Ne yapıyoruz
Hesaplama araçları Hukuk rehberi Hukuk sözlüğü Sık Sorulan Sorular Hakkımızda İletişim

Ayıplı Mal: Tüketici Hakları ve Başvuru Yolu

Dört seçimlik hak, iki yıllık süre, hakem heyeti sınırları ve ispat yükü.

Ayıplı Mal: Tüketici Hakları ve Başvuru Yolu — Hasan Hüseyin Uzun Avukatlık Bürosu hukuk rehberi

Kısaca: Ayıplı bir ürün teslim alan tüketicinin dört seçimlik hakkı vardır ve bunlardan hangisini kullanacağını kendisi seçer. Bu rehberde ayıp kavramını, süreleri, ispat yükünü ve tüketici hakem heyetine başvuru adımlarını anlatıyoruz.

Ayıplı mal, sözleşmede kararlaştırılan niteliklere aykırı olan ya da objektif olarak beklenen özellikleri taşımayan üründür. Ayıp yalnızca bozukluk değildir: reklamda veya etikette belirtilen bir özelliğin bulunmaması, montajın hatalı yapılması ya da kullanım kılavuzunun eksik olması da ayıptır.

Tüketicinin dört seçimlik hakkı #

Ayıplı mal teslim edildiğinde tüketici, aşağıdaki dört haktan dilediğini seçebilir. Satıcı, tüketiciye hangi hakkı kullanacağını dayatamaz:

  1. Ücretsiz onarım: Malın masrafsız olarak tamir edilmesi. İşçilik, değiştirilen parça ve kargo ücreti satıcıya aittir.
  2. Ayıpsız misliyle değişim: Ürünün aynısıyla değiştirilmesi.
  3. Bedel indirimi: Ayıp oranında satış bedelinden indirim yapılması. Ürünü kullanmaya devam etmek isteyenler için uygundur.
  4. Sözleşmeden dönme: Ürünün iadesi ve ödenen bedelin geri alınması.

Onarım ya da değişim talep edilmesi hâlinde bu işlem, talebin bildirilmesinden itibaren en geç otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre altmış iş günüdür. Süre aşılırsa tüketici, diğer seçimlik haklarına geçebilir.

Yasal dayanak: Seçimlik haklar 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 11. maddesinde, ayıptan sorumluluk süresi ise 12. maddesinde düzenlenmiştir.

İki yıllık süre ve gizli ayıp #

Ayıptan doğan sorumluluk, teslim tarihinden itibaren iki yıldır; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır. Daha uzun bir garanti süresi taahhüt edilmişse o süre uygulanır.

Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse, zamanaşımı süresi işlemez. Yani satıcı ayıbı bildiği hâlde gizlemişse iki yıllık süreye dayanamaz. Bu, ikinci el araç satışlarında en sık başvurulan kuraldır: aracın ağır hasar kaydının gizlenmesi hâlinde süre sınırı uygulanmaz.

İspat yükü kimdedir? #

Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim anında var olduğu kabul edilir. Bu dönemde ispat yükü satıcıdadır; ürünün ayıpsız olduğunu ya da ayıbın tüketicinin kullanım hatasından kaynaklandığını satıcı ispatlamak zorundadır.

Altı ayı geçtikten sonra ise ispat yükü tüketiciye geçer. Bu nedenle sorun fark edildiğinde beklemeden yazılı başvuru yapılması, tarih olarak kayda geçmesi bakımından önemlidir. Servis fişi, e-posta ve mesajlaşma kayıtları saklanmalıdır.

Nereye başvurulur? #

Başvuru sırası şöyledir:

  • Önce satıcıya yazılı başvuru. E-posta, iadeli taahhütlü mektup veya noter ihtarnamesi kullanılabilir. Talebinizi ve seçtiğiniz hakkı açıkça yazın.
  • Tüketici hakem heyeti. Kanunda her yıl güncellenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda başvuru zorunludur; bu sınırın altındaki dosyalarda doğrudan dava açılamaz. Başvuru ücretsizdir ve e-Devlet üzerinden yapılabilir.
  • Tüketici mahkemesi. Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ve hakem heyeti kararına itiraz hâlinde başvurulur. Tüketici davalarında harç alınmaz.

Hakem heyeti kararına karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir. Karar, itiraz edilmezse kesinleşir ve icraya konulabilir.

Hakem heyetine başvuru adım adım #

  1. Yetkili heyeti belirleyin. Tüketicinin yerleşim yerindeki ya da işlemin yapıldığı yerdeki heyete başvurulabilir. İlçe ve il heyetleri arasındaki ayrım, uyuşmazlığın parasal değerine göredir.
  2. Başvuruyu yapın. e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi ile çevrim içi, ya da dilekçeyle elden yapılabilir. Ücret alınmaz.
  3. Belgeleri ekleyin. Fatura veya ödeme kaydı, garanti belgesi, servis fişleri, satıcıya gönderdiğiniz yazılı başvuru ve varsa fotoğraf ile video kayıtları.
  4. Talebinizi net yazın. Hangi seçimlik hakkı kullandığınızı ve istediğiniz tutarı açıkça belirtin. Belirsiz talepler eksik değerlendirmeye yol açar.
  5. Kararı bekleyin. Heyet, başvuruyu kural olarak altı ay içinde sonuçlandırır; dosyanın yoğunluğuna göre bu süre uzayabilir.

Garanti belgesi ve servis yükümlülüğü #

Garanti süresi en az iki yıldır ve malın tamirde geçen süresi bu süreye eklenir. Aynı arızanın ikiden fazla tekrarlanması ya da farklı arızaların dörtten fazla ortaya çıkması hâlinde, ürünün sürekli arızalanması nedeniyle kullanılamaz hâle geldiği kabul edilir ve tüketici doğrudan değişim veya iade isteyebilir.

Üretici ve ithalatçı, garanti süresi bittikten sonra da kanunla belirlenen kullanım ömrü boyunca yedek parça bulundurmak ve bakım hizmetini sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe uyulmaması ayrı bir başvuru sebebidir.

Kimden talep edilebilir? #

Tüketici, seçimlik haklarını satıcıya karşı kullanır. Ücretsiz onarım ve değişim taleplerinde ise üretici ve ithalatçı da satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Yani ürünü aldığınız mağaza kapanmışsa, talebinizi doğrudan ithalatçıya yöneltebilirsiniz.

Ayıplı mal nedeniyle bir zarar doğmuşsa — örneğin arızalı bir cihaz yangına yol açmışsa — bu zarar ayrıca tazmin ettirilir ve üretici, ürün sorumluluğu kapsamında da sorumlu tutulur.

Mesafeli satışta cayma hakkı ile karıştırılmamalı #

İnternetten yapılan alışverişlerde tüketicinin, hiçbir gerekçe göstermeksizin on dört gün içinde cayma hakkı vardır. Bu hak, ürünün ayıplı olup olmadığından bağımsızdır. Cayma hâlinde ürün iade edilir ve bedel on dört gün içinde geri ödenir. Ürün, satıcının iade için belirttiği taşıyıcıyla gönderilirse ya da satıcı hiç taşıyıcı belirtmemişse iade kargo masrafı tüketiciden istenemez.

Ayıplı mal hâlinde ise süre iki yıldır ve seçimlik haklar devrededir. İki kurumun karıştırılması, cayma süresi geçtikten sonra tüketicilerin haklarının kalmadığını sanmasına yol açar; oysa ayıp söz konusuysa süre çok daha uzundur.

Alacağın tahsili aşamasına gelinmişse icra takibi ve itiraz rehberimize, konunun bütünü için tüketici hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Her alışveriş tüketici işlemi sayılmaz #

Tüketici Kanunu’nun koruması yalnızca ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket eden gerçek ya da tüzel kişiler için işler. Aldığınız malı işinizde kullanmak üzere satın aldıysanız — örneğin işletmeniz için bilgisayar veya araç — uyuşmazlık tüketici hukukuna değil, genel hükümlere ve ticari hükümlere tabi olur. Bu durumda hakem heyetine başvurulamaz, tüketici mahkemesinin harç muafiyetinden yararlanılamaz ve süreler farklı işler.

İkinci el alışverişte ise ayrım satıcıya göre yapılır: satıcı bir esnaf veya şirketse tüketici hükümleri uygulanır; satıcı da tüketici ise (bireyler arası satış) uyuşmazlık genel hükümlere göre çözülür.

Parasal sınırlar her yıl değişir #

Hakem heyetine mi mahkemeye mi başvurulacağını belirleyen parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir ve Resmî Gazete’de ilan edilir. Geçen yılın sınırına göre yapılan bir başvuru, yeni yılda görevsizlikle reddedilebilir ve kaybedilen süre bazı taleplerde telafi edilemez.

Bu nedenle başvurudan önce iki şeyin teyidi gerekir: içinde bulunulan yılın sınırı ve talebin gerçek tutarı. Talep, yalnızca malın bedelinden ibaret değildir — faiz, yapılan masraflar ve varsa uğranılan zarar da eklendiğinde tutar sınırın üzerine çıkabilir ve doğru merci değişir.

Hakem heyeti kararı bağlayıcı mıdır? #

Tüketici hakem heyeti kararları taraflar için bağlayıcıdır ve ilam niteliğindedir: karara uyulmazsa doğrudan icra takibi başlatılır, yeniden dava açmak gerekmez.

Karara itiraz, tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine yapılır. İtiraz üzerine mahkemenin verdiği karar kesindir. İtiraz, kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; durdurulması isteniyor ise mahkemeden ayrıca tedbir kararı talep edilmelidir. Uygulamada satıcının itiraz ettiğini öğrenen tüketicinin bekleyip zaman kaybettiği durumlar sıktır — itiraz edilmiş olması, kararın uygulanmayacağı anlamına gelmez.

Kredi kartıyla alınan üründe ek imkân #

Ürün kredi kartı taksitiyle ya da bağlı kredi kullanılarak alınmışsa, tüketicinin hakları yalnız satıcıya karşı değildir. Bağlı kredi sözleşmelerinde, malın hiç ya da gereği gibi teslim edilmemesi hâlinde tüketici, satıcı ile kredi verene karşı birlikte talepte bulunabilir; kredi veren, satıcıyla aynı ölçüde sorumludur.

Bu, satıcının ödeme güçlüğüne düştüğü ya da işletmeyi kapattığı dosyalarda tüketicinin elindeki tek gerçek imkân olabiliyor. Sözleşmeden dönme hâlinde kredi sözleşmesi de sona erer ve ödenen taksitlerin iadesi gündeme gelir.

Av. Hasan Hüseyin Uzun
Av. Hasan Hüseyin Uzun
Avukat · Hasan Hüseyin Uzun Avukatlık Bürosu

Bu konuda sık sorulanlar

4 soru
Faturam yok, yine de başvurabilir miyim?
Evet. Fatura tek ispat aracı değildir. Banka veya kredi kartı ekstresi, kargo kaydı, sipariş e-postası, garanti belgesi ve servis kayıtları da satın almayı ispatlar. Satıcı, faturanın bulunmadığı gerekçesiyle başvurunuzu reddedemez.
Ürünü kutusunu attıktan sonra iade edebilir miyim?
Ayıplı mal iadesinde kutunun saklanması şart değildir. Kutunun atılmış olması seçimlik hakların kullanılmasına engel oluşturmaz. Mesafeli satıştaki cayma hakkında ise ürünün kullanıma uygun şekilde iade edilmesi beklenir.
İkinci el araçta hasar kaydı gizlenmişse ne yapabilirim?
Hasar kaydının gizlenmesi ayıp sayılır ve hile ile gizleme hâlinde iki yıllık süre uygulanmaz. Bedel indirimi veya sözleşmeden dönme talep edilebilir. Ekspertiz raporu ve TRAMER kayıtları temel delil niteliğindedir.
Hakem heyeti kararı bağlayıcı mı?
Evet. Süresinde itiraz edilmezse karar kesinleşir ve ilam niteliğinde belge sayılarak icraya konulabilir. Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, sizin dosyanıza özel hukuki tavsiye değildir. Süreler ve uygulama dosyanın özelliklerine göre değişebilir. Durumunuzu birlikte konuşalım.

Tüketici Hukuku alanındaki tüm hizmetlerimiz Ayıplı mal ve hizmet, ikinci el araç, ön ödemeli konut, banka ve kredi masrafları, abonelik ve…

İletişim

Büroya telefonla, e-postayla ya da randevu formuyla ulaşabilirsiniz. Görüşmeler Bakırköy’deki ofiste ya da görüntülü olarak yapılır.

WhatsApp Ara