل گرفته میشود؛ اما نسبت به بخش ردشده، ممکن است حقالوکاله و هزینهها به نفع طرف مقابل حکم شود. در دعاوی خسارت، حقالوکاله اغلب بهصورت درصدی از مبلغی که در نهایت به دست میآید توافق میشود؛ این نرخ به حکم قانون نمیتواند از 25% مبلغ خواسته بیشتر باشد (قانون وکالت، مادهٔ 164 Av.K.) و حقالوکاله نمیتواند کمتر از تعرفهٔ حداقل باشد. حقالوکاله در نخستین دیدار بهصورت کتبی تعیین میشود.
دعوای خسارت در استانبول کجا اقامه میشود؟
دعوای خسارت ناشی از فعل زیانبار را میتوان در دادگاه محل اقامت خوانده، دادگاه محل ارتکاب فعل یا وقوع زیان، یا دادگاه محل اقامت زیاندیده اقامه کرد (مادهٔ 16 HMK). در تصادفات رانندگی، دادگاه محل شعبهٔ شرکت بیمه، نمایندگی صادرکنندهٔ بیمهنامه یا محل وقوع تصادف نیز صالح است (مادهٔ 110 KTK). در حادثهٔ کار، محل اقامت کارگر نیز صالح است؛ دعاوی مصرفکننده را میتوان در محل اقامت مصرفکننده اقامه کرد.
در عمل، این قاعده به این معناست که کسی که در استانبول زندگی میکند یا در استانبول دچار حادثه شده، اغلب میتواند دعوای خود را در کاخ دادگستریای که منطقهٔ محل سکونتش به آن وابسته است اقامه کند. کاخهای دادگستری اصلی استانبول عبارتاند از چاغلایان (کاخ دادگستری استانبول)، کارتال (کاخ دادگستری آناتولی)، باکرکوی، کوچوکچکمجه، بیوکچکمجه، غازیعثمانپاشا، سیلیوری و شیله؛ پروندههای بیمارستان دولتی و اعمال اداری در دادگاههای اداری استانبول رسیدگی میشوند.درخواست به کمیسیون داوری بیمه بهصورت برخط انجام میشود.
اشتباهات رایج
- پذیرفتن پیشنهاد بیمه بدون محاسبه: مفاصاحسابی (ibraname) که بدون پرسیدن اینکه پیشنهاد بر چه درصد ازکارافتادگی و تقصیری استوار است امضا شود، دعوای بعدی را دشوار میکند.
- گرفتن زودهنگام گزارش ازکارافتادگی: گزارشی که پیش از تکمیل بهبودی گرفته شود، ممکن است آسیب دائمی را کمتر از واقع نشان دهد.
- قطعی پنداشتن ارزیابی تقصیر در صورتجلسهٔ تصادف: صورتجلسه دادگاه را مقید نمیکند؛ به گزارش کارشناس باید در مهلت اعتراض کرد.
- اقامهٔ دعوا در مرجع قضایی نادرست: رفتن به دادگاههای عمومی در پروندهٔ بیمارستان دولتی یا عمل اداری، خطر از دست رفتن مهلت درخواست به اداره را ایجاد میکند.
- منصرف شدن به این دلیل که «2 سال گذشته است»: در وقایعی که جرماند، ممکن است مرور زمان کیفری 8 یا 15 ساله اعمال شود.
- تلاش برای اقامهٔ دعوای طلب نامعین: پس از 31 ژوئیهٔ 2026 این نوع دعوا وجود ندارد؛ دادخواست باید بهصورت دعوای جزئی تنظیم شود.
- انتظار خسارت معنوی از بیمه: بیمهٔ اجباری شخص ثالث خسارت معنوی نمیپردازد؛ راننده و بهرهبردار باید طرف دعوا قرار گیرند.
- دیر جمع کردن دلایل: فیلم دوربینها در مدت کوتاهی پاک میشود؛ برای حفظ فیلمهای محل کار و محل حادثه باید بیدرنگ درخواست داد.
مدارکی که پرونده را تقویت میکنند
- صورتجلسهٔ تصادف یا گزارش بررسی محل حادثه، و در صورت وجود، شمارهٔ پروندهٔ تحقیقات کیفری و گزارش کارشناسی
- سوابق کامل بیمارستان: ثبت اورژانس، خلاصهٔ پرونده هنگام ترخیص، گزارش عمل جراحی، نتایج تصویربرداری
- گزارش ازکارافتادگی دائم و در صورت وجود، گزارش پزشکی نشاندهندهٔ نیاز به پرستار
- مدرک درآمد: فیش حقوقی، سابقهٔ خدمت SGK، اظهارنامهٔ مالیاتی
- فاکتورهای هزینههای درمان، دارو، پروتز و رفتوآمد
- درخواست دادهشده به شرکت بیمه، پاسخ شرکت، رسید پرداخت و مدارک امضاشده
- در حادثهٔ کار: گزارش حادثهٔ کار، نامههای برقراری مستمری SGK، سوابق محل کار و مشخصات شهود
- در توهین و نقض حقوق شخصیت: پیوندهای پستها، تصاویر صفحهٔ تاریخدار و صورتجلسهٔ تأمین دلیل
- در صورت فوت: گواهی انحصار وراثت، نسخهٔ ثبت احوال و مدارک درآمد متوفی
کارهایی که در حقوق خسارت انجام میدهیم
- خسارت صدمهٔ بدنی، فوت و افت ارزش خودرو در تصادف رانندگی؛ درخواست به بیمه و کمیسیون داوری بیمه
- خسارت حادثهٔ کار و بیماری شغلی، دعاوی احراز حادثهٔ کار
- دعاوی دادگاه مصرفکننده و دادگاه اداری به سبب خطای پزشک (قصور پزشکی)
- خسارت معنوی در توهین، پستهای شبکههای اجتماعی و نقض حقوق شخصیت
- دعاوی قضاوت کامل برای زیانهای ناشی از اعمال و اقدامات اداره
- خسارت مادی ناشی از فعل زیانبار و نقض قرارداد
- وصول رأی از طریق عملیات اجرایی
اطلاعات این صفحه جنبهٔ عمومی دارد و بر اساس قوانین لازمالاجرا تا سپتامبر 2026 تهیه شده است. سقفهای بیمه، هزینههای دادرسی و حداقل دستمزد هر سال تغییر میکنند؛ مبلغ خسارت در هر پرونده بر اساس اطلاعات تقصیر، ازکارافتادگی و درآمد جداگانه محاسبه میشود. توصیه میشود برای وضعیت مشخص خود با یک وکیل مشورت کنید.
مسیری که در این حوزه دنبال میکنیم
احراز واقعه، تقصیر و زیان
درخواست به بیمه، کارفرما یا اداره
گزارشهای ازکارافتادگی و تقصیر
دعوا، داوری یا میانجیگری
گزارش محاسبه، رأی و وصول
پرسشها دربارهٔ «خسارت»
17 پرسشدر تصادف رانندگی چه میزان خسارت میتوانم بگیرم؟
مهلت طرح دعوای خسارت در حادثهٔ کار چقدر است؟
چه کسانی میتوانند خسارت محرومیت از نفقه را مطالبه کنند؟
دعوای خسارت چه مدت طول میکشد؟
اگر خودم هم در تصادف مقصر باشم، میتوانم خسارت بگیرم؟
پرداخت شرکت بیمه را پذیرفتم و مفاصاحساب امضا کردم؛ آیا میتوانم دعوا طرح کنم؟
افت ارزش خودرو چگونه مطالبه میشود؟
اگر خودروی درگیر در تصادف بیمه نداشته باشد چه میشود؟
خسارت معنوی چه مبلغی است؟
حقالوکالهٔ وکیل دعاوی خسارت چند درصد است؟
دعوای خطای پزشک در کدام دادگاه اقامه میشود؟
آیا دعوای طلب نامعین لغو شده است و دعوای خسارت اکنون چگونه اقامه میشود؟
2 سال از تصادف رانندگی گذشته است؛ آیا حق طرح دعوای من از بین رفته است؟
درصد ازکارافتادگی من پایین تعیین شد؛ آیا میتوانم اعتراض کنم؟
بهرهٔ خسارت از چه تاریخی جاری میشود؟
آیا پولی که شرکت بیمه پیشتر پرداخته از خسارت کسر میشود؟
آیا برای طرح دعوای خسارت به سبب توهین باید منتظر پایان دعوای کیفری ماند؟
نوشتههای ما در این موضوع
خسارت تصادف رانندگی چگونه محاسبه میشود؟ اقلام و نمونه
در تصادف رانندگی، خسارت را کارشناس رسمی بر اساس درصد تقصیر، درصد ازکارافتادگی، سن و درآمد محاسبه میکند. در…
در 72 ساعت نخست پس از تصادف چه باید کرد
در پروندههای تصادف، میزان خسارت را مدارکی تعیین میکند که در لحظه حادثه و روزهای نخست پس از آن گردآوری…
خسارت حادثه کار: حقوق، مهلتها و مسیر دعوا
حادثه کار همزمان سه بُعد دارد: تأمین اجتماعی، خسارت و حقوق کیفری. این راهنما رویدادهای مشمول، اقلام قابل…

