Fikrî ve Sınai Haklar

Fikri mülkiyette koruma, çoğu zaman tescil tarihinden ve süresinde yapılan itirazdan doğar. Kullandığınız ama tescil ettirmediğiniz bir marka, başkasının tescilinden sonra sizin için kullanılamaz hâle gelebilir; bültende yayımlanan benzer bir başvuruya 2 ay içinde itiraz edilmezse, iş çok daha uzun ve masraflı olan hükümsüzlük davasına kalır. Bu nedenle ticari faaliyetin ilk günlerinde yapılacak bir marka araştırması, sonraki yılların en ucuz güvencesidir.

Bu sayfada marka tescil sürecini ve itiraz yollarını, TÜRKPATENT kararlarına karşı dava süresini, kullanmama nedeniyle iptali, marka hakkına tecavüz davasını ve cezasını, patent, tasarım ve telif hakkı ihlallerini, 2026 resmî ücretlerini ve en sık sorulan soruların yanıtlarını bulacaksınız.

Hangi hak nasıl korunur?

Marka, patent, faydalı model ve tasarım 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile; edebiyat, müzik, sinema, yazılım ve fotoğraf gibi eserler ise 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile korunur. Sınai haklarda koruma kural olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılan başvuru ve tescille doğar; telif hakkı ise eserin yaratıldığı anda kendiliğinden doğar.

Bir ürün aynı anda birden fazla hakla korunabilir: bir ambalajın logosu marka, biçimi tasarım, üzerindeki özgün çizim ise eser olabilir. Hangi hakka dayanılacağı, hem süreleri hem de izlenecek yolu değiştirir.

Marka tescil süreci adım adım

1. Benzerlik araştırması: Başvurudan önce aynı veya benzer markanın, aynı ya da benzer mal ve hizmetler için tescilli ya da başvurusu yapılmış olup olmadığı incelenir. Ret riskinin çoğu bu aşamada görülebilir.
2. Sınıf seçimi: Başvuru, Nice sınıflandırmasına göre mal ve hizmet sınıfları üzerinden yapılır. Koruma yalnızca seçilen sınıflar için doğar; sonradan kapsam genişletilemez.
3. Başvuru ve şekli inceleme: Başvuru TÜRKPATENT’e elektronik ortamda yapılır, ücret ödenir ve eksiklikler tamamlanır.
4. Mutlak ret incelemesi: Ayırt edici olmayan, tanımlayıcı ya da yanıltıcı işaretler Kurum tarafından reddedilir.
5. Bültende yayım ve itiraz süresi: Başvuru Resmî Marka Bülteninde yayımlanır; üçüncü kişiler 2 ay içinde itiraz edebilir (SMK m.18).
6. Tescil: İtiraz yoksa ya da itiraz reddedilmişse tescil ücreti ödenir ve marka sicile kaydedilir.

İtirazsız bir başvuru kabaca bir yıl içinde sonuçlanabilir; itiraz ve YİDK aşamaları süreci uzatır. Başvurunun yapıldığı tarih önemlidir, çünkü marka koruması ve öncelik bu tarihten itibaren hesaplanır.

İtiraz, YİDK ve dava: süreler ve merciler

Marka ve diğer sınai haklarda en sık hak kaybı, kısa ve kesin sürelerin kaçırılmasıyla yaşanır. Kurum ve dava süreleri kesindir, uzatılamaz; son günü kendi dosyanız için süre ve zamanaşımı kontrolü aracıyla da hesaplayabilirsiniz.

Yayına itirazda yalnızca markanın benzerliği değil, kullanım ispatı da gündeme gelebilir: itiraza dayanak marka en az beş yıldır tescilliyse, başvuru sahibi itiraz edenden markasını son beş yılda Türkiye’de ciddi biçimde kullandığını ispat etmesini isteyebilir; ispat edilemezse itiraz reddedilir (SMK m.19/2).

Kullanmama nedeniyle iptal: artık TÜRKPATENT karar veriyor

Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen marka iptal edilebilir (SMK m.9). Bu iptal eskiden mahkemede dava yoluyla isteniyordu. SMK m.26 ile yetki TÜRKPATENT’e verildi; hüküm 10 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi ve uygulama kuralları 15 Mart 2025’te yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle netleşti. Bugün kullanılmayan bir marka engel oluşturuyorsa iptal talebi TÜRKPATENT’e yapılır; marka sahibine talep tebliğ edilir ve bir ay içinde kullanım delillerini sunması istenir (talep üzerine bir aya kadar ek süre verilebilir). Kurum dosya üzerinden karar verir; bu karara karşı da YİDK’ye itiraz ve ardından Ankara’da dava yolu açıktır.

İptal talebinin öğrenilmesinden sonra “göstermelik” kullanım başlatmak işe yaramayabilir: talepten önceki üç ay içinde, talep yapılacağı düşünülerek gerçekleşen kullanım dikkate alınmaz (SMK m.26/4). Marka sahipleri açısından ders açıktır: faturalar, katalog, reklam ve satış kayıtları tarihli ve düzenli saklanmalıdır.

Marka hükümsüzlük davası

Tescil edilmiş bir markanın baştan tescil edilmemesi gereken bir marka olduğu iddiası — örneğin önceki bir markayla karıştırılma ihtimali, kötü niyetli başvuru ya da tanınmış markanın itibarından haksız yararlanma — hükümsüzlük davasıyla ileri sürülür. Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları ve ilgili kamu kurumları dava açabilir; dava sicilde marka sahibi olarak görünen kişiye karşı açılır ve TÜRKPATENT taraf gösterilmez (SMK m.25). Hükümsüzlük sebebi yalnızca bazı mal ve hizmetlere ilişkinse kısmi hükümsüzlüğe karar verilir. Sonraki markanın kullanıldığını bilerek beş yıl boyunca sessiz kalan marka sahibi, o marka kötü niyetle tescil edilmedikçe hükümsüzlük isteyemez.

Marka hakkına tecavüz davası

Markanın izinsiz kullanılması, ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kullanılması ya da taklit olduğu bilinen ürünlerin satılması, ithal edilmesi veya ticari amaçla elde bulundurulması marka hakkına tecavüzdür (SMK m.29). Hak sahibi mahkemeden birlikte şunları isteyebilir (SMK m.149):

• Tecavüzün tespiti, muhtemel tecavüzün önlenmesi ve tecavüzün durdurulması
• Tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini
• Taklit ürünlere ve bunların üretiminde kullanılan araçlara el konulması, gerekirse imhası
• Kesinleşen kararın masrafı karşı tarafa ait olmak üzere ilanı

Tazminat nasıl hesaplanır? Yoksun kalınan kazanç, hak sahibinin seçimine göre üç yöntemden biriyle belirlenir: tecavüz olmasaydı elde edilecek muhtemel gelir, tecavüz edenin elde ettiği net kazanç ya da bir lisans sözleşmesi yapılsaydı ödenecek lisans bedeli (SMK m.151). Taklit ürünlerin düşük kalitesi markanın itibarını zedelemişse ayrıca itibar tazminatı istenebilir (SMK m.150). Seçilecek yöntem dosyanın ekonomik sonucunu doğrudan etkiler; karşı tarafın satış kayıtlarının mahkemeye getirtilmesi de talep edilebilir.

Arabuluculuk: Fikri mülkiyet davaları ticari dava sayılır. Tazminat gibi bir miktar paranın ödenmesini içeren taleplerde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.4, 5/A); yalnızca tecavüzün tespiti ve durdurulması, hükümsüzlük ya da TÜRKPATENT kararının iptali istenen davalarda arabuluculuk aranmaz.

Delil tespiti ve ihtiyati tedbir

Taklit ürünler hızla piyasadan çekilebilir, internet ilanları bir gecede silinebilir. Bu nedenle dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenerek bilirkişi aracılığıyla ürünler, satış noktaları ve internet sayfaları kayıt altına alınır (HMK m.400). Tecavüzün sürdüğü veya ciddi hazırlıkların yapıldığı ispat edilirse ihtiyati tedbirle satışın durdurulması ve ürünlere gümrük ve serbest bölgeler dâhil bulundukları her yerde el konulması istenebilir (SMK m.159). Mahkeme çoğu zaman teminat ister. Dava açılmadan tedbir kararı alınırsa, asıl davanın iki hafta içinde açılması gerekir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397). Pratikte davanın sonucunu beklemeden taklit satışını durduran en etkili adım budur.

Marka hakkına tecavüz suçu ve cezası

Başkasına ait markayı taklit ederek mal üreten, hizmet sunan, satan, satışa arz eden, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır (SMK m.30/1). Yetkisi olmadığı hâlde başkasının markasını devreden, lisans veya rehin veren kişiye 2 yıldan 4 yıla kadar hapis öngörülür. Ceza verilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır ve suç şikâyete bağlıdır. Taklit malı satan kişi, malı nereden temin ettiğini bildirerek üreticilerin ortaya çıkarılmasını ve mallara el konulmasını sağlarsa ceza verilmez (SMK m.30/7). Şikâyet üzerine savcılık arama ve el koyma kararı isteyebilir; ceza yargılaması hukuk davasından bağımsız yürür. SMK’de bu tür bir ceza hükmü marka için öngörülmüştür; patent ve tasarım ihlalinde yol kural olarak hukuk davasıdır. Ceza soruşturmasında izlenecek genel usul için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Telif hakkı ihlali: hukuk ve ceza yolu

Eser sahibinin yazılı izni olmadan bir eseri çoğaltmak, işlemek, yaymak veya internette umuma iletmek FSEK’e göre ihlaldir. Sosyal medyada izinsiz kullanılan fotoğraflar, kopyalanan yazılım kodu, izinsiz basılan kitaplar ve korsan yayınlar en sık karşılaşılan örneklerdir.

• Hukuk yolu: İzni alınmamış hak sahibi, sözleşme yapılsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir (FSEK m.68). Bunun yanında tecavüzün önlenmesi ve durdurulması, manevi haklar ihlal edilmişse manevi tazminat talep edilebilir.
• Ceza yolu: Eseri izinsiz çoğaltan, yayan veya umuma ileten kişiye 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir; başkasının eserine kendi adını koymak ve kaynak göstermeden alıntı yapmak da ayrıca suçtur (FSEK m.71). Bu suçların soruşturulması şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi içinde hak sahipliğini gösteren belgelerin savcılığa sunulması gerekir; aksi hâlde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (FSEK m.75).

Telif uyuşmazlığında belirleyici olan, eserin kim tarafından ve ne zaman meydana getirildiğinin ispatıdır. Taslak dosyalar, sürüm kayıtları, ham fotoğraf dosyaları ve teslim yazışmaları sonradan yapılacak her kayıttan daha değerlidir. İnternetteki içeriğin kaldırılması ve erişim engeli konusunda sosyal medyada erişim engelleme yazımız ve bilişim hukuku sayfamız da yol gösterir.

Görevli mahkeme ve İstanbul’daki ihtisas mahkemeleri

SMK ve FSEK’ten doğan davalara fikri ve sınai haklar hukuk mahkemeleri, suçlara ise fikri ve sınai haklar ceza mahkemeleri bakar; bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bu sıfatla görev yapar (SMK m.156). İstanbul’da İstanbul (Çağlayan), Anadolu (Kartal) ve Bakırköy adliyelerinde fikri ve sınai haklar mahkemeleri bulunur. Hak sahibinin açacağı hukuk davasında yetkili mahkeme; davacının yerleşim yeri, ihlalin gerçekleştiği yer ya da etkilerinin görüldüğü yerdir. Bu seçim imkânı, İstanbul’daki bir marka sahibinin başka ilde yapılan bir ihlal için de davayı İstanbul’da açabilmesini sağlar. TÜRKPATENT kararlarına karşı davalar ise yalnızca Ankara’da açılabilir. İlçenizin bağlı olduğu adliyeyi ilçe sayfalarımızdan görebilirsiniz.

2026 masrafları: TÜRKPATENT ücretleri ve dava giderleri

Tabloda TÜRKPATENT’in 2026 resmî ücretleri yer alır; vekil ücreti bunlara dâhil değildir. Tecavüzün tespiti ve önlenmesi gibi parasal olmayan talepler maktu harca, tazminat talepleri nispi harca tabidir; bilirkişi ve tebligat giderleri için ayrıca gider avansı yatırılır. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre fikri ve sınai haklar mahkemelerinde görülen davalar için en düşük ücret 55.000 TL’dir (KDV hariç). Kurum nezdindeki itiraz süreçleri çoğu dosyada birkaç ay ile bir yıl arasında sonuçlanır; teknik bilirkişi incelemesi gerektiren hükümsüzlük ve tecavüz davaları İstanbul’da ilk derece aşamasında genellikle 1,5–3 yıl sürer. Lisans, devir ve franchise sözleşmeleri gibi ticari yönler için ticaret ve şirketler hukuku sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Fikri ve sınai haklarda yürüttüğümüz işler

• Marka: Benzerlik araştırması, tescil başvurusu, yayına itiraz ve itiraza cevap, YİDK süreci ve Ankara’da kararın iptali davası
• İptal ve hükümsüzlük: Kullanmama nedeniyle idari iptal talebi ve savunması, marka hükümsüzlük davaları
• Tecavüz: İhtarname, delil tespiti, ihtiyati tedbir, tecavüzün önlenmesi ve tazminat davaları, arabuluculuk
• Ceza boyutu: Marka ve telif suçlarında şikâyet, arama ve el koyma talepleri; şüpheli ve sanık müdafiliği
• Patent, faydalı model ve tasarım: Tasarım tesciline itiraz, tescilsiz tasarımın korunması, patent ve tasarım ihlali davaları
• Telif hakkı: Eser sahipliğinin ispatı, lisans ve devir sözleşmeleri, izinsiz kullanımda tazminat ve erişim engeli
• Alan adı: Marka hakkına dayalı alan adı uyuşmazlıkları

Gerekli belgeler

• Marka, patent veya tasarım tescil belgesi ya da başvuru numarası
• Kullanım ispatı: tarihli faturalar, katalog, reklam, internet sitesi ve sosyal medya kayıtları, satış rakamları
• İhlale ilişkin deliller: ürün ve ambalaj fotoğrafları, satın alınan numune ve faturası, satış bağlantıları, ekran kayıtları
• Telif uyuşmazlığında eserin ilk hâli, taslak ve ham dosyalar, sürüm kayıtları, teslim yazışmaları
• Devir, lisans, iş veya hizmet sözleşmeleri
• Varsa ihtarname, noter tespiti veya daha önce alınmış TÜRKPATENT kararları

Kullanım ispatı iki yönlü işler: hem markanızı itiraz ve iptal taleplerine karşı savunurken hem de karşı tarafın kullanılmayan markasını iptal ettirirken aynı türden belgeler istenir. Bu kayıtların düzenli tutulması, sonradan yeniden üretilemeyecek bir avantajdır.

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve 2026 yılı mevzuatı ile TÜRKPATENT ücret tarifesine göre hazırlanmıştır. Ücretler her yıl yeniden belirlenir; itiraz ve dava süreleri kesindir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.