نقض دادههای شخصی عبارت است از بهدستآوردن، ثبت، استفاده، انتقال یا افشای غیرقانونی اطلاعات متعلق به یک شخص. نام، تلفن، نشانی، شمارهٔ ملی، اطلاعات موقعیت مکانی و فایلهای صوتی و تصویری شما دادهٔ شخصی است. اما اطلاعات سلامت، دادههای زیستسنجی، دین، زندگی جنسی و محکومیت کیفری دادهٔ با ماهیت ویژه شمرده میشود و تابع حمایتی بهمراتب سختگیرانهتر است.
چه وضعیتهایی نقض است؟ #
- پردازش داده بدون رضایت یا بدون سبب قانونی
- استفاده از شمارهٔ تلفنی که برای خرید داده شده در ارسال پیام تبلیغاتی
- نشت پایگاه دادهٔ یک شرکت و پخش اطلاعات مشتریان
- انتقال رزومهٔ گرفتهشده در درخواست کار به شرکتهای دیگری که به آنها درخواست داده نشده است
- انتشار تصاویر دوربین مجموعه در شبکههای اجتماعی
- حذفنشدن دادهای که حذف آن خواسته شده است
- انجامنشدن کامل تکلیف اطلاعرسانی
ترتیب لازم: نخست مراجعه به مسئول داده #
نمیتوان مستقیماً به هیئت حفاظت از دادههای شخصی شکایت کرد. نخست باید کتباً به مسئول داده، یعنی نهادی که داده را پردازش میکند، مراجعه شود. مراجعه میتواند با لایحهٔ کتبی، ایمیل ثبتشدهٔ رسمی، امضای الکترونیکی امن یا از نشانی ایمیلی که پیشتر به آن نهاد اعلام شده انجام گیرد.
در مراجعه باید اطلاعات هویتی، خواسته و اطلاعاتی که مبنای خواسته است صریح بیاید. آنچه میتوان خواست: آگاهی از اینکه داده پردازش شده یا نه، آگاهی از هدف، آگاهی از اشخاص ثالثی که داده به آنان منتقل شده، درخواست اصلاح در صورت پردازش ناقص یا نادرست، درخواست حذف یا نابودسازی، و درخواست اعلام این اقدامات به طرفهایی که داده به آنان منتقل شده است.
مسئول داده موظف است مراجعه را حداکثر ظرف سی روز به نتیجه برساند. اگر اقدام هزینهٔ افزودهای بطلبد، میتوان مبلغ مندرج در تعرفه را خواست؛ اما مراجعه بهعنوان قاعده رایگان است.
شکایت به هیئت #
اگر مراجعه رد شود، پاسخ دادهشده ناکافی یافته شود یا اصلاً ظرف سی روز پاسخی داده نشود، میتوان به هیئت شکایت کرد. مهلت دوگانه است و هر دو با هم لازم است: شکایت باید ظرف سی روز از اطلاع از پاسخ و در هر حال ظرف شصت روز از تاریخ مراجعه انجام شود.
شکایت از راه سامانهٔ برخط هیئت یا بهصورت کتبی داده میشود. اگر هیئت نقض را احراز کند، از مسئول داده رفع مغایرت را میخواهد و میتواند جریمهٔ اداری اعمال کند. در صورت پدیدآمدن زیانهای دشوارالجبران و وجود مغایرت آشکار، میتوان به توقف پردازش داده نیز حکم داد.
اعلام نشت داده #
هنگامی که نقض دادهٔ شخصی رخ دهد — برای نمونه نشتی در سامانه — مسئول داده موظف است آن را در کوتاهترین زمان و حداکثر ظرف هفتادودو ساعت به هیئت اعلام کند. افزون بر آن باید به اشخاص ذیربطی که دادهشان نقض شده نیز در کوتاهترین زمان متعارف اطلاع داده شود. انجامنشدن اعلام، خود مغایرتی مستقل و سبب ضمانت اجرای اداری است.
دعوای خسارت #
روند اداری زیان واردشده را جبران نمیکند. مستقل از راه شکایت به هیئت، میتوان بر پایهٔ احکام عمومی دعوای خسارت مادی و معنوی اقامه کرد. ماهیت داده، گسترهٔ انتشار، از دست رفتن اعتبار زیاندیده و مدت نقض در تعیین خسارت در نظر گرفته میشود.
در پروندههایی که دادههای با ماهیت ویژه — مانند اطلاعات سلامت یا محکومیت کیفری — آشکار شده است، مبالغ خسارت معنوی بهروشنی بالاتر میرود. برای اقامهٔ دعوای خسارت شرط نیست که به هیئت شکایت شده باشد؛ اما رأی هیئت در دعوای حقوقی دلیلی نیرومند میسازد.
مواردی که جرم است #
نقض دادهٔ شخصی میتواند همزمان جرم نیز باشد. قانون کیفری ترکیه ثبت غیرقانونی دادههای شخصی، دادن آن به دیگری یا تصرف آن، و نابود نکردن آن با وجود سپریشدن مهلت قانونی را هر یک جداگانه جرم دانسته است. این جرائم منوط به شکایت نیستند؛ دادستانی رأساً تحقیقات را آغاز میکند.
اعلام جرم را میتوان مستقل از دعوای خسارت و شکایت به هیئت انجام داد. هر سه راه را میتوان همزمان پیش برد. برای گامهای مرحلهٔ تحقیقات میتوانید به راهنمای اظهارات و حق دفاع ما نگاه کنید.
پیامهای تبلیغاتی بدون اجازه #
پیام تجاری الکترونیکی که بدون گرفتن رضایت فرستاده میشود، هم با مقررات حفاظت از داده و هم با مقررات ارتباطات تجاری مغایر است. برای چنین پیامهایی میتوان رضایت را از راه سامانهٔ مدیریت پیام پس گرفت و به وزارت بازرگانی شکایت کرد. اما پرسش از اینکه شمارهٔ شما از کجا به دست آمده، موضوع مراجعهٔ مربوط به دادهٔ شخصی است؛ و مسئول داده مکلف است منبع داده را بیان کند.
ادله را چگونه نگه داریم؟ #
پرتکرارترین مشکل در این پروندهها اثبات است. تصویر صفحه بهتنهایی دلیلی ضعیف است؛ اگر احتمال از میان رفتن محتوا هست، باید از دادگاه تأمین دلیل خواست. ثبت پیامهای دریافتی همراه با تاریخ و ساعت، نگهداشتن ایمیلها همراه با اطلاعات سرصفحهٔ آنها و گرفتن تأمین دلیل دفترخانهای برای محتوای وب، در مرحلهٔ بعد تعیینکننده میشود.
برای موضوع بهطور کامل میتوانید به صفحهٔ حقوق فناوری اطلاعات و حفاظت از داده ما و برای بررسی مهلتها به ابزار بررسی مهلت و مرور زمان ما نگاه کنید.
در برابر رأی هیئت چه میتوان کرد؟ #
هیئت حفاظت از دادههای شخصی شکایت را بررسی میکند و اگر نقض را احراز کند راه جبران را به مسئول داده نشان میدهد؛ و میتواند جریمهٔ اداری نیز اعمال کند. اگر هیئت ظرف شصت روز به شکایت پاسخ ندهد، خواسته رد شده تلقی میگردد. هم این رد ضمنی و هم رد صریح تصمیم اداری است: ظرف شصت روز از ابلاغ میتوان در دادگاه اداری دعوای ابطال اقامه کرد. در سمت مسئول داده نیز برای جریمهٔ اداری نه به دادگاه صلح کیفری بلکه باز هم به دادگاه اداری مراجعه میشود.
اگر شرکت هستید: 72 ساعت نخست پس از نقض #
هنگامی که نشت داده رخ میدهد، تکلیف مسئول داده مستقل از خودِ نشت جاری میشود: وضعیت باید بهطور متعارف ظرف هفتادودو ساعت به هیئت و به اشخاص ذیربط در کوتاهترین زمان اعلام گردد. انجامنشدن اعلام، بهعنوان مغایرتی جدا از خود نقض، مجازات در پی دارد.
آنچه در این بازه باید بهترتیب انجام شود چنین است: جداسازی سامانهٔ آسیبدیده، نگهداشتن گزارشهای سامانه بدون تغییر، تعیین اینکه کدام دستهٔ داده چند نفر را متأثر کرده است، پرکردن فرم اعلام نقضِ هیئت و آمادهکردن متن اعلامی که به اشخاص ذیربط داده میشود. اینکه این گامها نه در لحظهٔ رویداد بلکه پیشاپیش به برنامهٔ واکنش مکتوبی مقید شده باشد، هم بر رسیدن به مهلت اعلام و هم بر گسترهٔ مجازات مستقیماً اثر میگذارد.
آیا رضایت صریح همیشه لازم است؟ #
کجفهمی رایج این است که هر پردازش داده نیازمند رضایت صریح است. حال آنکه قانون جز رضایت صریح شرایط پردازش دیگری نیز برمیشمارد: پیشبینی صریح در قوانین، ارتباط مستقیم با انعقاد یا اجرای قرارداد، انجام تکلیف قانونی مسئول داده، علنیساختن داده از سوی خود شخص ذیربط، ضرورت برای ایجاد یا حفظ یک حق، و منفعت مشروع.
این دو نتیجهٔ عملی دارد. نخست اینکه برای دادههایی که برای اجرای قرارداد ضروریاند نیازی به گرفتن رضایت جداگانه نیست — و اگر خواسته شود، چون پسگرفتن رضایت خدمت را قطع میکند، آن رضایت ممکن است شرط «ارادهٔ آزاد» را برآورده نکند. دوم اینکه رضایت را نمیتوان شرط خدمت قرار داد: رضایتی که با گفتن «اگر نپذیرید نمیتوانیم خدمت بدهیم» گرفته شود معتبر شمرده نمیشود.
تفکیک پیام تجاری الکترونیکی از حفاظت از داده #
در پیامهای تبلیغاتی بدون اجازه دو مقررهٔ جداگانه وارد عمل میشود. از جهت مقررات ارتباطات تجاری شکایت به سامانهٔ مدیریت پیام و وزارت بازرگانی داده میشود و جریمهٔ اداری مطرح میگردد. اما از جهت حفاظت از داده پرسیده میشود که داده از کجا به دست آمده است؛ و شخص ذیربط میتواند به مسئول داده مراجعه و حذف دادهٔ خود را بخواهد. این دو راه جایگزین یکدیگر نیستند و میتوان آنها را با هم پیش برد.

