حق اخطار (ihbar tazminatı) غرامتی است که طرفِ فسخکنندهٔ قرارداد کار با مدت نامعین میپردازد، هرگاه بدون آگاه کردن پیشین طرف مقابل، یعنی بدون رعایت مهلت اخطار مقرر در قانون، قرارداد را فسخ کند. کارگر در بیشتر موارد طرف طلبکار است؛ اما کارگری هم که بدون رعایت مهلت اخطار کار را ترک کند، ممکن است ناگزیر شود این مبلغ را به کارفرما بپردازد. مبلغ آن برابر با دستمزد ناخالص کامل (giydirilmiş brüt ücret) مدتی است که بسته به سابقهٔ کارگر میان 2 تا 8 هفته متغیر است. در این نوشته مهلتها، اینکه چه کسانی مستحقاند، روش محاسبه، کسر مالیات و یک مثال با تاریخ 2026 را گامبهگام شرح میدهیم.
مهلتهای اخطار: جدول مادهٔ 17 قانون کار #
بر پایهٔ مادهٔ 17 قانون کار (İş Kanunu)، پیش از فسخ قرارداد کار با مدت نامعین باید موضوع به طرف دیگر اطلاع داده شود. قرارداد در پایان مهلتهای زیر، که از تاریخ اطلاعرسانی محاسبه میشوند، پایانیافته تلقی میشود. مهلت بر اساس سابقهٔ کارگر در همان محل کار تعیین میشود:
| سابقهٔ کارگر | مهلت اخطار | معادل به روز |
|---|---|---|
| کمتر از 6 ماه | 2 هفته | 14 روز |
| 6 ماه – 1,5 سال | 4 هفته | 28 روز |
| 1,5 سال – 3 سال | 6 هفته | 42 روز |
| بیش از 3 سال | 8 هفته | 56 روز |
این مهلتها حداقلی هستند؛ با قرارداد کار یا پیمان جمعی کار میتوان آنها را افزایش داد، اما نمیتوان کوتاهشان کرد. اگر در قرارداد شما مهلت طولانیتری آمده باشد، محاسبه بر پایهٔ همان مهلت انجام میشود. سقفی وجود ندارد: مهلت قانونی کارگری که 20 سال کار کرده نیز 8 هفته است. سقف سالانهای که در محاسبهٔ پاداش پایان خدمت به کار میرود، در اینجا اعمال نمیشود.
چه کسانی حق اخطار میگیرند و چه کسانی نمیگیرند؟ #
برای ایجاد حق اخطار سه شرط باید همزمان وجود داشته باشد: قرارداد باید با مدت نامعین باشد، فسخ باید بدون دادن مهلت اخطار انجام شود و طرف فسخکننده نباید دلیل موجهی داشته باشد که به او حق فسخ بدون اخطار بدهد. برخلاف پاداش پایان خدمت، شرط یک سال کار وجود ندارد؛ کارگری که دو ماه کار کرده نیز، بیرون از دورهٔ آزمایشی، میتواند مستحق حق اخطار 2 هفتهای باشد.
حالتهایی که حق ایجاد میکند #
حالتهایی که اصولاً استحقاق ایجاد میشود:
- اخراج کارگر از سوی کارفرما به دلیل معتبر (عملکرد، الزامات کسبوکار، کوچکسازی) یا بدون ذکر هیچ دلیلی، بدون دادن مهلت
- فسخ از سوی کارفرما با ادعای دلیل موجه، در حالی که آن دلیل در دادگاه اثبات نشود
- اخراج کارگر از سوی کارفرما پس از آغاز مهلت اخطار و پیش از پایان آن (برای مدت باقیمانده)
- کارگری که با وجود حکم بازگشت به کار، به کار گمارده نشده و پیشتر مهلت اخطار به او داده نشده است (مادهٔ 21)
حالتهایی که حقی ایجاد نمیشود #
حالتهایی که اصولاً حق اخطار ایجاد نمیشود:
- پایان یافتن قرارداد با مدت معین با سپری شدن مدت آن؛ مادهٔ 17 تنها برای قراردادهای با مدت نامعین است
- فسخ در دورهٔ آزمایشی؛ مادهٔ 15 امکان فسخ در این دوره را بدون نیاز به مهلت اخطار و بدون پرداخت خسارت میدهد
- فسخ فوری از سوی کارفرما به دلایل موجه مادهٔ 25 (مانند غیبت، سرقت، تعرض)
- استعفای کارگر به خواست خود یا فسخ فوری از سوی او به دلایل موجه مادهٔ 24
- کارفرما مهلت اخطار را بهطور کامل بدهد یا دستمزد این مهلت را همزمان با فسخ پیشاپیش بپردازد
وضعیت در استعفای موجّه #
فسخ قرارداد از سوی کارگر با دلیل موجه همان وضعیتی است که با عنوان استعفا همراه با غرامت شناخته میشود: کارگر پاداش پایان خدمت میگیرد، اما نمیتواند حق اخطار بخواهد، زیرا خود او و بهصورت فوری قرارداد را پایان داده است.
اگر کارگر هنگام استعفا مهلت اخطار را رعایت نکند چه میشود؟ #
تعهد اخطار برای هر دو طرف معتبر است. کارگری که بدون دلیل موجه استعفا میدهد، ناگزیر است به اندازهٔ مهلتی که بر اساس سابقهاش تعیین میشود به کار ادامه دهد. برای مثال، اگر کارگری با 4 سال سابقه در همان روزی که نامهٔ استعفایش را میدهد کار را ترک کند، مکلف به پرداخت حق اخطار به کارفرما به میزان دستمزد 8 هفته میشود.
در عمل باید به سه نکته توجه کرد:
- اگر کارفرما از مهلت اخطار صرفنظر کند و ترک فوری کار از سوی کارگر را بپذیرد، نمیتواند این مبلغ را مطالبه کند. به سود کارگر است که این پذیرش را با امضای کارفرما در پایین نامهٔ استعفا یا در نوشتهای جداگانه بگیرد.
- کارفرما نمیتواند بدون رضایت کارگر این طلب را خودسرانه از دستمزد ماه آخر کسر کند؛ مادهٔ 407 قانون تعهدات ترکیه (Türk Borçlar Kanunu) اصولاً تهاتر طلب دستمزد را بدون رضایت کارگر ممنوع میکند. کارفرما طلب خود را از راه میانجیگری و دعوا مطالبه میکند.
- اگر دلیل واقعی استعفا پرداخت نشدن دستمزد، پرداخت ناقص حق بیمه یا آزار سازمانی باشد، این دلیل باید بهروشنی در اخطار فسخ نوشته شود. در غیر این صورت هم ممکن است حق پاداش پایان خدمت از دست برود و هم کارگر همچون طرف بدهکاری جلوه کند که مهلت اخطار را رعایت نکرده است.
در محاسبه دستمزد ناخالص کامل به کار میرود #
بند پایانی مادهٔ 17 قانون کار مقرر میکند که در محاسبهٔ حق اخطار و دستمزد مهلت اخطار که پیشاپیش پرداخت میشود، افزون بر دستمزد خالص از مزایا، منافع نقدی یا قابل ارزیابی با پول که از قرارداد و قانون ناشی میشوند و به کارگر داده میشوند نیز در نظر گرفته شوند. این همان مفهوم دستمزد ناخالص کامل در پاداش پایان خدمت است:
- در محاسبه منظور میشود: کمکهزینهٔ منظم ایابوذهاب و غذا، کمکهزینهٔ سوخت و پوشاک، سهم ماهانهٔ پاداشها و عیدیهای مستمر
- در محاسبه منظور نمیشود: دستمزد اضافهکاری، دستمزد تعطیل هفتگی و تعطیلات رسمی، دستمزد مرخصی سالانه، پرداختهای یکباره
فرمول چنین است:
حق اخطار = (دستمزد ناخالص کامل ماهانه ÷ 30) × 7 × تعداد هفتهها
جزئیات دستمزد ناخالص کامل و اینکه پرداختهای جانبی چگونه به مبلغ ماهانه تبدیل میشوند، همراه با مثال در نوشتهٔ ما پاداش پایان خدمت چگونه محاسبه میشود شرح داده شده است؛ در هر دو محاسبه همان دستمزد مبنا قرار میگیرد. تفاوت این است: پاداش پایان خدمت برای هر سال سقف دارد، اما دستمزد مهلت اخطار سقف ندارد.
مالیات و کسورات: تفاوت با پاداش پایان خدمت #
مطالبات حق اخطار و پاداش پایان خدمت بیش از همه در موضوع مالیات با هم اشتباه گرفته میشوند. معافیت مالیات بر درآمد در مادهٔ 25/7 قانون مالیات بر درآمد (Gelir Vergisi Kanunu، GVK) تنها پاداش پایان خدمت را در بر میگیرد. اما حق اخطار بر پایهٔ مادهٔ 61 GVK دستمزد به شمار میآید. از این رو کسورات به این شرح است:
| کسر | پاداش پایان خدمت | حق اخطار |
|---|---|---|
| مالیات بر درآمد | کسر نمیشود (معافیت) | کسر میشود؛ به پایهٔ مالیاتی انباشتهٔ ماهی که پرداخت شده افزوده میشود |
| حق تمبر | 7,59 در هزار | 7,59 در هزار |
| حق بیمهٔ SGK و بیمهٔ بیکاری | کسر نمیشود | کسر نمیشود (قانون شمارهٔ 5510، مادهٔ 80) |
| سقف | دارد (برای هر سال) | ندارد |
نرخ مالیات بر درآمد ثابت نیست؛ در تعرفهٔ 2026 که برای مزدبگیران اعمال میشود، نرخ بر اساس پایهٔ مالیاتی انباشته از آغاز سال تا آن ماه، بهصورت پلکانی از 15% تا 40% افزایش مییابد. به همین دلیل از کارمند پردرآمدی که در ماههای پایانی سال جدا میشود، مالیات با نرخ بالاتری کسر میشود. به نظر سازمان امور مالیاتی (Gelir İdaresi)، اگر معافیت مالیات بر درآمد و حق تمبرِ مربوط به حداقل دستمزد در دستمزد عادی آن ماه بهطور کامل استفاده نشده باشد، باقیماندهٔ آن میتواند برای حق اخطار نیز اعمال شود. حق اخطاری که در پایان دعوا حکم به آن داده میشود نیز بهصورت ناخالص تعیین میشود؛ کسر مالیات هنگام پرداخت انجام میگیرد.
نمونه محاسبهٔ حق اخطار با تاریخ 2026 #
مثال زیر فرضی است و تنها برای نشان دادن روش آمده است. کارمندی که در 2 فوریهٔ 2022 به کار آغاز کرده، در 15 سپتامبر 2026 از سوی کارفرما با عنوان «کوچکسازی»، بدون دادن مهلت و بدون پرداخت پیشاپیش دستمزد مهلت اخطار، اخراج میشود. دستمزد ناخالص ماهانهٔ او 60.000 TL است؛ ماهانه 4.000 TL کمکهزینهٔ غذا و 2.500 TL کمکهزینهٔ ایابوذهاب بهصورت نقدی پرداخت میشود و افزون بر این سالی دو بار 30.000 TL پاداش داده میشود.
گامهای محاسبه #
- سابقه را بیابید: فاصلهٔ 2 فوریهٔ 2022 تا 15 سپتامبر 2026 بیش از 4 سال و 7 ماه است. چون سابقه بیش از 3 سال است، مهلت اخطار 8 هفته (56 روز) است.
- دستمزد ماهانهٔ کامل را محاسبه کنید: 60.000 + 4.000 + 2.500 + (60.000 ÷ 12 = 5.000) = 71.500 TL
- به دستمزد روزانه تبدیل کنید: 71.500 ÷ 30 = 2.383,33 TL
- حق اخطار ناخالص: 2.383,33 × 56 = 133.466,67 TL
- حق تمبر: 133.466,67 × 0,00759 = 1.013,01 TL
- مالیات بر درآمد: با این فرض که پایهٔ مالیاتی انباشتهٔ کارمند در ماه سپتامبر در طبقهٔ 27% مزدبگیران (400.000–1.500.000 TL) قرار دارد و معافیت حداقل دستمزد در دستمزد سپتامبر بهطور کامل استفاده شده است: 133.466,67 × 0,27 = 36.036,00 TL
- پرداخت خالص تقریبی: 133.466,67 − 1.013,01 − 36.036,00 = 96.417,66 TL
سایر مطالبات در همان فسخ #
به همین کارمند افزون بر این، پاداش پایان خدمت و دستمزد مرخصی سالانهٔ استفادهنشده نیز پرداخت میشود. برای دیدن این اقلام در کنار هم میتوانید از ابزار محاسبهٔ پاداش پایان خدمت و حق اخطار ما استفاده کنید؛ این ابزار حق اخطار را بهصورت ناخالص نشان میدهد و باید کسر مالیات بر درآمد را جداگانه انجام دهید. اگر مطالبات اضافهکاری، تعطیل هفتگی و تعطیلات رسمی دارید، اینها اقلام جداگانهایاند و میتوان آنها را با ابزار محاسبهٔ مطالبات کارگری محاسبه کرد.
پرداخت پیشاپیش به جای مهلت اخطار و مرخصی کاریابی #
کارفرما هنگام اخراج کارگر میتواند یکی از دو راه را برگزیند: کارگر را در طول مهلت اخطار همچنان به کار بگمارد، یا با پرداخت پیشاپیش دستمزد آن مهلت، قرارداد را فوراً پایان دهد (مادهٔ 17/5). پرداخت پیشاپیش باید همزمان با فسخ و بر پایهٔ دستمزد کامل انجام شود؛ اگر مبلغ کمتر باشد، مابهالتفاوت را میتوان به عنوان حق اخطار مطالبه کرد. از نظر مالیاتی، دستمزد مهلت اخطار که پیشاپیش پرداخت میشود نیز مانند دستمزد مشمول مالیات است.
اگر کارگر در مهلت اخطار به کار گمارده شود، مرخصی کاریابی (iş arama izni) مطرح میشود. بر پایهٔ مادهٔ 27 قانون کار:
- کارفرما مکلف است در مهلت اخطار، در ساعات کاری و بدون کسر از دستمزد، روزانه دستکم 2 ساعت مرخصی کاریابی به کارگر بدهد.
- کارگر اگر بخواهد میتواند این ساعتها را جمع کند و یکجا به کار ببرد؛ برای این کار باید مرخصی را در روزهای پیش از روز ترک کار قرار دهد و به کارفرما اطلاع دهد.
- اگر مرخصی داده نشود یا ناقص داده شود، دستمزد آن مدت پرداخت میشود.
- اگر کارفرما کارگر را در ساعات مرخصی کاریابی به کار بگمارد، دستمزد آن مدت را با صد درصد افزایش میپردازد.
افزون بر این، بر پایهٔ مادهٔ 59، در فسخ از سوی کارفرما، مهلت اخطار و مرخصی کاریابی نمیتوانند با مرخصی سالانهٔ باحقوق درهم آمیخته شوند. کارفرما نمیتواند با گفتن «مرخصیهای باقیماندهات را در مهلت اخطار استفاده کن» از پرداخت دستمزد مرخصی رهایی یابد.
رابطه با امنیت شغلی، بازگشت به کار و خسارت سوءنیت #
پرداخت حق اخطار به این معنا نیست که فسخ معتبر است. کارگری که در محل کاری با دستکم 30 کارگر 6 ماه سابقه دارد، حتی اگر دستمزد مهلت اخطار پیشاپیش پرداخت شده باشد، میتواند بیاعتباری فسخ را ادعا کند. اگر پس از حکم بازگشت به کار، کارگر به کار گمارده شود، دستمزد مهلت اخطارِ پیشاپیش پرداختشده تهاتر میشود؛ اگر گمارده نشود و مهلت اخطار داده نشده باشد، دستمزد این مهلت جداگانه پرداخت میشود. برای مهلتها و شرایط میتوانید به راهنمای دعوای بازگشت به کار ما مراجعه کنید.
اگر قرارداد کارگری که مشمول امنیت شغلی نیست، با سوءاستفاده از حق فسخ پایان یافته باشد، میتوان خسارت سوءنیت (kötüniyet tazminatı) به میزان سه برابر دستمزد مهلت اخطار مطالبه کرد. اگر مهلت اخطار نیز رعایت نشده باشد، حق اخطار افزون بر آن جداگانه پرداخت میشود.
مرور زمان، بهره و میانجیگری #
بر پایهٔ مادهٔ الحاقی 3 قانون کار، مرور زمان در طلب ناشی از فسخ قرارداد کار بدون رعایت شرط اخطار 5 سال است و از تاریخ فسخ آغاز میشود. بالاترین نرخ سودی که به سپردهها پرداخت میشود و برای طلب پاداش پایان خدمت اعمال میگردد، در اینجا اعمال نمیشود؛ برای حق اخطار اصولاً بهرهٔ قانونی از تاریخی که کارفرما در حالت تأخیر قرار گرفته مطالبه میشود. از این رو ارسال اظهارنامه (ihtarname) به کارفرما در صورت پرداخت نشدن، میتواند در تاریخ آغاز بهره تفاوت ایجاد کند.
مراجعه به میانجی پیش از طرح دعوا شرط طرح دعوا است (قانون دادگاههای کار شمارهٔ 7036، مادهٔ 3). این قاعده هم برای طلب کارگر و هم برای طلب کارفرمایی که از کارگر مستعفی حق اخطار میخواهد معتبر است. روند چنین است:
- جدول محاسبه را آماده کنید: تاریخ ورود و خروج، فیشهای حقوقی، صورتحسابهای بانکی، مدارک پرداختهای جانبی و اخطار فسخ باید یکجا گردآوری شوند.
- به دفتر میانجیگری مراجعه کنید: درخواست به دفتر محل اقامت طرف مقابل یا محل انجام کار داده میشود. از تاریخ درخواست تا صورتجلسهٔ نهایی، مرور زمان متوقف میشود.
- در جلسات شرکت کنید: میانجی درخواست را ظرف 3 هفته از تاریخ تعیین شدن به نتیجه میرساند؛ این مدت در موارد ضروری حداکثر 1 هفته تمدید میشود.
- اگر توافق شود: بررسی کنید که اقلام و مبالغ یکبهیک در صورتجلسه نوشته شده باشند؛ پس از سند توافق نمیتوان دربارهٔ همان موضوع دعوا طرح کرد.
- اگر توافق نشود: با صورتجلسهٔ نهایی در دادگاه کار (iş mahkemesi) دعوا طرح میشود.
برای ارزیابی همزمان مطالبات حق اخطار، پاداش پایان خدمت، اضافهکاری و مرخصی سالانه میتوانید صفحهٔ حقوق کار و تأمین اجتماعی ما را ببینید.
اشتباهات رایج #
- محاسبه با دستمزد بدون مزایا: هنگامی که پرداختهای جانبی مانند ایابوذهاب، غذا و پاداش منظم از قلم بیفتند، نتیجه بهطور چشمگیری کاهش مییابد. پرداختهایی که در فیش حقوقی دیده نمیشوند اما هر ماه به حساب بانکی واریز میشوند نیز با رسیدهای بانکی قابل اثباتاند.
- تعیین نادرست سابقه: مدت از تاریخ ورود به کار تا تاریخ اعلام فسخ محاسبه میشود. کار در محلهای کار گوناگونِ متعلق به همان کارفرما نیز در نظر گرفته میشود؛ این محاسبه بهویژه در فسخهایی که چند روز پیش از آستانهٔ 1,5 سال یا 3 سال انجام میشوند اهمیت دارد.
- اشتباه گرفتن مبلغ ناخالص و خالص: ناخالص یا خالص بودن رقمی که در میانجیگری بر سر آن گفتوگو میشود، باید بهروشنی در صورتجلسه نوشته شود. در غیر این صورت ممکن است پس از کسر مالیات، مبلغی کمتر از انتظار پرداخت شود.
- امضای ابرانامه بدون بررسی: ابرانامه (ibraname) که پیش از گذشت یک ماه از فسخ تنظیم شده، اقلام و مبالغ را یکبهیک نشان نمیدهد یا پرداخت آن از طریق بانک انجام نشده، بیاعتبار است. با این حال، ادعای بیاعتباری سندی امضاشده بار اثبات بیشتری بر دوش شما میگذارد.
- نگه نداشتن مدارک خروج: اخطار فسخ، اعلامیهٔ ترک کار به SGK، آخرین فیش حقوقی و صورتحساب بانکی مدارک اصلیای هستند که در آینده نشان میدهند کدام طرف مهلت اخطار را رعایت نکرده است.
خلاصهٔ کوتاه #
- حق اخطار غرامتی است که طرفِ فسخکنندهٔ قرارداد با مدت نامعین بدون رعایت مهلت اخطار میپردازد؛ هم کارگر و هم کارفرما میتوانند بدهکار باشند.
- مهلتها بسته به سابقه 2، 4، 6 و 8 هفته است؛ با قرارداد قابل افزایش است و سقفی اعمال نمیشود.
- شرط یک سال کار وجود ندارد؛ در قرارداد با مدت معین، در دورهٔ آزمایشی و در فسخ فوری با دلیل موجه ایجاد نمیشود.
- محاسبه با دستمزد ناخالص کامل انجام میشود: (دستمزد ماهانه ÷ 30) × 7 × هفته.
- برخلاف پاداش پایان خدمت مشمول مالیات بر درآمد است؛ حق تمبر کسر میشود، حق بیمهٔ SGK کسر نمیشود.
- در مهلت اخطار روزانه دستکم 2 ساعت مرخصی کاریابی باحقوق داده میشود؛ این مدت با مرخصی سالانه قابل جمع نیست.
- مرور زمان 5 سال است؛ مراجعه به میانجی پیش از طرح دعوا الزامی است.

