روزی که اخراج میشوید، اغلب چند سند جلوی شما گذاشته میشود و گفته میشود «اینجا را امضا کنید». حال آنکه پاسخ این پرسش که پس از اخراج از کار چه حقوقی دارم، به اسنادی که آن روز امضا میکنید، به کد خروجی که کارفرما به سازمان تأمین اجتماعی (SGK) اعلام میکند و به اقداماتی که در چند هفتهٔ بعد انجام میدهید بستگی دارد. در این مقاله همهٔ حقوق کارگر اخراجشده را در یک جدول گرد آوردهایم و شرایط مقرری بیکاری، معنای کد خروج، ابرانامه و مهلتهایی را که نباید از دست بروند گامبهگام توضیح میدهیم.
پس از اخراج از کار چه حقوقی دارم؟ #
هر کارگری همهٔ اقلام را دریافت نمیکند؛ بیشتر حقوق به سابقهٔ کار، تعداد کارگران کارگاه و علت فسخ بستگی دارد. تصویر کلی چنین است:
| حق | شرط اصلی | مهلت |
|---|---|---|
| پاداش پایان خدمت (kıdem tazminatı) | دستکم 1 سال کار و فسخ از سوی کارفرما به علتی غیر از نقض قواعد اخلاق و حسن نیت (بند II مادهٔ 25 قانون کار) | 5 سال مرور زمان |
| حق اخطار (ihbar tazminatı) | فسخ قرارداد با مدت نامعین بدون دادن مهلت اخطار یا بدون پرداخت پیشاپیش مزد این مدت | 5 سال |
| مزد مرخصی سالانهٔ استفادهنشده | مرخصی استحقاقیافتهای که استفاده نشده؛ بر مبنای آخرین مزد پرداخت میشود | 5 سال از پایان قرارداد |
| مزد پرداختنشده، اضافهکاری، کار در تعطیل هفتگی و تعطیلات رسمی | دورهای که کار شده اما مزد آن پرداخت نشده | 5 سال |
| بازگشت به کار (işe iade) | 30 کارگر یا بیشتر، دستکم 6 ماه سابقه، قرارداد با مدت نامعین، فسخ بدون علت موجه | مراجعه به میانجی ظرف 1 ماه از ابلاغ اخطار فسخ |
| خسارت سوءنیت (kötü niyet tazminatı) | اخراج کارگری که مشمول امنیت شغلی نیست، با سوءاستفاده از حق فسخ | 5 سال |
| خسارت تبعیض و خسارت سندیکایی | اخراج به دلایلی مانند جنسیت، بارداری، دین، عقیدهٔ سیاسی یا به دلایل سندیکایی | در تبعیض 5 سال؛ در برابر فسخ به دلیل سندیکایی راه بازگشت به کار نیز قابل استفاده است |
| مقرری بیکاری | بیکار شدن بدون خواست و تقصیر خود، شرایط حق بیمه | مراجعه به سازمان کاریابی ترکیه (İŞKUR) ظرف 30 روز پس از فسخ |
برای دیدن جدول مطالبات خود میتوانید از ابزارهای محاسبهٔ پاداش پایان خدمت و حق اخطار و محاسبهٔ مطالبات کارگری ما استفاده کنید.
پاداش پایان خدمت و حق اخطار #
پاداش پایان خدمت برای هر سال کامل کار به میزان 30 روز مزد ناخالص کامل (giydirilmiş brüt ücret) پرداخت میشود؛ مدتهای مازاد بر سال به نسبت افزوده میشوند. مبلغ سالانه نمیتواند از سقف پاداش پایان خدمت بیشتر شود: در قراردادهایی که میان 1 ژوئیه و 31 دسامبر 2026 پایان مییابند، سقف 73.729,87 TL است. از پاداش پایان خدمت تنها مالیات تمبر کسر میشود و اگر بهموقع پرداخت نشود، بالاترین نرخ سودی که به سپردهها تعلق میگیرد اعمال میشود. برای جزئیات محاسبه و مثالها مقالهٔ پاداش پایان خدمت چگونه محاسبه میشود را ببینید.
برای حق اخطار شرط یک سال کار وجود ندارد. اگر کارفرما قرارداد با مدت نامعین را بدون رعایت مهلتهای زیر و بدون پرداخت پیشاپیش مزد این مدتها پایان دهد، خسارتی به میزان مزد همان مدت میپردازد:
| مدت کار در کارگاه | مهلت اخطار (ihbar) |
|---|---|
| کمتر از 6 ماه | 2 هفته |
| 6 ماه – 1,5 سال | 4 هفته |
| 1,5 – 3 سال | 6 هفته |
| بیش از 3 سال | 8 هفته |
اگر کارفرما مهلت اخطار را با ادامهٔ کار شما سپری کند، موظف است در این مدت بدون کسر مزد، روزانه دستکم دو ساعت مرخصی کاریابی (iş arama izni) به شما بدهد. اگر این مرخصی داده نشود، مزد آن ساعات جداگانه پرداخت میشود.
مطالبات مرخصی سالانه، مزد و اضافهکاری #
یکی از نخستین اقلامی که پس از اخراج باید بررسی شود، مزد مرخصیهای سالانهای است که استحقاق آن را یافته اما از آن استفاده نکردهاید. قرارداد به هر علتی پایان یابد، کارفرما مزد روزهای مرخصی استفادهنشده را بر مبنای مزد تاریخ پایان قرارداد میپردازد؛ کارگری که به استناد نقض قواعد اخلاق و حسن نیت اخراج شده نیز این حق را از دست نمیدهد. مرخصی سالانه برای کسانی که دستکم یک سال کار کردهاند، در سابقهٔ خدمت تا پنج سال (با احتساب پنج سال) کمتر از 14 روز، در سابقهٔ بیش از پنج سال و کمتر از پانزده سال کمتر از 20 روز، و در سابقهٔ پانزده سال و بیشتر کمتر از 26 روز نمیتواند باشد.
حقوق ماههای آخر، مابهالتفاوت پاداش و عیدی، اضافهکاری، کار در تعطیل هفتگی و تعطیلات ملی و عمومی نیز مستقل از علت فسخ قابل مطالبهاند. مرور زمان این مطالبات 5 سال است؛ یعنی مطالبات پنج سال اخیر به عقب قابل درخواست است. برای محاسبه و اثبات اضافهکاری مقالهٔ محاسبهٔ مزد اضافهکاری را ببینید.
بازگشت به کار، خسارت سوءنیت، تبعیض و خسارت سندیکایی #
اگر مشمول امنیت شغلی (iş güvencesi) باشید (دستکم 30 کارگر در کارگاه، دستکم 6 ماه سابقه، قرارداد با مدت نامعین، نمایندهٔ کارفرما نبودن)، کارفرما موظف است علت فسخ را کتبی و روشن اعلام کند. اگر علتی ذکر نشده یا علت موجه نباشد، راه بازگشت به کار باز است. مهلتها چنیناند:
مهلتهای حیاتی در بازگشت به کار #
- 1 ماه: مهلت مراجعه به میانجی از ابلاغ اخطار فسخ (مادهٔ 20 قانون کار). نمیتوان مستقیماً دعوا اقامه کرد.
- 2 هفته: اگر در میانجیگری توافق حاصل نشود، مهلت اقامهٔ دعوا در دادگاه کار از تاریخ تنظیم آخرین صورتجلسه. برای دعوا «30 روز» وجود ندارد؛ این مهلت دو هفته است.
- 10 روز کاری: مهلت مراجعه به کارفرما برای شروع به کار از ابلاغ حکم قطعی. اگر مراجعه نکنید، فسخ معتبر تلقی میشود.
اگر کارفرما ظرف 1 ماه از مراجعه شما را به کار نپذیرد، خسارت عدم بازگشت به کار به میزان 4–8 ماه مزد و مزد دورهٔ بیکاری حداکثر به میزان 4 ماه پرداخت میشود. برای شرایط و بار اثبات، راهنمای دعوای بازگشت به کار ما را ببینید.
اگر خارج از شمول امنیت شغلی باشید #
اگر مشمول امنیت شغلی هم نباشید، بیحمایت نیستید:
- خسارت سوءنیت: اگر از حق فسخ سوءاستفاده شده باشد (مثلاً اگر به این دلیل اخراج شده باشید که حق خود را پیگیری کرده یا شکایت کردهاید)، خسارتی به میزان سه برابر مزد مهلت اخطار پرداخت میشود؛ اگر مهلت اخطار نیز داده نشده باشد، حق اخطار جداگانه مطالبه میشود.
- خسارت تبعیض: در رفتار متفاوت به دلایلی مانند زبان، نژاد، جنسیت، معلولیت، عقیدهٔ سیاسی، دین یا بارداری، میتوان خسارتی تا چهار ماه مزد و حقوقی را که از آن محروم شدهاید مطالبه کرد.
- خسارت سندیکایی: به کارگری که به دلیل عضویت در سندیکا یا فعالیت سندیکایی اخراج شده، خسارت سندیکایی به میزانی که کمتر از مزد یک سال او نباشد پرداخت میشود. برای این خواسته، شرط تعداد کارگران کارگاه و سابقهٔ کار وجود ندارد؛ کارگر مشمول امنیت شغلی میتواند دعوای بازگشت به کار نیز اقامه کند، اما اگر به کار پذیرفته نشود، خسارت عدم بازگشت به کار جداگانه پرداخت نمیشود.
شرایط مقرری بیکاری، مدت آن و مبلغ 2026 #
مقرری بیکاری که بیشتر افراد پس از اخراج نخست دربارهٔ آن میپرسند، خسارت نیست؛ کمک بیمهای است که İŞKUR میپردازد و از دعوایی که علیه کارفرما اقامه میشود مستقل است. طبق قانون شمارهٔ 4447 شرایط زیر باید همزمان وجود داشته باشند:
چهار شرط #
- پایان یافتن قرارداد کار بدون خواست و تقصیر خود شما
- کار بدون وقفه با قرارداد کار در 120 روز آخر پیش از پایان قرارداد
- پرداخت دستکم 600 روز حق بیمهٔ بیکاری در 3 سال آخر
- مراجعه به İŞKUR، حضوری یا از طریق e-Devlet، ظرف 30 روز پس از فسخ؛ روزهای تأخیر از کل مدت پرداخت کسر میشود
| روزهای حق بیمه در 3 سال آخر | مدت پرداخت |
|---|---|
| 600 روز | 180 روز |
| 900 روز | 240 روز |
| 1.080 روز | 300 روز |
مبلغ مقرری در سال ۲۰۲۶ #
مقرری روزانه 40% میانگین درآمد ناخالص روزانه است که بر اساس درآمدهای مبنای حق بیمهٔ چهار ماه آخر محاسبه میشود و نمیتواند از 80% مبلغ ناخالص حداقل دستمزد بیشتر شود. طبق اطلاعات İŞKUR برای 2026، به کسی که با حداقل دستمزد کار کرده ماهانه 13.111,72 TL و به بالاترین گروه مزدی حداکثر 26.223,44 TL پرداخت میشود. از مقرری تنها مالیات تمبر کسر میشود؛ مقرری جز برای دیون نفقه قابل توقیف نیست.
کسانی که کارفرما آنان را با علت موجه یا بدون ذکر علت اخراج کرده، کسانی که قرارداد با مدت معینشان پایان یافته، کسانی که به دلیل تعطیلی کارگاه بیکار شدهاند و کسانی که خودشان قرارداد را با دلیل موجه فسخ کردهاند میتوانند مقرری بگیرند. کسانی که بدون دلیل استعفا دادهاند و کسانی که کارفرما به استناد رفتار مغایر با قواعد اخلاق و حسن نیت (بند II مادهٔ 25 قانون کار) اخراجشان کرده، نمیتوانند مقرری بگیرند. برای راه ترک کار با دلیل موجه مقالهٔ استعفا با پاداش را ببینید.
کد خروج چیست و چرا اهمیت دارد؟ #
کارفرما پایان قرارداد را با یک کد علت ترک کار به SGK اعلام میکند. İŞKUR در بررسی درخواست مقرری بیکاری پیش از همه به این کد نگاه میکند. کد را میتوانید از خدمت استعلام اعلامیهٔ شروع و ترک کار SGK در e-Devlet ببینید. پرکاربردترین کدها در عمل:
کدهای خروج تأمین اجتماعی و معنای آنها #
| کد | معنا در فهرست SGK |
|---|---|
| 03 | فسخ قرارداد با مدت نامعین از سوی کارگر (استعفا) |
| 04 | فسخ قرارداد با مدت نامعین از سوی کارفرما بدون اعلام علت موجه |
| 05 | پایان قرارداد کار با مدت معین |
| 15 / 17 | اخراج دستهجمعی کارگران / تعطیلی کارگاه |
| 22 | سایر علل |
| 24 / 25 | فسخ از سوی کارگر به دلیل بیماری / به دلیل رفتار کارفرما مغایر با قواعد اخلاق و حسن نیت |
| 42–50 | فسخ از سوی کارفرما طبق بندهای (a) تا (ı) بند II مادهٔ 25 قانون کار (مانند غیبت، نقض صداقت و وفاداری، پافشاری بر انجام ندادن وظیفه) |
در گذشته فسخ کارفرما به استناد قواعد اخلاق و حسن نیت با یک کد 29 واحد اعلام میشد؛ در فهرست کنونی SGK کد 29 وجود ندارد و این فسخها اکنون بر حسب بند مربوط با کدهای 42 تا 50 اعلام میشوند. اگر هنوز میگویید «با کد 29 اخراج شدم»، ممکن است منظورتان خروجی قدیمی یا یکی از کدهای 42 تا 50 باشد.
اگر کد نادرست باشد چه باید کرد #
نکتهٔ مهم این است: کد خروج بهتنهایی حق دریافت خسارت را تعیین نمیکند. کارگری که با یکی از کدهای 42 تا 50 اخراج شده، میتواند ادعا کند که واقعهٔ مورد ادعای کارفرما رخ نداده یا فسخ در مهلت انجام نشده است؛ دادگاه علت واقعی فسخ را بررسی میکند. فسخ به استناد قواعد اخلاق و حسن نیت باید ظرف 6 روز کاری از اطلاع کارفرما از واقعه و در هر حال ظرف 1 سال از وقوع آن انجام شود (در مواردی که کارگر نفع مادی به دست آورده، مهلت 1 ساله اعمال نمیشود).
اعتراض به کد خروج نادرست: گامبهگام #
- کد و تاریخ را بررسی کنید: اعلامیهٔ ترک کار و سابقهٔ خدمت خود را از e-Devlet دریافت کنید؛ ببینید آیا کد با علتی که در اخطار فسخ نوشته شده مطابقت دارد یا نه.
- از کارفرما اصلاح کتبی بخواهید: برای مثال اگر بدون ذکر علت اخراج شدهاید اما کد 03 (استعفا) یا کدی میان 42 و 50 اعلام شده، درخواست اصلاح را از راهی قابل اثبات (دفتر اسناد رسمی (noter)، پست الکترونیک ثبتشده (KEP) یا درخواست کتبی در برابر امضا) ارسال کنید. اصلاح کد نزد SGK را کارفرما انجام میدهد.
- مراجعه به İŞKUR را به تأخیر نیندازید: حتی اگر اصلاح طول بکشد، ظرف 30 روز پس از فسخ درخواست دهید؛ روزهای تأخیر از مدت استحقاق کسر میشود.
- راه قضایی در برابر تصمیم رد: به اختلافاتی که İŞKUR یا SGK در آنها طرفاند، دادگاه کار رسیدگی میکند. برای احراز علت واقعی فسخ و پرداخت مقرری میتوان در دادگاه کار دعوا اقامه کرد؛ اینکه کدام دعوا علیه چه کسی اقامه شود، بر اساس وضعیت پرونده تعیین میشود.
- میانجیگری برای مطالبات: در مطالبات پاداش پایان خدمت، حق اخطار، مزد و سایر مطالبات کارگری و نیز در خواستهٔ بازگشت به کار، مراجعه به میانجی پیش از اقامهٔ دعوا شرط طرح دعواست. بحث کد در این خواستهها نیز با بررسی علت واقعی فسخ حل میشود.
ابرانامه، استعفانامه و صورتجلسهٔ میانجیگری #
رایجترین اشتباه پس از اخراج، امضای سند بدون فهم محتوای آن است. ابرانامه (ibraname، سندی با مضمون «هیچ طلبی ندارم») طبق مادهٔ 420 قانون تعهدات ترکیه تنها در صورت وجود همهٔ شرایط زیر معتبر است:
- کتبی بودن
- تنظیم آن دستکم یک ماه پس از پایان قرارداد
- ذکر صریح نوع و مبلغ طلبی که از آن ابرا شده است
- پرداخت کامل بر اساس مبلغ حق و از طریق بانک
ابرانامهای که این شرایط را نداشته باشد مطلقاً باطل است؛ سندی که پرداختی کمتر از مبلغ واقعی را نشان دهد، تنها به میزان مبلغ پرداختشده رسید محسوب میشود. در مقابل، استعفانامهٔ آمادهای که روز فسخ جلوی شما گذاشته میشود، به آسانی ابرانامه قابل عبور نیست: باید بعداً اثبات کنید که استعفا با فشار گرفته شده است. از این رو هنگام اخراج، متن «به میل خودم کار را ترک میکنم» را امضا نکنید؛ اخطار را تنها با یادداشت «ابلاغ گردید» و با درج تاریخ تحویل بگیرید.
توافقنامهای که در میانجیگری امضا میشود اما با ابرانامه متفاوت است: برای اقلام مورد توافق، در حکم رأی دادگاه است و بعداً برای همان مطالبات نمیتوان دعوا اقامه کرد. پیش از رسیدن به توافق، از درست محاسبه شدن هر قلم اطمینان حاصل کنید.
فهرست نخستین اقدامات پس از اخراج #
- اخطار فسخ را با درج تاریخ تحویل بگیرید و نسخهای از آن را نگه دارید. مهلت 1 ماههٔ بازگشت به کار از همین تاریخ ابلاغ آغاز میشود.
- هیچ استعفانامه، کاغذ سفید یا ابرانامهای را امضا نکنید. اگر از شما خواسته شد صورتجلسهای را امضا کنید، اعتراض و توضیح خود را زیر آن بنویسید.
- اسناد را گردآوری کنید: قرارداد کار، فیشهای حقوقی، صورتحساب بانکی، سابقهٔ خدمت و اعلامیهٔ ترک کار از e-Devlet، سوابقی که ساعات کار را نشان میدهند، مکاتبات، نام شهود.
- کد خروج را بررسی کنید؛ اگر نادرست است، از کارفرما اصلاح کتبی بخواهید.
- ظرف 30 روز به İŞKUR مراجعه کنید. روند دعوا یا میانجیگری دلیلی برای به تأخیر انداختن درخواست نیست.
- اگر مشمول امنیت شغلی هستید، ظرف 1 ماه به میانجی مراجعه کنید؛ اگر توافق نشد، ظرف 2 هفته از آخرین صورتجلسه دعوا اقامه کنید. مهلتهای خود را میتوانید با ابزار بررسی مهلت و مرور زمان پیگیری کنید.
- جدول مطالبات خود را تهیه کنید: اقلام پاداش پایان خدمت، حق اخطار، مرخصی، مزد و اضافهکاری را جداگانه محاسبه کنید؛ با همین جدول به جلسهٔ میانجیگری بروید.
- اگر ادعای آزار سازمانی یا تبعیض دارید، وقایع را به ترتیب تاریخ بنویسید و ادله را حفظ کنید (آزار سازمانی در محیط کار).
برای همهٔ اختلافات حقوق کار، از پاداش پایان خدمت تا بازگشت به کار، صفحهٔ وکیل امور کار در استانبول ما را ببینید.
خلاصهٔ کوتاه #
- پس از اخراج میتوان پاداش پایان خدمت (با شرط 1 سال)، حق اخطار، مرخصی استفادهنشده، مزد و مطالبات اضافهکاری را مطالبه کرد؛ مرور زمان 5 سال است.
- برای بازگشت به کار ظرف 1 ماه از ابلاغ فسخ به میانجی و اگر توافق نشد، ظرف 2 هفته به دادگاه مراجعه میشود.
- برای مقرری بیکاری، 120 روز آخر کار بدون وقفه، 600 روز حق بیمه در 3 سال آخر و مراجعه به İŞKUR ظرف 30 روز لازم است؛ مدت آن 180، 240 یا 300 روز است.
- کد خروج بهتنهایی حق دریافت خسارت را تعیین نمیکند؛ اکنون به جای کد 29 از کدهای 42 تا 50 استفاده میشود و میتوان اصلاح کد نادرست را درخواست کرد.
- ابرانامهای که پیش از گذشت یک ماه از فسخ امضا شده، مبالغ را نشان نمیدهد یا پرداخت آن از طریق بانک انجام نشده، باطل است.

