Trafik kazası sonrasında alınan kararların çoğu, olay yerinde birkaç dakika içinde verilir; ancak sonuçları yıllarca sürer. Kusur oranı, maluliyet ve tazminat tutarı büyük ölçüde ilk 72 saatte toplanan belgelere dayanır.
Olay yerinde #
- Araçları hemen çekmeyin — yaralanma varsa veya kusur tartışmalıysa polis/jandarma çağırın ve resmî tutanak tutturun.
- Fotoğraf çekin: Araçların konumu, fren izleri, trafik işaretleri, yol durumu, hasarlı bölgeler ve plakalar. Geniş açı ve yakın plan birlikte.
- Tanık bilgisi alın: Ad, soyad ve telefon. Tanık, kusur tartışmasında en güçlü delildir.
- Kaza tespit tutanağını okumadan imzalamayın. Katılmadığınız bir tespit varsa şerh düşün. Tutanaktaki kusur değerlendirmesi kesin değildir ancak dosyanın çıkış noktasıdır.
- Karşı tarafın sigorta poliçe bilgisini not edin.
Yasal dayanak: Kaza sonrası yükümlülükler 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 81. maddesinde, tazminat sorumluluğu ise 85 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
İlk 24 saat: sağlık raporu #
Kendinizi iyi hissetseniz bile hastaneye gidin. Kaza sonrası ilk günlerde alınmayan sağlık raporu, sonradan ortaya çıkan boyun-bel travmalarının kazayla bağını zayıflatır. Acil servis kaydı, "şikâyet yok" yazsa dahi zaman bağını kurar. Tedaviye devam ediyorsanız tüm reçete, fatura ve raporları saklayın.
İlk 72 saat: bildirim ve başvuru #
- Kendi sigortanıza bildirin (kasko varsa poliçedeki süreye dikkat).
- Karşı tarafın zorunlu trafik sigortasına yazılı başvuru yapın. Sigortacı, belgeler tamamlandıktan sonra kural olarak 15 iş günü içinde ödeme yapmak zorundadır.
- Araçta hasar varsa, onarımdan önce eksper tespiti yaptırın. Onarılmış araçta değer kaybı ispatı zorlaşır.
Talep edebileceğiniz kalemler #
- Araç değer kaybı: Onarım sonrası aracın piyasa değerindeki düşüş.
- Tedavi giderleri ve refakatçi masrafları.
- Geçici iş göremezlik: İyileşme sürecinde çalışamadığınız dönemin gelir kaybı.
- Sürekli iş göremezlik: Maluliyet oranına bağlı kalıcı kayıp.
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölüm hâlinde, ölenin desteğinden yoksun kalanlar için.
- Manevi tazminat ve araç mahrumiyeti (ikame araç) bedeli.
Süreler #
Sigorta şirketine karşı taleplerde zamanaşımı kural olarak 2 yıldır. Ancak kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa (taksirle yaralama veya öldürme) ceza zamanaşımı süresi uygulanır ve bu süre 8 yıla kadar uzayabilir. Haksız fiil failine karşı ise zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıllık süre işler.
Sigorta ödemeyi reddederse #
Yazılı başvuruya rağmen ödeme yapılmaz veya eksik ödenirse iki yol vardır: Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu (genellikle daha hızlı) veya asliye ticaret mahkemesinde dava. Hangi yolun uygun olduğu, hasar tutarına ve şirketin tahkim üyeliğine göre belirlenir.
En sık yapılan hata #
Sigorta şirketinin sunduğu ilk ödeme teklifini, "ibraname" niteliğinde bir belge imzalayarak kabul etmek. Bu belge imzalandıktan sonra ek talepte bulunmak çok güçleşir. Özellikle bedeni zararlarda, maluliyet raporu alınmadan yapılan uzlaşmalar ciddi hak kaybına yol açar.
Trafik kazası tazminatı nasıl hesaplanır? #
Bedeni zararlarda tazminat, üç değişkenin çarpımı gibi düşünülebilir: gelir, maluliyet oranı ve kusur oranı. Bunlara bakiye ömür tabloları (TRH-2010) ve aktüeryal hesap eklenir.
- Gelir: Belgelenebiliyorsa gerçek gelir, belgelenemiyorsa asgari ücret esas alınır. Bu nedenle bordro ve SGK kayıtları önemlidir.
- Maluliyet oranı: Adli Tıp Kurumu ya da yetkili sağlık kurulu raporuyla belirlenir. Tedavi tamamlanmadan alınan rapor eksik kalabilir; iyileşme süreci beklenmelidir.
- Kusur oranı: Bilirkişi raporuyla saptanır. Kaza tespit tutanağındaki değerlendirme bağlayıcı değildir, itiraz edilebilir.
Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanır. Bu tazminat yalnızca mirasçılara değil, fiilen destek alan herkese aittir; nişanlı veya evlilik dışı birlikte yaşanan kişi de koşulları varsa talep edebilir. Konunun tamamı için tazminat hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Maluliyet oranı, bakiye ömür tablosu ve kusur indirimini örnek hesapla trafik kazası tazminatı hesaplama yazımızda gösterdik.
Araç değer kaybı #
Onarılmış bir araç, kaza kaydı nedeniyle piyasada daha düşük bedelle alıcı bulur. Bu fark değer kaybı olarak karşı tarafın zorunlu trafik sigortasından talep edilebilir. Değer kaybının koşulları şunlardır:
- Araçta gerçek bir hasar bulunması ve onarım görmesi
- Kusurun tamamen size ait olmaması
- Hasarın yalnızca cam, far, plastik tampon gibi değiştirilebilir parçalarla sınırlı olmaması
Değer kaybı hesabında aracın yaşı, kilometresi, marka-model değeri ve hasarın niteliği dikkate alınır. Aracınızı onarıma göndermeden önce eksper tespiti yaptırmanız, sonraki aşamada ispat yükünüzü belirgin biçimde hafifletir.
Süreniz ne kadar kaldı? #
Sigortacıya karşı taleplerde kural olarak iki yıllık zamanaşımı işler; ancak kaza taksirle yaralama veya öldürme suçu oluşturuyorsa ceza zamanaşımı uygulanır ve süre 8 yıla, ölümlü kazalarda daha uzun sürelere çıkabilir. Kendi dosyanızda kalan süreyi görmek için süre ve zamanaşımı kontrol aracımızı kullanabilirsiniz.
Sigorta ile uzlaşmadan önce #
Sigorta şirketleri çoğu zaman erken aşamada bir ödeme teklifi sunar. Bu teklif kabul edilirken imzalanan belge, genellikle “tüm haklardan feragat” içerir. Bedeni zararlarda maluliyet raporu alınmadan yapılan uzlaşma, iyileşme sürecinde ortaya çıkan kalıcı kaybın karşılıksız kalmasına yol açar.
Teklifi değerlendirmeden önce üç soruyu yanıtlayın: tedavi tamamlandı mı, maluliyet raporu alındı mı, kusur oranı bilirkişi tarafından belirlendi mi? Üçünün yanıtı da “evet” değilse, imzalamadan önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.
Kaza işe gidiş gelişte olduysa #
Kaza, işverence sağlanan servis aracıyla işe gidiş geliş sırasında meydana gelmişse aynı zamanda iş kazasıdır. Bu durumda trafik sigortası ve sürücünün sorumluluğunun yanında işverenin kusur sorumluluğu da devreye girer ve iki ayrı yol birlikte işletilebilir. Ayrıntılar için iş kazası tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.
Kusursuz sorumluluk: işletenin durumu #
Trafik kazalarında aracın işleteni (kural olarak ruhsat sahibi), kusuru olmasa dahi meydana gelen zarardan sorumludur. Bu, motorlu araç işletmenin tehlike doğuran bir faaliyet sayılmasından kaynaklanan kusursuz sorumluluktur.
İşleten bu sorumluluktan ancak kazanın mücbir sebep, zarar görenin ya da üçüncü kişinin ağır kusurundan doğduğunu ve kendisinin kusursuz olduğunu ispatlayarak kurtulabilir. Pratik sonucu şudur: sürücü ile araç sahibi farklı kişilerse dava her ikisine ve zorunlu trafik sigortacısına birlikte açılır; bu, tahsil kabiliyetini belirgin biçimde artırır.
Hatır taşıması ve indirim #
Karşılıksız, yalnızca nezaket gereği taşınan yolcunun uğradığı zararda mahkeme hatır taşıması gerekçesiyle tazminattan indirim yapabilir. Bu indirim, taşımanın karşılıksız olmasına ve olayın özelliklerine göre belirlenir.
Ancak indirim zorunlu trafik sigortası bakımından uygulanmaz: sigortacı, poliçe limitleri içinde zararı hatır taşıması indirimi yapmaksızın karşılar. Bu ayrım, talebin kime yöneltileceğini belirlediği için dosyanın başında değerlendirilmelidir. Yolcunun emniyet kemeri takmamış olması ise ayrı bir müterafik kusur indirimi doğurabilir.
Aracın pert olması ve sigortadan çıkan tutar #
Onarım bedeli aracın kaza öncesi değerine yaklaştığında sigorta şirketi aracı pert (tam hasar) sayabilir. Bu durumda ödenen tutar, aracın kaza öncesi rayiç değerinden sovtaj (hurda) bedelinin düşülmesiyle bulunur; araç kayıtlarına şerh işlenir ve ikinci el değeri kalıcı olarak düşer.
Şirketin belirlediği rayiç değere itiraz edilebilir: emsal ilanlar, aracın bakım geçmişi ve kilometresi bağımsız ekspertizle ortaya konularak fark talep edilir. Bu karara katılmıyorsanız, ödeme sırasında imzalanan ibraname metnine ihtirazi kayıt koymanız bakiye talep hakkını korur; kayıtsız imzalanan ibraname sonraki talepleri kapatabilir.

