Arabuluculuk ve Tahkim
İş, ticari, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyeti uyuşmazlıklarında zorunlu ve ihtiyari arabuluculuk vekilliği; anlaşma belgesinin hazırlanması, tahkim şartı yazımı, iç ve milletlerarası tahkim ile hakem kararına karşı iptal davası.
Bugün Türkiye’de bir işçilik alacağı, ticari fatura, kira tespiti, ortaklığın giderilmesi ya da aidat uyuşmazlığı için doğrudan mahkemeye gidilemez: önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabuluculuk bu yüzden “formalite bir toplantı” değildir. Burada imzalanan anlaşma belgesi mahkeme kararı gibi icraya konulabilir; üzerinde anlaşılan konularda sonradan dava açılamaz. Yanlış hesapla ya da özensiz kaleme alınmış bir anlaşma, kaybedilmiş bir davadan daha ağır sonuç doğurabilir.
Bu sayfada zorunlu arabuluculuğun hangi davalarda şart olduğunu ve sürelerini, 2026 arabuluculuk ücretlerini, ilk toplantıya katılmamanın 2024’te değişen sonucunu, anlaşma belgesinin gücünü, tahkim şartının nasıl yazılması gerektiğini, İstanbul Tahkim Merkezini (İSTAC) ve hakem kararına karşı iptal davasını bulacaksınız.
Zorunlu arabuluculuk hangi davalarda şart? (2026 güncel liste)
Dava şartı arabuluculukta, arabulucuya gitmeden açılan dava hiçbir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir. Dava dilekçesine anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanak eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; süresinde sunulmazsa yine ret kararı çıkar (HUAK m.18/A). Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren aşağıdaki sürelerde süreci bitirmek zorundadır:
| Uyuşmazlık türü | Zorunlu mu? | Arabuluculuk süresi | Dayanak ve yürürlük |
|---|---|---|---|
| İşçi-işveren alacak ve tazminatları, işe iade | Evet; iş kazası ve meslek hastalığı tazminatları hariç | 3 hafta + en fazla 1 hafta | 7036 s. İş Mahkemeleri K. m.3 — 1.1.2018 |
| İşçilik alacağına ilişkin itirazın iptali, menfi tespit, istirdat | Evet | 3 hafta + 1 hafta | 7445 s.K. ile — 1.9.2023 |
| Ticari davalarda para alacağı ve tazminat | Evet | 6 hafta + en fazla 2 hafta | TTK m.5/A (7155 s.K.) — 1.1.2019 |
| Ticari itirazın iptali, menfi tespit, istirdat | Evet | 6 hafta + 2 hafta | 7445 s.K. ile — 1.9.2023 |
| Tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklar | Evet; hakem heyeti sınırı altındakiler, hakem heyeti kararına itirazlar ve taşınmazın aynına ilişkin talepler hariç | 3 hafta + 1 hafta | TKHK m.73/A (7251 s.K.) — 2020 |
| Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (tespit, tahliye davası, kira alacağı) | Evet; ilamsız icra yoluyla tahliye takibi hariç | 3 hafta + 1 hafta | HUAK m.18/B (7445 s.K.) — 1.9.2023 |
| Ortaklığın giderilmesi ve paylaştırma | Evet | 3 hafta + 1 hafta | HUAK m.18/B — 1.9.2023 |
| Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklar | Evet | 3 hafta + 1 hafta | HUAK m.18/B — 1.9.2023 |
| Komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar | Evet | 3 hafta + 1 hafta | HUAK m.18/B — 1.9.2023 |
| Tarımsal üretim sözleşmesinden doğan davalar | Evet | 2 hafta + en fazla 1 hafta | Tarım K. m.13 (7442 s.K.) — 1.9.2023 |
| Boşanma, velayet, soybağı; aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar | Hayır; aile içi şiddet iddiası olan uyuşmazlıklar arabuluculuğa hiç elverişli değil | — | HUAK m.1/2 |
| SGK’ya karşı hizmet tespiti, iş kazası tazminatı | Hayır | — | İş Mahkemeleri K. m.3/1 ve 3/3 |
2024–2026 döneminde zorunlu arabuluculuğa yeni bir uyuşmazlık türü eklenmemiştir; asıl değişiklik 7531 sayılı Kanunla ilk toplantıya katılmamanın yaptırımında yapılmıştır (aşağıda). İcra takibi başlatmak için arabulucuya gitmek gerekmez; borçlu itiraz eder ve itirazın iptali davası açılacaksa, iş ve ticari alacaklarda önce arabulucuya başvurulur. Taraflar arasında geçerli bir tahkim sözleşmesi varsa dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz (HUAK m.18/A-18). Alanlara göre ayrıntı için iş hukuku, ticaret hukuku ve kira ve gayrimenkul hukuku sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Arabuluculuk süreci adım adım
- Başvuru: Uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır. İş uyuşmazlıklarında karşı tarafın yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer bürosu yetkilidir. Dava şartı arabuluculukta başvuru için taraflardan ücret veya masraf alınmaz.
- Arabulucunun belirlenmesi: Büro, listeden arabulucu görevlendirir; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi atanır.
- Davet: Arabulucu tarafları telefon, e-posta, SMS gibi her türlü iletişim aracıyla ilk toplantıya çağırır ve bunu belgeye bağlar. Avukatı olsa bile asıl taraf da bilgilendirilir.
- Yetki itirazı: Karşı taraf en geç ilk toplantıda büronun yetkisine itiraz edebilir; sulh hukuk mahkemesi bir hafta içinde kesin karar verir.
- Müzakere: Görüşmeler, aksi kararlaştırılmadıkça görevlendiren büronun bağlı olduğu adalet komisyonu yetki alanında yürütülür. Taraflar çözüm üretemezse arabulucu bir çözüm önerisi sunabilir; ancak karar vermez.
- Sonuç: Anlaşma olursa anlaşma belgesi, olmazsa son tutanak düzenlenir. Son tutanakla dava yolu açılır.
Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez. Son tutanakla süreler kaldığı yerden işlemeye devam eder. İşe iadede ise ayrı bir kural vardır: anlaşma olmazsa son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Ayrıntı için işe iade davası şartları ve süreci yazımıza, kendi sürenizi kontrol etmek için süre ve zamanaşımı kontrolü aracına bakabilirsiniz.
İlk toplantıya katılmamanın sonucu: 2024’te ne değişti?
Geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. 14 Kasım 2024’te yürürlüğe giren 7531 sayılı Kanun’dan önce bu taraf, davayı kazansa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutuluyor ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmiyordu. Güncel düzenlemeye göre (HUAK m.18/A-11; İş Mahkemeleri K. m.3/12):
- Toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.
- Bu tarafın lehine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
- İki taraf da ilk toplantıya katılmamışsa her taraf kendi yargılama giderini üstlenir.
- Bu yaptırım tüketicinin aleyhine uygulanmaz (TKHK m.73/A).
Hastalık, tebligatın ulaşmaması gibi mazeretler belgelenmelidir. Toplantıya katılmak anlaşmak zorunda olmak anlamına gelmez; katılıp “anlaşma yok” tutanağı imzalamak bu yaptırımı önler.
Arabuluculuk ücreti 2026: kim öder, ne kadar?
Ücret, 26 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1 Ocak 2026’da yürürlüğe giren 2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir. Tarifenin altında ücret kararlaştırılamaz. Hesap, sürecin nasıl bittiğine göre değişir:
| Durum | Ücret nasıl hesaplanır? | Kim öder? |
|---|---|---|
| Anlaşma sağlandı | Anlaşma bedeli üzerinden nispi oran: ilk 600.000 TL için %6, sonraki 960.000 TL için %5, üst dilimlerde azalan oranlar. En az 9.000 TL; ticari uyuşmazlıklarda ve ortaklığın giderilmesinde en az 13.000 TL | Aksi kararlaştırılmadıkça taraflar eşit öder |
| Kira tespiti veya tahliyede anlaşma | Tahliyede bir yıllık kiranın yarısı, kira tespitinde bir yıllık kira farkı esas alınarak nispi oran | Taraflar eşit öder (aksi kararlaştırılabilir) |
| Anlaşma yok, görüşme 2 saatten kısa ya da taraflara ulaşılamadı | İki saatlik ücret | Adalet Bakanlığı bütçesinden; sonra yargılama gideri olarak haksız çıkan taraftan alınır |
| Anlaşma yok, görüşme 2 saati aştı | İlk 2 saat Bakanlıkça; aşan kısım saat ücreti üzerinden | Aşan kısmı taraflar eşit öder |
| Tüketici uyuşmazlığı | Tüketicinin payı, iki saatlik ücret tutarını geçmemek üzere | Adalet Bakanlığı bütçesinden |
2026 tarifesinde iki kişinin taraf olduğu uyuşmazlıklarda taraf başına saat ücreti; aile, tüketici ve diğer uyuşmazlıklarda 1.000 TL, işçi-işveren uyuşmazlıklarında 1.130 TL, kira, komşu hakkı, kat mülkiyeti ve ortaklığın giderilmesinde 1.170 TL, ticari uyuşmazlıklarda 1.500 TL’dir; taraf sayısı arttıkça saat ücreti de artar. Örneğin bir işçilik alacağında 400.000 TL üzerinden anlaşılırsa arabuluculuk ücreti %6 ile 24.000 TL olur ve aksi kararlaştırılmadıkça işçi ve işveren yarı yarıya öder. İşe iade görüşmelerinde anlaşma olursa, işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti ve diğer hakların toplamı anlaşma bedeli sayılır. Avukatlık ücreti, arabuluculuk ücretinden ayrıdır.
Arabuluculukta avukat gerekli mi?
Hayır, zorunlu değildir. Taraflar toplantılara bizzat, kanuni temsilcileri ya da avukatları aracılığıyla katılabilir (HUAK m.15/6). İşveren, yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanıyla da temsil edilebilir. Ancak avukatın varlığı belgenin hukuki gücünü doğrudan etkiler: taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ticari uyuşmazlıklarda ise avukatlar ile arabulucunun imzaladığı belge, mahkemeden şerh almaya gerek kalmadan ilam niteliğinde sayılır (HUAK m.18/4). Avukat olmadan imzalanan belgenin icraya konulabilmesi için sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.
Uygulamada avukatın asıl katkısı, masaya oturmadan önce alacak kalemlerinin ve risklerin hesaplanması, anlaşma metnindeki “başkaca hak ve alacağım yoktur” türü ibraların kapsamının kontrol edilmesi ve ödeme takvimi ile temerrüt hâlinin açıkça yazılmasıdır.
Anlaşma belgesinin hukuki gücü ve icra edilebilirlik şerhi
Anlaşmaya varılan konularda taraflar sonradan dava açamaz (HUAK m.18/5). Belgeye uyulmazsa yeniden dava açmak gerekmez; ilamlı icra takibi başlatılır. Şerh talebi, dava öncesi arabuluculukta arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden istenir; inceleme dosya üzerinden yapılır ve anlaşmanın arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığıyla sınırlıdır. Başvuru maktu harca tabidir.
- Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında avukat imzası olsa bile şerh almak zorunludur. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda şerh taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır.
- Taşınmazın devri veya sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşmalarda, şerh verildikten sonra taraflardan biri resmî senet düzenlenmeksizin doğrudan tapu müdürlüğünden tescil isteyebilir (7531 s.K. ile eklenen HUAK m.17/B-6 ve 18/B-5).
- Dava sürerken arabulucuya gidilmişse şerh davanın görüldüğü mahkemeden istenir. Taraflar dava açıldıktan sonra birlikte arabulucuya gideceklerini bildirirse yargılama üç aya kadar ertelenebilir.
Arabuluculukta yapılan teklifler, kabul beyanları ve yalnızca arabuluculuk için hazırlanan belgeler sonraki davada ya da tahkimde delil olarak kullanılamaz (HUAK m.5). Bu gizlilik, tarafların masada rahat konuşabilmesi içindir; ancak bağımsız olarak var olan bir fatura veya sözleşme, arabuluculukta sunuldu diye delil olma niteliğini kaybetmez.
Arabuluculukta yapılan üç yaygın hata
- Toplantıya hazırlıksız gitmek. Alacak kalemlerinin hesabı, belgeler ve kabul edilebilir asgari tutar önceden belirlenmezse, masada verilen karar sonradan geri alınamaz.
- “Tüm haklarından feragat” ibaresini okumadan imzalamak. Anlaşma belgesi, konuşulmayan talepleri de kapatacak biçimde kaleme alınabilir. Hangi alacakların anlaşma kapsamında olduğu tek tek yazılmalıdır.
- Son tutanaktan sonraki süreyi kaçırmak. Zamanaşımı son tutanakla yeniden işlemeye başlar; işe iade gibi dar süreli uyuşmazlıklarda 2 haftalık dava süresi kaçırılırsa hak kaybedilir.
Toplantıya nasıl hazırlanmalı?
- Uyuşmazlığın rakamsal dökümü: hangi kalem, ne kadar, hangi tarihten itibaren faiz
- Dayanak belgeler: sözleşme, bordro, fatura, cari hesap ekstresi, kira sözleşmesi, tapu kaydı, yazışmalar
- Kabul edilebilir asgari tutar ve şartlar, dava açılırsa tahmini süre ve masraf
- Vekâletname veya şirket adına yetki belgesi, imza sirküleri — yetkisiz kişiyle yapılan anlaşma bağlayıcı olmaz
- Ödeme planı önerilecekse taksit sayısı, vade, teminat ve bir taksit ödenmezse tümünün muaccel olacağı hükmü
Tahkim nedir, ne zaman tercih edilir?
Tahkimde uyuşmazlık devlet mahkemesi yerine tarafların seçtiği hakem veya hakem kurulu tarafından karara bağlanır; hakem kararı mahkeme kararı gibi icra edilir. Tahkim ancak yazılı bir tahkim şartı ya da tahkim sözleşmesi varsa mümkündür. Bu anlaşma, esas sözleşmenin bir maddesi olarak baştan yapılabileceği gibi uyuşmazlık çıktıktan sonra ayrı bir sözleşmeyle de yapılabilir (HMK m.412). Taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlıklar ile boşanma, velayet gibi tarafların iradesine tabi olmayan işler tahkime elverişli değildir (HMK m.408). İşe iade uyuşmazlığında ise taraflar anlaşırsa dava yerine özel hakeme gidilebilir.
| Arabuluculuk | Tahkim | |
|---|---|---|
| Kim karar verir? | Taraflar; arabulucu karar vermez, iletişimi yönetir | Hakem veya hakem kurulu bağlayıcı karar verir |
| Dayanağı | Kanunda sayılan davalarda zorunlu, diğerlerinde isteğe bağlı | Yalnız yazılı tahkim şartı veya sözleşmesi |
| Süre | Dava şartı arabuluculukta 2–8 hafta | Aksi kararlaştırılmadıkça hakem seçiminden veya kurulun ilk toplantısından itibaren 1 yıl |
| Masraf | Tarifeye bağlı; anlaşmazlıkta 2 saatlik ücret Bakanlıkça | Hakem ücreti ve kurum masrafları taraflarca; çoğunlukla devlet yargısından yüksek |
| Gizlilik | Kanunen gizli; beyanlar delil olamaz | Kural olarak kamuya kapalı; gizliliğin kapsamı kurum kurallarına ve anlaşmaya göre |
| Sonuç belgesi | Anlaşma belgesi (şerhle ya da avukat imzasıyla ilam niteliğinde) | Hakem kararı |
| Kanun yolu | Anlaşılan konuda dava açılamaz | Yalnızca sınırlı sebeplerle iptal davası |
Tahkim; uzmanlık gerektiren inşaat, enerji, bayilik, distribütörlük ve şirket ortaklığı sözleşmelerinde, yabancı ortaklı işlerde ve tarafların gizlilik istediği uyuşmazlıklarda tercih edilir. Tek derecelidir ve hakemi uyuşmazlığın konusunu bilen biri olarak seçme imkânı verir; buna karşılık başlangıç maliyeti yüksektir ve karar yalnızca dar sebeplerle denetlenir.
Tahkim şartı nasıl yazılmalı, ne zaman geçersiz olur?
Tahkim şartı, uyuşmazlık çıktığında ilk bakılan maddedir ve kötü yazılmışsa tahkim de mahkeme süreci de uzar. Dikkat edilecek noktalar:
- Açık ve kesin irade: “Uyuşmazlıklar tahkim yoluyla çözülür” gibi tereddütsüz bir ifade kullanılmalıdır. “Tahkime veya mahkemeye başvurulabilir” türü seçimlik maddeler uygulamada geçersiz sayılma riski taşır.
- Kapsam: Sözleşmeden doğan “ve sözleşmeyle bağlantılı” tüm uyuşmazlıkların kapsandığı yazılmalıdır.
- Kurum veya kurallar: İSTAC, İTO Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi ya da uluslararası bir kurum seçilebilir; seçilmezse süreç HMK’nın ad hoc kurallarıyla yürür.
- Hakem sayısı tek sayı olmalı (HMK m.415); tahkim yeri ve dili belirtilmelidir.
- Şekil: Yazılı olmalıdır. İmzalı belge, e-posta yazışması ya da tahkim şartı içeren başka bir belgeye açık atıf yeterlidir (HMK m.412/3).
Tahkim şartı bulunan bir konuda mahkemede dava açılırsa karşı taraf tahkim ilk itirazında bulunmalıdır; itiraz süresinde ileri sürülmezse mahkeme davaya bakmaya devam eder. Tahkim şartı hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkânsız değilse mahkeme davayı usulden reddeder (HMK m.413). Tahkim şartı tarafların birlikte anlaşmasıyla her zaman değiştirilebilir ya da kaldırılabilir; tek taraflı olarak ise vazgeçilemez.
İç tahkim, milletlerarası tahkim ve İSTAC
Yabancılık unsuru bulunmayan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklara HMK m.407–444 (iç tahkim), yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklara 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır. Yurt dışında verilmiş hakem kararları Türkiye’de ayrıca tanıma ve tenfiz davasıyla icra edilebilir hâle gelir.
| İç tahkim (HMK) | Milletlerarası tahkim (MTK) | |
|---|---|---|
| Uygulama alanı | Yabancılık unsuru yok, tahkim yeri Türkiye | Yabancılık unsuru var, tahkim yeri Türkiye |
| Kanun yolu | Tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde iptal davası; kararına temyiz | Bölge adliye mahkemesinde iptal davası; kararına temyiz |
| İptal davası süresi | Kararın bildiriminden itibaren 1 ay | Kararın bildiriminden itibaren 30 gün |
| İcraya etkisi | İptal davası icrayı durdurmaz; teminatla durdurulabilir | İptal davasının açılması icrayı kendiliğinden durdurur |
| İptal davasından feragat | Öngörülmemiş | Yerleşim yeri yurt dışında olan taraflar tamamen veya kısmen feragat edebilir |
İptal sebepleri sınırlıdır: tahkim sözleşmesinin geçersizliği, hakem seçiminde usule uyulmaması, kararın tahkim süresi içinde verilmemesi, hakemin yetkisini aşması, hukuki dinlenilme hakkının ihlali, uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması ve kamu düzenine aykırılık gibi. Bölge adliye mahkemesi hakemin hukuku doğru uygulayıp uygulamadığını yeniden incelemez.
İstanbul Tahkim Merkezi (İSTAC), 1 Ocak 2015’te yürürlüğe giren 6570 sayılı Kanunla kurulmuş, özel hukuk tüzel kişiliğine sahip bir kurumdur. Bünyesinde Millî ve Milletlerarası Tahkim Divanları bulunur. İSTAC kurallarında klasik tahkimin yanında belirli tutarın altındaki uyuşmazlıklar için tek hakemle ve kısa sürede sonuçlanan seri tahkim, dava öncesi geçici koruma için acil durum hakemi, arabuluculuk ve arabuluculuk-tahkim yolları yer alır. Güncel ücretler kurumun ücret hesaplayıcısından görülebilir. Sözleşmeye İSTAC şartı konulacaksa kurumun örnek tahkim şartının esas alınması, yorum tartışmalarını azaltır.
Arabuluculuk ve tahkimde yürüttüğümüz işler
- İşçilik alacakları ve işe iade arabuluculuğunda işçi ya da işveren vekilliği
- Ticari alacak, fatura ve cari hesap uyuşmazlıklarında arabuluculuk ve itirazın iptali süreçleri
- Kira tespiti, tahliye, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı arabuluculukları
- Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk görüşmeleri (tüketici hukuku)
- Anlaşma belgesinin hazırlanması, icra edilebilirlik şerhi ve ilamlı icra takibi
- Sözleşmelere tahkim şartı yazılması ve mevcut şartların incelenmesi
- İç ve milletlerarası tahkim yargılamasında taraf vekilliği, hakem kararına karşı iptal davası
Uyuşmazlığınızda hangi yolun izlenmesi gerektiğini genel olarak görmek için hukuki yol haritası aracını kullanabilirsiniz.
Gerekli belgeler
- Kimlik bilgileri, şirketlerde ticaret sicil kaydı, imza sirküleri ve yetki belgesi
- Karşı tarafın bilinen adres, telefon ve e-posta bilgileri
- Uyuşmazlığa konu sözleşme, fatura, bordro, hesap ekstresi, tapu kaydı ve yazışmalar
- Varsa ihtarname, icra takip dosyası ve itiraz dilekçesi
- Tahkimde: tahkim şartını içeren sözleşme, hakem seçimi yazışmaları ve hakem kararı ile tebliğ belgesi
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve 2026 yılı mevzuatına göre hazırlanmıştır. Arabuluculuk ücretleri her yıl yeni tarifeyle değişir; dava şartı kapsamı ve süreler somut uyuşmazlığın niteliğine göre farklılık gösterebilir. Hak kaybı yaşamamak için somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

