Tapu iptal ve tescil davası, tapu kütüğündeki kaydın gerçek hukuki duruma aykırı olduğu hâllerde, yolsuz kaydın silinerek taşınmazın gerçek hak sahibi adına yazılmasını sağlayan davadır. Gayrimenkul hukukunun en kapsamlı davası budur; birbirinden çok farklı sebeplerin tamamı aynı dava türü altında görülür.
Hangi sebeplerle açılır? #
Muris muvazaası #
Mirasbırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla taşınmazını görünürde satış gösterip gerçekte bağışlamasıdır. Saklı pay sahibi olsun olmasın tüm mirasçılar dava açabilir ve bu davada zamanaşımı işlemez. Ayrıntılar için muris muvazaası rehberimize bakabilirsiniz.
Hukuki ehliyetsizlik #
Devir işlemi sırasında malikin ayırt etme gücüne sahip olmaması hâlinde işlem baştan geçersizdir. Demans, ağır psikiyatrik rahatsızlık ya da yoğun ilaç etkisi altında yapılan devirlerde gündeme gelir. Mahkeme, işlem tarihine ilişkin sağlık kayıtlarını inceler ve Adli Tıp Kurumundan rapor alır.
Hile, hata ve korkutma #
İradeyi sakatlayan bu hâllerde, durumun öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde işlemin iptali istenmelidir. Süre hak düşürücüdür.
Vekâlet görevinin kötüye kullanılması #
Vekilin, vekâletnameyle verilen yetkiyi temsil olunanın yararına değil kendi ya da yakınlarının yararına kullanmasıdır. Örneğin satış yetkisi verilmişken taşınmazın rayiç değerinin çok altında ve akrabaya devredilmesi. Bu davada da zamanaşımı işlemez.
İnançlı işlem #
Taşınmazın, güvenilen bir kişiye geçici olarak devredilmesi ve sonra iade edilmemesidir. Yazılı delille ispatı gerekir; sözlü anlaşma tek başına yeterli sayılmaz.
Kazandırıcı zamanaşımı ve ölünceye kadar bakma #
Tapusuz ya da kayden başkası adına görünen taşınmazın uzun süreli, davasız ve aralıksız zilyetlikle kazanılması hâlinde de tescil istenebilir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesine dayanan devirlerde ise bakım borcunun yerine getirilmemesi, sözleşmenin feshi ve tapunun iptali sonucunu doğurabilir.
Kat karşılığı inşaat sözleşmesinden doğan tapu uyuşmazlıklarında ayrıca sözleşmenin feshi ve gecikme tazminatı gündeme gelir; ayrıntılar kat karşılığı inşaat sözleşmesi ve gecikme yazımızda.
Yasal dayanak: Yolsuz tescilin düzeltilmesi 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 1025. maddesine, iyiniyetli üçüncü kişinin korunması ise 1023. maddesine dayanır.
Kime karşı açılır? #
Dava, tapuda malik olarak görünen kişiye karşı açılır. Taşınmaz birden fazla el değiştirmişse, aradaki tüm devirlerin iptali gerektiğinden bütün maliklerin davalı gösterilmesi zorunludur. Mirasçılar dava açıyorsa, kural olarak tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi ya da davaya katılmayanların davalı olarak gösterilmesi gerekir.
İyiniyetli üçüncü kişi engeli #
Tapu siciline güvenerek ve iyiniyetli olarak taşınmaz edinen üçüncü kişinin kazanımı korunur. Bu, tapu iptal ve tescil davalarında en sık karşılaşılan sınırdır: taşınmaz bir başkasına satılmış ve alıcı durumu bilmiyorsa, tapunun iptali istenemez; talep, tazminata dönüşür.
Bu nedenle davadan önce yapılması gereken ilk iş, tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi konulmasını istemektir. Şerh, sonraki alıcıların iyiniyetini ortadan kaldırır ve taşınmazın el değiştirerek davadan çıkarılmasını fiilen engeller. Şerh konulmadan açılan davalarda taşınmaz çoğu zaman yargılama sırasında devredilir ve dava amacını yitirir.
Görevli ve yetkili mahkeme #
Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Bu yetki kesindir; başka bir yerde açılamaz. Dava değeri taşınmazın rayiç bedeline göre belirlendiğinden nispi harca tabidir ve harç tutarı yüksek olabilir. Ödeme gücü yetersiz olan taraf, adli yardım talebinde bulunabilir.
İstanbul’da taşınmazın bulunduğu ilçe, dosyanın Avrupa mı Anadolu yakası adliyesinde görüleceğini belirler. Örneğin Bakırköy ve Bahçelievler taşınmazları Bakırköy Adliyesi’ne, Kadıköy taşınmazları Anadolu Adalet Sarayı’na (Kartal) gider.
Süreler #
- Muris muvazaası ve vekâletin kötüye kullanılması: Süre yoktur, her zaman açılabilir.
- Ehliyetsizlik: İşlem baştan geçersiz olduğu için süreye bağlı değildir.
- Hile, hata, korkutma: Öğrenmeden itibaren bir yıl (hak düşürücü).
- Tenkis davası: Saklı payın ihlalinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde on yıl.
Kendi dosyanız için süreleri görmek isterseniz süre ve zamanaşımı kontrolü aracımızı kullanabilirsiniz.
Dava kazanılırsa ne olur? #
Mahkeme talebi kabul ederse, tapudaki yolsuz kayıt iptal edilir ve taşınmaz davacı adına tescil edilir. Karar kesinleşmeden tapu müdürlüğünde işlem yapılamaz. Taşınmaz üzerinde ipotek veya haciz gibi kayıtlar varsa, bunların akıbeti ayrıca değerlendirilir: iyiniyetli ipotek alacaklısının hakkı kural olarak korunur.
Miras kaynaklı dosyalarda tescil, davacının payı oranında yapılır; taşınmazın tamamı tek bir mirasçı adına yazılmaz. Paylı mülkiyete dönüşen taşınmazda paydaşlar sonradan ortaklığın giderilmesi davası açabilir.
Kaybedilirse veya taşınmaz elden çıkmışsa #
Taşınmaz iyiniyetli üçüncü kişiye geçmişse tapu iptali istenemez; bu durumda talep tazminata dönüşür. Devreden kişiden, taşınmazın dava tarihindeki gerçek değeri istenebilir. Miras davalarında ise aynı sonuç, tenkis talebiyle birlikte ileri sürülür.
Tapu sicilinin tutulmasından doğan bir hata söz konusuysa — örneğin sahte vekâletnameyle yapılan bir devir tapu müdürlüğünce fark edilmemişse — Devletin kusursuz sorumluluğu gündeme gelir ve zarar Hazineden istenebilir. Bu dava, tapu iptal ve tescil davasıyla birlikte ya da ondan sonra açılabilir.
Hangi deliller belirleyici olur? #
Tapu ve vergi kayıtları, satış bedelinin ödendiğini gösteren banka kayıtları, taşınmazın devir tarihindeki rayiç değeri, tarafların ekonomik durumu, nüfus ve sağlık kayıtları, tanık beyanları ve varsa ses ve yazışma kayıtları değerlendirilir. Özellikle bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, muvazaa iddialarında sonucu belirleyen tek başlıktır: devralanın o tarihte böyle bir ödemeyi yapacak gelirinin bulunmaması, muvazaanın en güçlü göstergesidir.
Konunun bütünü için gayrimenkul ve kira hukuku sayfamıza, miras boyutu için miras hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
Dava sürerken taşınmazın satılmasını nasıl önlersiniz? #
Tapu iptali davasının en büyük riski, dava sürerken taşınmazın üçüncü bir kişiye devredilmesidir. Devir gerçekleşir ve alıcı iyiniyetli sayılırsa, kazandığınız dava fiilen sonuçsuz kalabilir ve elinizde yalnızca tazminat talebi kalır.
Bunu önlemenin yolu, dava dilekçesiyle birlikte tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi konulmasını istemektir. Şerh, taşınmazın satışını hukuken engellemez ancak sonraki alıcının iyiniyet iddiasını ortadan kaldırır — yani devir yapılsa bile karar yeni malik hakkında da sonuç doğurur. Talep ilk dilekçede ileri sürülmeli ve mahkemenin isteyeceği teminat için hazırlıklı olunmalıdır.
Süre ve masraf beklentisi #
Tapu iptali davaları taşınmazın değeri üzerinden nispi harca tabidir; peşin harç dava açılırken yatırılır ve dava kazanılırsa karşı taraftan tahsil edilir. Bu, yüksek değerli taşınmazlarda başlangıç maliyetini belirgin biçimde artırır. Süreç bakımından ise keşif, tapu ve banka kayıtlarının celbi ile bilirkişi incelemesi gerektiğinden dosyalar İstanbul’da genellikle iki ilâ üç yıl sürer; muvazaa iddiasının tanık beyanlarıyla desteklendiği dosyalarda bu süre uzayabilir.
Vekâletin kötüye kullanılması #
Tapu iptali davalarının belirgin bir bölümü, verilen vekâletnamenin sınırları aşılarak kullanılmasından doğuyor. Vekil, vekâletnamedeki yetkiyle bağlıdır ve vekâlet verenin menfaatine hareket etmek zorundadır; taşınmazın çok düşük bedelle ya da kendisine veya yakınına devredilmesi bu yükümlülüğün ihlalidir.
Bu dosyalarda belirleyici olan iki nokta vardır: satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği ve devralan üçüncü kişinin kötüniyetli olup olmadığı. Devralan, vekilin yetkisini kötüye kullandığını biliyor ya da bilebilecek durumdaysa iyiniyet iddiasından yararlanamaz ve tapu iptal edilir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi #
Taşınmazın “bana bakması karşılığında” devredildiği hâllerde ölünceye kadar bakma sözleşmesi gündeme gelir. Bu sözleşme resmî şekilde — noterde ya da tapu müdürlüğünde, resmî memur önünde ve iki tanıkla — yapılmak zorundadır; adi yazılı sözleşme geçersizdir.
Bakım borcunu yerine getirmeyen devralan aleyhine sözleşmenin feshi ve tapunun iptali istenebilir. Ayrıca bu sözleşme, saklı paylı mirasçılar tarafından tenkise tabi tutulabilir: bakım edimi ile taşınmazın değeri arasında açık oransızlık varsa, aradaki fark bağış sayılabilir.

