Ne yapıyoruz
Hesaplama araçları Hukuk rehberi Hukuk sözlüğü Sık Sorulan Sorular Hakkımızda İletişim

İş Kazası Tazminatı: Haklar, Süreler ve Dava Yolu

Hangi olay iş kazası sayılır, hangi tazminatlar istenebilir, kusur oranı sonucu nasıl etkiler?

İş Kazası Tazminatı: Haklar, Süreler ve Dava Yolu — Hasan Hüseyin Uzun Avukatlık Bürosu hukuk rehberi

Kısaca: İş kazası hem sosyal güvenlik hem tazminat hem de ceza hukuku boyutu olan bir olaydır. Bu rehberde hangi olayların iş kazası sayıldığını, istenebilecek tazminat kalemlerini, kusur oranının hesabı nasıl etkilediğini ve süreleri anlatıyoruz.

İş kazası tazminatı, iş yerinde ya da işin yürütümü sırasında meydana gelen bir olay sonucu bedensel veya ruhsal zarara uğrayan işçinin — ölüm hâlinde yakınlarının — işverenden isteyebileceği maddi ve manevi ödemelerin bütünüdür. SGK tarafından yapılan ödemeler bu tazminatın yerine geçmez; ikisi ayrı hukuki temellere dayanır ve birlikte gündeme gelir.

Hangi olaylar iş kazası sayılır? #

Tanım, çoğu kişinin sandığından geniştir. Kanuna göre şu hâller iş kazasıdır:

  • Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada meydana gelen olaylar
  • İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, iş yeri dışında meydana gelen olaylar
  • Görevli olarak başka bir yere gönderilme sırasında, asıl işini yapmaksızın geçen sürelerde olanlar
  • Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan sürelerde olanlar
  • İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen olaylar — servis kazaları buraya girer

Kalp krizi, iş yerinde ve iş nedeniyle oluşan stresle bağlantılıysa iş kazası kabul edilebilir. Aynı şekilde iş yerinde geçirilen bir düşme, işle doğrudan ilgisi kurulamasa da iş kazası sayılır. Buna karşılık işçinin kendi servisiyle değil kendi aracıyla evinden işe giderken yaptığı kaza kural olarak iş kazası değildir; bu durumda trafik kazası tazminatı hükümleri uygulanır.

İlk 72 saatte yapılması gerekenler #

  1. Sağlık kuruluşuna başvurun ve olayın iş kazası olduğunu kayda geçirtin. Epikrizde "iş kazası" ibaresinin bulunması, sonraki tüm süreci kolaylaştırır.
  2. Kolluğa bildirin. İşveren, kazayı kolluğa derhâl; SGK’ya ise üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Bildirmezse idari para cezası uygulanır ve SGK’nın yaptığı ödemeler işverene rücu edilir.
  3. Olay yerini ve koşulları belgeleyin. Fotoğraf, video, tanık bilgisi, vardiya çizelgesi ve varsa güvenlik kamerası kaydının istenmesi için dilekçe verin. Kamera kayıtları çoğu iş yerinde kısa sürede üzerine yazılır.
  4. Yazılı beyanınızı dikkatle verin. Kazanın kendi dikkatsizliğinden kaynaklandığı yönündeki aceleci ifadeler, sonraki kusur incelemesinde aleyhe kullanılır.

Hangi tazminat kalemleri istenebilir? #

Yaralanma hâlinde işçinin kendisi, ölüm hâlinde destekten yoksun kalanlar şu kalemleri talep edebilir:

  • Sürekli iş göremezlik tazminatı: Maluliyet oranına göre hesaplanan, ömür boyu gelir kaybını karşılayan kalem. İş kazası tazminatının en büyük parçasıdır.
  • Geçici iş göremezlik zararı: İyileşme sürecinde çalışılamayan dönemin kaybı.
  • Tedavi ve bakım giderleri: Ameliyat, protez, fizik tedavi, refakatçi ve ulaşım masrafları.
  • Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölüm hâlinde eş, çocuklar ve bakılan anne-babaya ödenir.
  • Manevi tazminat: İşçiye; ölüm ya da ağır bedensel zarar hâlinde yakınlarına da ödenir.

Kusur oranı sonucu nasıl etkiler? #

Mahkeme, iş güvenliği uzmanlarından oluşan bir bilirkişi heyetinden kusur raporu alır. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği incelenir: risk değerlendirmesi yapılmış mı, eğitim verilmiş mi, kişisel koruyucu donanım sağlanmış ve kullanımı denetlenmiş mi, makine koruyucuları takılı mı.

İşçinin de kusuru varsa tazminattan indirim yapılır. Ancak buradaki ölçüt katıdır: koruyucu ekipmanın verilmemesi ya da kullanımının denetlenmemesi hâlinde işçinin ekipman kullanmamış olması, işvereni sorumluluktan kurtarmaz. Uygulamada işçiye yüklenen kusur oranı çoğu dosyada sınırlı kalır; kaçınılmazlık faktörü ise ayrı bir indirim sebebidir.

SGK ödemeleri mahsup edilir mi? #

Evet. SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik geliri ile ölüm geliri, hesaplanan maddi tazminattan peşin sermaye değeri üzerinden düşülür. Manevi tazminattan ise hiçbir mahsup yapılmaz. Bu nedenle SGK’dan gelir bağlanmış olması davayı anlamsız kılmaz; çoğu dosyada mahsuptan sonra dahi kayda değer bir fark kalır.

Meslek hastalığı da aynı kapsamdadır #

İşin niteliğinden kaynaklanan tekrarlayan bir sebeple ortaya çıkan hastalıklar — gürültüye bağlı işitme kaybı, tozla temas sonucu akciğer hastalıkları, kimyasal maruziyet, tekrarlayan hareketten doğan kas iskelet rahatsızlıkları — meslek hastalığı sayılır ve iş kazası ile aynı tazminat rejimine tabidir. Fark, olayın anlık değil süreye yayılmış olmasıdır; bu da tespiti zorlaştırır. Meslek hastalığı, SGK tarafından yetkilendirilmiş sağlık kuruluşlarının raporuyla belirlenir. Hastalığın işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkması hakkı ortadan kaldırmaz; kanunda her hastalık için öngörülen yükümlülük süresi içinde tespit edilmesi yeterlidir.

Üçüncü kişinin ve alt işverenin sorumluluğu #

Kaza bir alt işveren (taşeron) işçisinin başına gelmişse, asıl işveren ile alt işveren müteselsilen sorumludur; işçi tazminatın tamamını ikisinden birinden isteyebilir. Bu, alt işverenin ödeme gücü zayıf olduğunda belirleyici bir imkândır. Kazaya bir makine arızası ya da kusurlu bir ürün sebep olmuşsa üretici veya bakım firması da davaya dâhil edilebilir.

İşverenin iş kazalarına karşı sigortası bulunması, işçinin dava hakkını etkilemez. Sigorta ilişkisi işverenle şirketi arasındadır; işçi tazminatını doğrudan işverenden ister ve sigortacı işverenin talebiyle davaya dâhil edilir.

Zamanaşımı ve görevli mahkeme #

İş kazasından doğan tazminat talepleri, kural olarak 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Olay aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve Türk Ceza Kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa, o süre uygulanır. Süre, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten işlemeye başlar; maluliyet oranının kesinleşmesi bu tarihi ileri taşıyabilir.

Dava, işçi ile işveren arasındaki ilişkiden doğduğu için iş mahkemesinde açılır. İş kazası tazminatı davalarında arabuluculuk zorunlu değildir; doğrudan dava açılabilir. Süreleri kendi dosyanız için görmek isterseniz süre ve zamanaşımı kontrolü aracımızı kullanabilirsiniz.

İş yeri İstanbul’daysa dava, iş yerinin bulunduğu ilçenin bağlı olduğu adliyedeki iş mahkemesinde açılabilir.

Ceza soruşturması ayrıca yürür #

Ölüm veya yaralanma ile sonuçlanan iş kazalarında, taksirle öldürme ya da yaralama suçundan resen soruşturma başlatılır. Bu dosya tazminat davasından bağımsızdır; ancak ceza dosyasında alınan kusur raporu ve tespitler, hukuk davasında güçlü delil oluşturur. İki süreç birlikte takip edilmelidir.

Konunun bütünü için tazminat hukuku sayfamıza ve iş ve sosyal güvenlik hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Destekten yoksun kalma tazminatı #

İş kazası ölümle sonuçlanmışsa, ölenin desteğinden yoksun kalanlar kendi adlarına destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Bu talep mirasçılık sıfatından bağımsızdır: mirası reddeden kişi bile bu tazminatı talep edebilir, çünkü hak mirastan değil doğrudan zarardan doğar.

Destek kavramı yalnız eş ve çocukları kapsamaz; ölenden düzenli yardım gören anne, baba ve kimi hâllerde kardeşler de talepte bulunabilir. Hesap; ölenin geliri, muhtemel çalışma süresi, desteklenen kişilerin yaşı ve evlenme ihtimali gibi ölçütler üzerinden aktüerya raporuyla yapılır.

Aynı hesap yöntemi hekim hatasından doğan zararlarda da uygulanır; malpraktis ile komplikasyon ayrımı ve dava yolu için malpraktis tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz.

İşverenin cezai sorumluluğu ayrıca yürür #

İş kazası, tazminat davasının yanında taksirle yaralama veya öldürme suçundan ceza soruşturması da başlatır. Bu iki süreç birbirinden bağımsızdır ancak birbirini besler: ceza dosyasında alınan bilirkişi kusur raporu, tazminat dosyasında kullanılabilir ve ikinci kez rapor beklemenin önüne geçebilir.

Ceza dosyasında verilen beraat kararı, tazminat davasını kendiliğinden sonuçsuz bırakmaz; ceza hukukundaki kusur ölçütü ile tazminat hukukundaki özen yükümlülüğü aynı değildir. Buna karşılık ceza mahkemesinin maddi olguya ilişkin kesinleşmiş tespitleri hukuk hâkimini bağlar.

Av. Hasan Hüseyin Uzun
Av. Hasan Hüseyin Uzun
Avukat · Hasan Hüseyin Uzun Avukatlık Bürosu

Bu konuda sık sorulanlar

4 soru
İş kazası tazminatı ne kadar sürede sonuçlanır?
Maluliyet oranının belirlenmesi için hastane raporu, ardından kusur ve hesap bilirkişisi incelemesi gerekir. Bu nedenle ilk derece aşaması genellikle 1,5–3 yıl sürer. Maluliyet oranı henüz kesinleşmemişse dosya bu tespit tamamlanana kadar bekletilir.
SGK’dan gelir bağlandı, ayrıca dava açabilir miyim?
Evet. SGK ödemeleri sosyal güvenlik hukukundan, tazminat ise işverenin kusur sorumluluğundan doğar. SGK gelirinin peşin sermaye değeri maddi tazminattan düşülür; manevi tazminattan düşülmez. Çoğu dosyada mahsuptan sonra da ödenecek bir fark kalır.
İşveren kazayı bildirmezse ne olur?
İşverene idari para cezası uygulanır ve SGK’nın sigortalıya yaptığı tüm ödemeler işverenden rücuen tahsil edilir. Bildirim yapılmamış olması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz; kaza, tanık ve hastane kayıtlarıyla sonradan da tespit ettirilebilir.
Kayıt dışı çalışıyordum, tazminat isteyebilir miyim?
Evet. Sigortasız çalışma, iş kazası tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz. Öncelikle hizmet tespiti davasıyla çalışmanın varlığı ve süresi ispatlanır; bordro, tanık, giriş-çıkış kayıtları ve mesajlaşmalar delil olarak kullanılır. Sigortasız çalıştırma ayrıca işveren için idari yaptırım doğurur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, sizin dosyanıza özel hukuki tavsiye değildir. Süreler ve uygulama dosyanın özelliklerine göre değişebilir. Durumunuzu birlikte konuşalım.

Tazminat Hukuku alanındaki tüm hizmetlerimiz Trafik kazası, iş kazası, doktor hatası, hakaret ve haksız fiilden doğan maddi-manevi tazminat…

İletişim

Büroya telefonla, e-postayla ya da randevu formuyla ulaşabilirsiniz. Görüşmeler Bakırköy’deki ofiste ya da görüntülü olarak yapılır.

WhatsApp Ara