İnşaat ve İmar Hukuku
Kat karşılığı inşaat sözleşmeleri, müteahhidin gecikmesi ve gecikme tazminatı, eksik-ayıplı imalat, kentsel dönüşüm ve riskli yapı işlemleri, yıkım kararı ve imar para cezalarına karşı dava.
İnşaat uyuşmazlıklarında hak kaybı çoğu zaman davanın kendisinde değil, öncesinde yaşanır: daire itiraz edilmeden teslim alındığı için cezai şart hakkı kaybolur, ayıp zamanında bildirilmediği için eser kabul edilmiş sayılır, riskli yapı kararına 15 günlük itiraz süresi ya da yıkım kararına karşı dava süresi kaçırılır. Kentsel dönüşümde ise 2023’ten beri hisseleri oranında salt çoğunluk yeterli olduğundan, karara katılmayan malikin payı satış sürecine girebilir.
Bu sayfada kat karşılığı inşaat sözleşmesinde arsa sahibinin haklarını, müteahhidin geç teslimi ve ayıplı konutta izlenecek yolu, kentsel dönüşüm adımlarını, yıkım kararı ve imar para cezalarına karşı dava sürelerini, 2026 masraflarını ve en sık sorulan soruların yanıtlarını bulacaksınız.
İnşaat ve imar uyuşmazlıklarında süreler ve görevli mahkeme
İnşaat dosyalarında aynı olay birden fazla hukuk alanına dokunur: müteahhitle ilişki borçlar hukukuna, konut alıcısının durumu tüketici hukukuna, ruhsat ve yıkım işlemleri idare hukukuna tabidir. Hangi yolun ve hangi sürenin geçerli olduğu ilk incelemede belirlenmelidir.
| Uyuşmazlık | Süre / zamanaşımı | Merci |
|---|---|---|
| Kat karşılığı sözleşmede gecikme tazminatı, cezai şart, tescil | Genel kural 10 yıl (TBK m.146); eser sözleşmesinden doğan bazı alacaklarda 5 yıl (TBK m.147) tartışılabilir | Asliye hukuk mahkemesi (taraflar tacir ve iş ticariyse asliye ticaret) |
| Eser sözleşmesinde ayıplı yapı | Teslimden itibaren 5 yıl; yüklenicinin ağır kusuru varsa 20 yıl (TBK m.478) | Asliye hukuk / asliye ticaret mahkemesi |
| Müteahhitten satın alınan konutta ayıp (tüketici) | Teslimden itibaren 5 yıl; ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz (TKHK m.12) | Tutara göre tüketici hakem heyeti ya da arabuluculuk sonrası tüketici mahkemesi |
| Yapı denetim kuruluşunun sorumluluğu | Yapı kullanma izninden itibaren taşıyıcı sistemde 15 yıl, diğer kısımlarda 2 yıl (4708 s.K. m.3) | Asliye hukuk / ticaret mahkemesi |
| Yıkım kararı, ruhsat iptali, imar para cezası | Tebliğden itibaren 60 gün (İYUK m.7) | Taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi |
| Riskli yapı tespiti ve 6306 kapsamındaki işlemler | Tespite itiraz 15 gün; idari işlemlere dava 30 gün (6306 s.K. m.3, m.6) | Teknik heyet; ardından idare mahkemesi |
| Kesinleşen imar planı | İlan süresinin bitiminden itibaren 60 gün; her hâlde kesinleşmeden itibaren 5 yıl (3194 s.K. m.8) | İdare mahkemesi |
Sürelerin hesabında başlangıç tarihi (teslim, tebliğ, ilanın son günü) belirleyicidir. Ön değerlendirme için süre ve zamanaşımı kontrolü aracını kullanabilirsiniz; kesin hesap için belgelerin incelenmesi gerekir.
Kat karşılığı inşaat sözleşmesi: şekil, tapu şerhi ve arsa sahibinin güvencesi
Kat karşılığı (arsa payı karşılığı) inşaat sözleşmesi, müteahhidin bina yapma borcu yönünden eser sözleşmesi (TBK m.470 vd.), arsa payının devri yönünden taşınmaz satış vaadi niteliği taşıyan karma bir sözleşmedir. Taşınmaz devri borcu içerdiği için noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir (TBK m.237, TMK m.706); adi yazılı sözleşme kural olarak geçersizdir. Bununla birlikte edimlerin büyük bölümü yerine getirilmişse, şekle aykırılığın ileri sürülmesi dürüstlük kuralına aykırı sayılabilir.
Arsa sahibi için en güçlü koruma, sözleşmenin tapuya şerh edilmesi ve arsa paylarının müteahhide inşaatın ilerleme aşamalarına göre kademeli devredilmesidir. Aksi hâlde müteahhit, binayı bitirmeden aldığı payları üçüncü kişilere satabilir ve arsa sahibi tapu iptali ve tescil davası açmak zorunda kalır. Sözleşmede şu başlıklar mutlaka net olmalıdır:
- Kesin teslim tarihi, mücbir sebep tanımı ve gecikmede uygulanacak cezai şart
- Bağımsız bölüm paylaşım tablosu (kat, cephe, metrekare)
- Malzeme ve işçilik kalitesini gösteren mahal listesi ve teknik şartname
- Pay devri takvimi, teminat ve kira yardımı yükümlülüğü
- Ruhsat, iskân ve yapı denetim giderlerinin kime ait olduğu
Sözleşmenin kurulması, gecikme tazminatının hesabı ve sözleşmeden dönme konularını kat karşılığı inşaat sözleşmesi ve gecikme tazminatı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Müteahhit teslim etmedi: temerrüt, gecikme tazminatı ve dönme
Müteahhit kararlaştırılan tarihte teslim etmezse temerrüde düşer. Arsa sahibi uygun bir süre vererek (TBK m.123) şu seçimlik haklardan birini kullanabilir (TBK m.125):
- İfa ve gecikme tazminatı: İnşaatın tamamlanmasını isterken, gecikilen süre için teslim alınması gereken bağımsız bölümlerin emsal kira bedeli kadar zararı talep etmek.
- İfa yerine tazminat: İfadan vazgeçtiğini hemen bildirerek, sözleşmenin yerine getirilmemesinden doğan zararı istemek.
- Sözleşmeden dönme: Sözleşmeyi sona erdirip devredilen payların iadesini ve uğranılan zararı istemek. İnşaatın ileri aşamada olduğu durumlarda dönme yerine ileriye etkili fesih gündeme gelir.
İşin bütün tahminlere göre zamanında bitirilemeyeceği açıkça anlaşılıyorsa, arsa sahibi teslim gününü beklemeden de sözleşmeden dönebilir (TBK m.473).
Cezai şartta dikkat: Gecikme için kararlaştırılan ceza, asıl borçla birlikte istenebilir; ancak arsa sahibi daireleri çekincesiz teslim alırsa bu hakkını kaybedebilir (TBK m.179). Teslim tutanağına ya da ayrıca noter ihtarnamesine “gecikme cezası ve tazminat haklarımı saklı tutuyorum” kaydı düşülmelidir. Hâkim aşırı gördüğü cezayı indirebilir (TBK m.182); borçlu müteahhit tacirse fahiş olduğu gerekçesiyle indirim isteyemez (TTK m.22).
Kentsel dönüşümde müteahhit işe başlamazsa: 6306 kapsamındaki parsellerde, müteahhitten kaynaklanan nedenlerle bir yıl içinde işe başlanmamış ya da en az altı aydır yeterli ekip ve ekipmanla çalışılmıyorsa, malikler hisseleri oranında salt çoğunlukla fesih kararı alıp Kentsel Dönüşüm Başkanlığına başvurabilir. Başkanlık müteahhide 30 gün süre verir; süre sonunda işe başlanmazsa sözleşme kendiliğinden feshedilmiş sayılır (6306 s.K. m.6/14).
Konutu müteahhitten satın alan kişi ise arsa sahibi değil tüketicidir: ön ödemeli konut satışında teslim süresi sözleşme tarihinden itibaren her hâlde 48 ayı geçemez (TKHK m.44); gecikmede sözleşmeden dönme, ödenen bedelin iadesi ve zararın giderilmesi istenebilir.
Eksik ve ayıplı imalat: ihbar, seçimlik haklar ve zamanaşımı
Bina teslim edildikten sonra eser, işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirilmeli ve ayıplar uygun süre içinde müteahhide bildirilmelidir (TBK m.474). Bildirim yapılmazsa eser kabul edilmiş sayılır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıp (duvarda çatlak, çatıdan su alma, tesisat kaçağı, yalıtım eksikliği gibi) fark edildiğinde gecikmeksizin bildirilmelidir (TBK m.477). Bildirimin noter ihtarnamesiyle yapılması ispat açısından önemlidir.
Ayıp sabitse işsahibi; ağır ayıpta sözleşmeden dönme, bedelden indirim ya da aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım isteyebilir; ayrıca tazminat hakkı saklıdır (TBK m.475). Yapı arsa sahibinin taşınmazı üzerindeyse ve sökülmesi aşırı zarar doğuracaksa dönme hakkı kullanılamaz; bu nedenle kat karşılığı dosyalarında talep çoğunlukla eksik ve ayıplı işlerin bedeli olarak kurulur.
Zamanaşımı teslimden başlar: Taşınmaz yapılarda ayıptan doğan davalar teslim tarihinden itibaren 5 yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa ayıbın niteliğine bakılmaksızın 20 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TBK m.478). Ayıbın geç fark edilmesi süreyi baştan başlatmaz; yalnızca bildirimin ne zaman yapılması gerektiğini belirler.
Tüketici ayrımı: Konutu müteahhitten veya satıcı şirketten satın alan kişi Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındadır. Konutta satıcının ayıptan sorumluluğu teslimden itibaren 5 yıldır; ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (TKHK m.12). Teslimden sonraki ilk 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslimde var olduğu kabul edilir (TKHK m.10). Tüketici sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ya da mümkünse ayıpsız misliyle değiştirme isteyebilir. Tutar hakem heyeti sınırının altındaysa tüketici hakem heyetine, üstündeyse önce arabulucuya başvurulur; ayrıntılar için ayıplı mal ve tüketici hakem heyeti yazımıza bakabilirsiniz.
Yapı denetim kuruluşu, müteahhit ve proje müellifleriyle birlikte ruhsat ve projeye aykırı, eksik ya da kusurlu yapımdan doğan hasardan kusuru oranında sorumludur. Bu sorumluluk yapı kullanma izninden itibaren taşıyıcı sistemde 15 yıl, taşıyıcı olmayan kısımlarda 2 yıldır (4708 s.K. m.3). Müteahhidin iflas ettiği ya da ortadan kaybolduğu dosyalarda bu yol önem kazanır.
Her iki durumda da ilk adım, delillerin kaybolmaması için mahkemeden delil tespiti istemektir: bilirkişi, teslim edilen imalatı sözleşme, proje ve mahal listesiyle karşılaştırarak eksiklerin ve ayıpların bedelini raporlar. Onarım yapılmadan önce tespit yaptırılması, sonradan ispat güçlüğünü önler.
Kentsel dönüşüm (6306): riskli yapı ve salt çoğunluk kararı
6306 sayılı Kanun’da 7471 sayılı Kanunla yapılan ve 9 Kasım 2023’te yürürlüğe giren değişiklikle, riskli yapılarda yeniden yapım, kat karşılığı sözleşme ve payların satışı gibi kararlar için aranan üçte iki çoğunluk kaldırılmış, hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğu yeterli hâle gelmiştir. Örneğin eşit paylı 10 dairelik bir binada artık 6 malikin kararı yeterlidir. Uygulama Yönetmeliği’nde de 4 Şubat 2026’da değişiklik yapılmıştır; işleme başlamadan önce yönetmeliğin güncel hâli kontrol edilmelidir.
| Adım | Ne olur? | Süre ve dikkat |
|---|---|---|
| 1. Riskli yapı tespiti | Malik ya da idare, lisanslı kuruluşa bina tespiti yaptırır | Tek malikin başvurusu yeterlidir; tespitin engellenmesi hâlinde kolluk desteğiyle yapılabilir |
| 2. Tapuya şerh ve bildirim | Riskli yapı tapunun beyanlar hanesine işlenir; tutanak binaya asılır, e-Devlet’ten bildirilir, muhtarlıkta 15 gün ilan edilir | Muhtarlıktaki ilanın son günü tebliğ tarihi sayılır |
| 3. İtiraz | Malikler tespite teknik heyet nezdinde itiraz eder | 15 gün; teknik heyet kararına karşı idare mahkemesinde 30 gün içinde dava |
| 4. Tahliye ve yıkım | Maliklere binayı yıktırmaları için süre verilir | En çok 90 gün; yıktırılmazsa idare tahliye ve yıkımı yapar, masraf maliklerden tahsil edilir |
| 5. Malik kararı | Yeniden yapım, müteahhit, paylaşım ve sözleşme şartlarına karar verilir | Hisseleri oranında salt çoğunluk; karar tutanağı ve teklif yazılı olmalıdır |
| 6. Katılmayanlara bildirim | Karar ve teklif noter aracılığıyla ya da muhtarlıkta ilanla bildirilir | İlan 15 gün; bildirimden itibaren 15 gün içinde teklif incelenip kabul edilmezse pay satışına geçilir |
| 7. Pay satışı | Katılmayan malikin payı, rayiç değerden az olmamak üzere anlaşan paydaşlara açık artırmayla satılır | Rayiç bedele ve satış işlemine karşı 30 gün içinde dava açılabilir |
| 8. Sözleşme, ruhsat ve yapım | Müteahhitle noterde sözleşme yapılır, ruhsat alınır, kira yardımı başvurusu yapılır | Sözleşmenin tapuya şerhi ve teslim takvimi ihmal edilmemelidir |
Bina yıkıldıktan sonra arsa hâline gelen taşınmazda ortaklığın giderilmesi davası açılabilir; ancak bu dava, salt çoğunlukla karar alınmasını ve uygulamayı durdurmaz (6306 s.K. m.6/16). 6306 kapsamındaki idari işlemlere karşı dava süresinin genel idari yargı süresi olan 60 gün değil 30 gün olduğu özellikle unutulmamalıdır. Rayiç değerin düşük belirlenmesi ya da tebligat usulsüzlüğü, dava konusu yapılabilecek başlıca noktalardır.
Yıkım kararı ve imar para cezasına itiraz
Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde belediye yapı tatil tutanağı düzenler, yapıyı mühürler ve inşaatı durdurur. Tutanağın yapıya asılmasıyla tebliğ yapılmış sayılır ve aykırılık tapunun beyanlar hanesine işlenir. Yapı sahibine, yapıyı ruhsata uygun hâle getirmesi ya da ruhsat alması için en çok bir ay süre tanınır; aksi hâlde ruhsat iptal edilir ve belediye encümeni yıkım kararı verir, yıkım masrafı yapı sahibinden alınır (3194 s.K. m.32).
Aynı aykırılık için encümen, yapı sahibine ve müteahhide ayrıca idari para cezası verir (3194 s.K. m.42). Ceza, yapı sınıfı, aykırılığın metrekaresi, ruhsatsızlık ve yapının bulunduğu alanın niteliğine göre artırımlarla hesaplanır; birim tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Emlak vergisi değeri üzerinden eklenen kısım, cezanın tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilirse tahsil edilmez. Para cezasını ödemek yıkımı engellemez; ruhsatsız inşaat ayrıca imar kirliliğine neden olma suçu (TCK m.184) yönünden de soruşturma konusu olabilir.
Yapı tatil tutanağı, yıkım kararı ve para cezası ayrı idari işlemlerdir; her birine karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Yıkım kararlarında dava açmak yapının yıkılmasını kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ilk dilekçede gerekçeleriyle istenmelidir. İdari yargı süreçleri için idare ve vergi hukuku sayfamıza da bakabilirsiniz.
İmar barışı ve yapı kayıt belgesi
İmar barışı (3194 s.K. geçici m.16), 31 Aralık 2017’den önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar için uygulanmış; başvurular 2018–2019 yıllarında alınmış ve sona ermiştir. Kanunla yeni bir başvuru dönemi açılmadıkça yapı kayıt belgesi alınamaz; imar affına ilişkin yeni bir düzenleme yapılıp yapılmadığı işlem yapmadan önce kontrol edilmelidir. Daha önce alınmış yapı kayıt belgesi, yapıya ilişkin yıkım kararlarını ve tahsil edilemeyen para cezalarını ortadan kaldırır, ancak sınırları vardır:
- Belge, yapının yeniden yapılmasına ya da kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir; yenilemede yürürlükteki imar mevzuatı uygulanır.
- Üçüncü kişilere ait özel mülkiyetteki taşınmazlarda yapılan yapılar kapsam dışıdır.
- Gerçeğe aykırı beyanla alınan belge iptal edilebilir; bu durumda yıkım ve ceza süreci yeniden işler.
- Belge, yapının depreme dayanıklı olduğu anlamına gelmez; riskli yapı tespiti yapılmasına engel değildir.
Arabuluculuk, masraflar ve dava süresi (2026)
Kat mülkiyeti uyuşmazlıklarında ve ortaklığın giderilmesi davalarında 1 Eylül 2023’ten beri arabuluculuk dava şartıdır (6325 s.K. m.18/B). Tüketici mahkemesinde görülecek ayıplı konut davalarında da önce arabulucuya gidilir. Taraflar tacirse ve talep para alacağıysa ticari dava olarak arabuluculuk gerekebilir; arsa sahibi ile müteahhit arasındaki klasik kat karşılığı davalarında bu şart her dosyada ayrıca değerlendirilir.
| Kalem | 2026 tutarı / açıklama |
|---|---|
| Başvurma harcı (adli yargı) | 732,00 TL |
| Nispi karar ve ilam harcı | Dava değerinin binde 68,31’i; dörtte biri dava açılırken peşin ödenir |
| Keşif ve bilirkişi avansı | Dosyaya göre değişir; inşaat davalarında neredeyse her zaman gerekir |
| AAÜT: asliye hukuk / tüketici mahkemesi | 62.000 TL / 30.000 TL (KDV hariç) |
| AAÜT: delil tespiti (dava dışı) | Duruşmasız 13.000 TL, duruşmalı 16.000 TL |
| AAÜT: idare mahkemesi | Duruşmasız 40.000 TL, duruşmalı 52.000 TL |
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi 3 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır; ücret dosyanın kapsamına göre ilk görüşmede yazılı olarak belirlenir. Tutarı baştan kesin bilinemeyen eksik imalat alacaklarında, belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026’da kaldırıldığından kısmi dava açılıp talep bilirkişi raporundan sonra aynı davada bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m.109/4). İstanbul’da keşif ve teknik bilirkişi gerektiren inşaat davaları genellikle 2–4 yıl sürer; idare mahkemesindeki yıkım ve para cezası davaları dosya üzerinden incelendiği için çoğu zaman daha kısa sürede sonuçlanır. Davalar kural olarak taşınmazın bulunduğu yerdeki adliyede görülür.
İnşaat ve imar hukukunda yürüttüğümüz işler
- Kat karşılığı inşaat sözleşmesi hazırlığı, müzakeresi ve tapuya şerh işlemleri
- Müteahhidin gecikmesinde ihtar, cezai şart, gecikme tazminatı ve sözleşmeden dönme davaları
- Eksik ve ayıplı imalat için delil tespiti, bedel ve tazminat davaları
- Müteahhitten konut alanlar için tüketici hakem heyeti, arabuluculuk ve tüketici mahkemesi süreçleri
- Kentsel dönüşümde riskli yapı itirazı, malik kararı, pay satışına ve rayiç bedele karşı dava
- Yapı tatil tutanağı, yıkım kararı, ruhsat iptali ve imar para cezalarına karşı iptal davaları
- İmar planı değişikliğine karşı dava ve tapu iptali ile tescil talepleri
Gerekli belgeler
- Noter düzenleme sözleşmesi, ek protokoller ve varsa tapu şerhi
- Tapu kaydı, kat irtifakı veya kat mülkiyeti belgeleri
- Yapı ruhsatı, onaylı mimari proje, mahal listesi ve yapı kullanma izin belgesi
- Teslim tutanağı, eksik-kusur listesi ve çekilen ihtarnameler
- Ayıp iddiasında tarihli fotoğraflar, teknik raporlar ve yönetim kararları
- Kentsel dönüşümde riskli yapı tespit raporu, tebligat ve malik toplantı tutanakları
- İdari uyuşmazlıkta yapı tatil tutanağı, encümen kararı ve tebliğ belgesi
Kira ilişkisi, ön alım ve ortaklığın giderilmesi gibi diğer taşınmaz uyuşmazlıkları için kira ve gayrimenkul hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve 2026 yılı mevzuatına göre hazırlanmıştır. İnşaat ve imar dosyalarında süreler tebliğ ve teslim tarihine göre farklı işler; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

