وقتی اجارهبها پرداخت نمیشود، کارگر حقوقش را نمیگیرد یا قراردادی اجرا نمیشود، نخستین گام اغلب فرستادن یک هشدار رسمی به طرف مقابل است. پاسخ کوتاه به پرسش اظهارنامه چگونه فرستاده میشود این است: متنی شامل خواستهتان، مهلتی که میدهید و کاری که پس از پایان مهلت انجام خواهید داد تهیه میکنید و آن را از طریق دفتر اسناد رسمی به نشانی طرف مقابل ابلاغ میکنید. اما اینکه اظهارنامه اثر حقوقی داشته باشد، به استناد آن به ماده قانونی درست، دادن مهلت کافی و رسیدن واقعی آن به طرف مقابل بستگی دارد. در این مقاله گامبهگام توضیح میدهیم که اظهارنامه در چه مواردی الزامی است، راههای ارسال آن، اقلام هزینه 2026 و مشکلات ابلاغ چیست.
اظهارنامه چیست و در چه مواردی لازم است؟ #
اظهارنامه (ihtarname) سندی است که شخص با آن بهطور کتبی از طرف مقابل میخواهد دینی را ادا کند یا رفتاری را متوقف کند، یا به او اعلام میکند که حقی اعمال خواهد شد. در برخی موارد اظهارنامه فقط اثبات را آسان میکند؛ اما در برخی دیگر قانون ارسال اعلام کتبی را شرط اعمال حق قرار داده است. در این صورت دعوایی که بدون اظهارنامه اقامه شود یا حق فسخی که بدون آن اعمال شود، ممکن است اثری نداشته باشد.
چه زمانی اظهارنامه الزامی است؟ #
| وضعیت | مبنا | نقش اظهارنامه |
|---|---|---|
| پرداختنکردن دینی که سررسید معینی ندارد | TBK ماده 117 | بدهکار با اظهارنامه در وضعیت تأخیر در اجرا قرار میگیرد؛ خسارت تأخیر تأدیه و زیان ناشی از تأخیر از همین تاریخ مطالبه میشود |
| انجامندادن تعهد در قرارداد دوطرفه | TBK مواد 123-125 | مهلت مناسبی داده میشود؛ در پایان مهلت، اجرای تعهد، جبران خسارت یا انصراف از قرارداد انتخاب میشود |
| پرداختنکردن اجارهبها (تأخیر در اجرا) | TBK ماده 315 | مهلت کتبی داده میشود: در مسکن و محل کار سرپوشیده دستکم 30 روز، در سایر اجارهها دستکم 10 روز؛ اگر پرداخت نشود قرارداد فسخ میشود |
| دو بار دیرکرد پرداخت در یک سال اجاره | TBK ماده 352/2 | دو اظهارنامه کتبی بجا، حق اقامه دعوای تخلیه را ظرف یک ماه از پایان سال اجاره میدهد |
| افزایش اجارهبها و تعیین اجارهبها | TBK ماده 345 | اگر دستکم 30 روز پیش از دوره جدید اعلام کتبی شود و دعوا تا پایان آن دوره اقامه گردد، اجارهبهای تعیینشده از ابتدای همان دوره اعمال میشود |
| پایان دوره تمدید دهساله | TBK مواد 347-348 | موجر دستکم 3 ماه پیش از پایان سال تمدید، اعلام کتبی میکند |
| فسخ قرارداد از سوی کارگر به جهت موجه (استعفا با دریافت غرامت) | قانون کار (İş K.) مواد 24 و 26 | علت فسخ بهصورت کتبی و مشخص اعلام میشود؛ در موارد نقض اصول اخلاقی و حسن نیت، ظرف 6 روز کاری از اطلاع |
| فسخ قرارداد از سوی کارفرما | قانون کار ماده 19 | فسخ باید کتبی باشد و علت آن روشن و قطعی ذکر شود |
| تأخیر در اجرا، فسخ و انصراف میان بازرگانان | TTK ماده 18/3 | باید از طریق دفتر اسناد رسمی، نامه سفارشی، تلگراف یا KEP با امضای الکترونیک مطمئن انجام شود |
همه جهات تخلیه در رابطه اجاره و مهلت هر یک در مقاله ما راههای تخلیه مستأجر، و زمانبندی اعلام در افزایش اجارهبها در راهنمای نرخ افزایش اجارهبها 2026 توضیح داده شده است. برای اعلام فسخ از سوی کارگر، مقاله ما استعفا با دریافت غرامت را ببینید. در مواردی که از شریک ملک یا برادرِ هموارث اجرت استفاده مطالبه میشود، اظهارنامه رایجترین راه اثبات شرط منع از انتفاع در دعوای اجرتالمثل است.
آیا اظهارنامه جای میانجیگری را میگیرد؟ #
از همان ابتدا نکتهای را یادآوری کنیم: اظهارنامه جای میانجیگری را که شرط اقامه دعواست نمیگیرد. در اختلافات اجاره، مراجعه به میانجی پیش از اقامه دعوا جداگانه لازم است؛ و در عملیات اجرایی بدون حکم با درخواست تخلیه، دستور پرداخت خود اخطار ماده 315 TBK را در بر دارد.
دفتر اسناد رسمی، KEP، ابلاغ الکترونیک و نامه سفارشی دوقبضه: تفاوتها و قدرت اثباتی #
قانون در بیشتر موارد فقط «اعلام کتبی» میخواهد و انجام آن از طریق دفتر اسناد رسمی را شرط نمیکند. پرسش اصلی این است که هنگام بروز اختلاف، آیا میتوانید مضمون اعلام و تاریخ رسیدن آن به طرف مقابل را ثابت کنید.
مقایسه چهار روش #
| راه | چگونه کار میکند؟ | قدرت اثباتی | توجه |
|---|---|---|---|
| اظهارنامه از طریق دفتر اسناد رسمی | سردفتر متن را طبق قانون ابلاغ از طریق PTT یا ابلاغ الکترونیک ابلاغ میکند (قانون دفاتر اسناد رسمی ماده 70) | مضمون سند و تاریخ ابلاغ با سوابق دفتر اسناد رسمی مستند میشود؛ تا اثبات خلاف معتبر است (ماده 82) | درستی ادعاهای اظهارنامه را ثابت نمیکند؛ فقط انجامشدن اعلام را ثابت میکند |
| KEP (پست الکترونیک ثبتشده) | پیام دارای امضای الکترونیک مطمئن از نشانی KEP فرستنده به نشانی KEP گیرنده فرستاده میشود | داده دارای امضای الکترونیک مطمئن در حکم سند است (HMK ماده 205/2)؛ ارسال و تحویل ثبت میشود | اگر گیرنده نشانی KEP نداشته باشد قابل استفاده نیست؛ میان بازرگانان، ماده 18/3 TTK صراحتاً آن را به رسمیت میشناسد |
| ابلاغ الکترونیک (e-tebligat) | ابلاغ به نشانی الکترونیک از طریق سامانه ملی ابلاغ الکترونیک؛ در پایان روز پنجم پس از روز رسیدن، ابلاغشده محسوب میشود (قانون ابلاغ ماده 7/a) | ماهیت ابلاغ رسمی دارد | اشخاص خودشان نمیتوانند ابلاغ الکترونیک بفرستند؛ مراجع مذکور در قانون مانند دفاتر اسناد رسمی آن را میفرستند. نشانی ابلاغ الکترونیک برای شرکتها، وکلا و سردفتران الزامی است |
| نامه سفارشی دوقبضه | با رسید تحویل PTT فرستاده میشود | تحویل مستند میشود، اما محتوای داخل پاکت مستند نمیشود | اگر طرف مقابل بگوید «پاکت خالی رسید» یا «نامه دیگری بود»، اختلاف بر سر مضمون پیش میآید |
| ایمیل، واتساپ، پیامک | پیام عادی | ممکن است آغاز دلیل باشد؛ امضا و تحویل محل تردید است | در اعلامهای فسخ و اجاره که شکل کتبی لازم دارند، نباید بهتنهایی به آنها اتکا کرد |
در هر وضعیت کدام روش انتخاب شود #
در عمل، برای اعلامهایی که مهلتدار هستند یا ممکن است به از دست رفتن حق بینجامند، اظهارنامه از طریق دفتر اسناد رسمی ترجیح داده میشود. اگر طرف مقابل شرکت باشد، اظهارنامه اغلب به نشانی ابلاغ الکترونیک شرکت فرستاده میشود و روند ظرف چند روز کامل میشود.
اظهارنامه از طریق دفتر اسناد رسمی چگونه فرستاده میشود؟ گامبهگام #
- مبنای حقوقی را مشخص کنید: روشن کنید که اظهارنامه تأخیر در اجرا، اعلام فسخ یا اعلام افزایش اجارهبها میفرستید. هر یک در قانون مهلت و نتیجه متفاوتی دارد.
- نشانی طرف مقابل را بررسی کنید: در شخص حقیقی، نشانی مندرج در قرارداد و نشانی محل اقامت؛ و در شرکت، نشانی و نام تجاری در سجل تجاری باید بررسی شود. اگر بیش از یک مخاطب باشد (مثلاً مستأجر و ضامن)، هر یک باید جداگانه نوشته شود.
- متن را آماده کنید: میتوانید متن را خودتان بنویسید و به دفتر اسناد رسمی ببرید یا آن را به دفتر اسناد رسمی بسپارید تا بنویسد (قانون دفاتر اسناد رسمی ماده 106). برای متنی که آماده آورده میشود حق مطابقه، و برای متنی که در دفتر نوشته میشود حق تحریر برای هر صفحه دریافت میشود.
- نسخهها را آماده کنید: افزون بر یک نسخه برای هر مخاطب، نسخههایی برای بایگانی دفتر و تحویل به شما لازم است. بهتر است تعداد نسخههای لازم را از دفتر اسناد رسمیای که به آن مراجعه میکنید بپرسید.
- با کارت شناسایی به هر دفتر اسناد رسمی مراجعه کنید: برای فرستادن اظهارنامه لازم نیست به دفتر اسناد رسمی محل طرف مقابل بروید. اگر اظهارنامه به نام شرکت فرستاده میشود، نمونه امضای مجاز یا سند اختیار، و اگر از طریق وکیل فرستاده میشود، وکالتنامه ارائه میشود.
- هزینه را بپردازید و نسخه خود را بگیرید: نسخهای که به شما داده میشود شماره ثبت روزانه دارد. نتیجه ابلاغ بعداً روی همین نسخه درج میشود.
- نتیجه ابلاغ را پیگیری کنید: نسخهای را که شرح ابلاغ روی آن درج شده از دفتر اسناد رسمی بگیرید. مهلتها از روز بعد از تاریخ ابلاغ آغاز میشوند (در تأخیر پرداخت اجارهبها TBK ماده 315/2).
اظهارنامه با درخواست الکترونیک بدون رفتن به دفتر اسناد رسمی #
اتحادیه سردفتران ترکیه خدمت درخواست از راه دور را برای اظهارنامه و اعلامنامه ارائه میدهد. درخواست با ورود به درگاه درخواست الکترونیک اتحادیه با اطلاعات e-Devlet (دولت الکترونیک) انجام میشود. طبق توضیح اتحادیه، سردفتر سند را آماده میکند و نمونه سند، اطلاعات هزینه و شماره IBAN دفتر را از طریق ایمیل برای درخواستکننده میفرستد؛ پس از واریز هزینه، سند بهصورت الکترونیک امضا میشود، کار تکمیل میشود و به نشانی KEP درخواستکننده فرستاده میشود. از این رو داشتن نشانی KEP پیش از درخواست الکترونیک کار شما را آسانتر میکند.
اقدامات دفتر اسناد رسمی که بهصورت الکترونیک انجام میشود نیز تابع همان تعرفه است (تعرفه 2026 ماده 14)؛ یعنی درخواست الکترونیک هزینه را کاهش نمیدهد و فقط لزوم رفتن به دفتر را از میان برمیدارد. مضمون حقوقی متن همچنان بر عهده درخواستکننده است: سردفتر بررسی نمیکند که خواسته بجاست یا مهلت درست محاسبه شده است.
هزینه اظهارنامه در دفتر اسناد رسمی در 2026: از چه اقلامی تشکیل میشود؟ #
برای اظهارنامه یک هزینه ثابت واحد وجود ندارد. مبلغ کل بسته به تعداد صفحات، تعداد مخاطبان و اینکه متن در دفتر نوشته شده یا نه تغییر میکند. اقلام رسمی که از 1 ژانویه 2026 اعمال میشوند عبارتاند از:
| قلم | مبلغ 2026 | مبنا |
|---|---|---|
| عوارض دفتر اسناد رسمی (برای هر نسخهای که ابلاغ میشود) | 411,60 TL | قانون عوارض، تعرفه شماره (2)، II/2 |
| حقالزحمه سردفتر | 30% عوارض (دستکم 58,82 TL)؛ برای یک مخاطب 123,48 TL | تعرفه حقالزحمه دفاتر اسناد رسمی ماده 1 |
| حق تحریر (اگر متن در دفتر نوشته شود، برای هر صفحه) | 80,68 TL | تعرفه ماده 3 |
| حق مطابقه (اگر متن بیرون آماده شده باشد، برای هر صفحه بهجز اصلها) | 80,68 TL | تعرفه ماده 5 |
| حقالزحمه سردفتر در اظهارنامههایی که به موجب قانون خاص از عوارض معافاند | 67,58 TL برای هر نسخهای که ابلاغ میشود | تعرفه ماده 8/2 |
مالیات بر ارزش افزوده و هزینه ابلاغ (پست) نیز به این اقلام افزوده میشود. بر این اساس، در اظهارنامه با یک مخاطب، جمع عوارض و حقالزحمه سردفتر بهتنهایی 535,08 TL است؛ با افزودن هزینه صفحات، تعداد نسخهها و مالیات، مبلغ افزایش مییابد. اگر دو مخاطب باشد، عوارض و حقالزحمه برای هر مخاطب جداگانه محاسبه میشود. مبلغ دقیق را دفتر اسناد رسمی پیش از انجام کار اعلام میکند. اصلاحیه 26 اوت 2026 تعرفه فقط به هزینه ایابوذهاب مربوط است و بر اقلام بالا اثری ندارد.
آنچه باید در اظهارنامه باشد #
طبق ماده 106 قانون دفاتر اسناد رسمی، اظهارنامه شامل نام و نام خانوادگی و نشانی کامل درخواستکننده و طرف مقابل، موضوع اظهارنامه، امضای درخواستکننده و شرح ابلاغ سردفتر است. برای اظهارنامهای که از نظر حقوقی کارآمد باشد، این موارد نیز باید افزوده شود:
عناوینی که باید در متن بیاید #
- مشخصات طرفین: برای شخص حقیقی شماره شناسایی ترکیه، برای شرکت نام تجاری کامل و اطلاعات سجل تجاری؛ و اگر وکیل باشد، مشخصات وکیل.
- رابطه مبنا: اطلاعاتی که طرف مقابل را قادر میسازد موضوع را بشناسد، مانند تاریخ قرارداد، نشانی ملک یا تاریخ شروع کار.
- خواسته مشخص: چند TL اجارهبها مربوط به کدام ماهها، دستمزد کدام دوره یا توقف کدام رفتار خواسته میشود؛ و شماره IBAN برای پرداخت.
- مهلت: حداقل مهلتی که قانون پیشبینی کرده (مثلاً دستکم 30 روز در اجاره مسکن) و اینکه مهلت از زمان ابلاغ آغاز میشود.
- نتیجه: باید صراحتاً نوشته شود که اگر در مهلت اقدام لازم انجام نشود، قرارداد فسخ خواهد شد، عملیات اجرایی آغاز خواهد شد یا دعوا اقامه خواهد شد. اگر هشدار فسخ مطابق ماده 315 TBK در اظهارنامه نباشد، ممکن است مبنای تخلیه قرار نگیرد.
- تاریخ و امضا.
نمونه: اظهارنامه برای اجاره پرداختنشده #
نمونه فرضی: موجر (A) به مستأجر (B) که اجارهبهای ماههای ژوئیه و اوت 2026 آپارتمان واقع در باکرکوی را نپرداخته، اظهارنامهای با این مضمون میفرستد: «بدینوسیله اخطار میکنم که مبلغ کل 60.000 TL اجارهبهای ماههای ژوئیه و اوت 2026 را که به موجب قرارداد اجاره مورخ 1.3.2025 میان طرفین باید پرداخت شود، ظرف 30 روز از روز بعد از ابلاغ این اظهارنامه به IBAN زیر واریز کنید؛ در غیر این صورت به استناد ماده 315 TBK قرارداد اجاره را فسخ خواهم کرد و برای تخلیه به راههای قانونی متوسل خواهم شد.» ارقام فقط برای مثال است.
ابلاغ، ابلاغنشدن (bila tebliğ) و مواد 21 و 35 قانون ابلاغ #
اظهارنامه وقتی به طرف مقابل برسد اثر دارد. دفاتر اسناد رسمی ابلاغ را طبق قانون ابلاغ انجام میدهند (ماده 1). اگر در نشانی کسی یافت نشود یا مخاطب از دریافت خودداری کند، مأمور ابلاغ سند را به مختار محله (muhtar) یا پلیس تحویل میدهد، اخطاریهای بر در ساختمان میچسباند و تاریخ چسباندن بر در، تاریخ ابلاغ محسوب میشود (ماده 21/1).
اگر پاکت بدون ابلاغ برگشت خورد چه باید کرد #
اگر مخاطب در نشانی شناخته نشود، نقل مکان کرده باشد یا نشانی ناقص باشد، پاکت با شرح «bila tebliğ» (ابلاغنشده) برمیگردد. در این صورت اظهارنامه از نظر حقوقی انجامنشده تلقی میشود و مهلتی که دادهاید اصلاً آغاز نمیشود. راهی که باید پیمود:
- در شخص حقیقی، نشانی سامانه ثبت نشانی (MERNİS): اگر ابلاغ در آخرین نشانی معلوم ممکن نشود، نشانی محل اقامت آخرین نشانی معلوم تلقی میشود (ماده 10/2). در ابلاغی که طبق ماده 21/2 به این نشانی فرستاده میشود، حتی اگر مخاطب هرگز آنجا ساکن نبوده یا برای همیشه رفته باشد، سند نزد مختار گذاشته میشود و تاریخ چسباندن بر در تاریخ ابلاغ محسوب میشود. میتوان از دفتر اسناد رسمی ابلاغ مجدد به نشانی محل اقامت با شرح ماده 21/2 را خواست؛ این کار ممکن است هزینه جدیدی داشته باشد.
- در شرکت، نشانی ثبتشده رسمی: برای اشخاص حقوقی، نشانی مندرج در سوابق رسمی مبنا قرار میگیرد، حتی اگر پیشتر ابلاغی به آن انجام نشده باشد (ماده 35). اگر شرکت نشانی ابلاغ الکترونیک داشته باشد، ابلاغ بهصورت الکترونیک انجام میشود.
- شخصی که تغییر نشانی را اعلام نکرده: اگر شخصی که پیشتر بهطور قانونی به او ابلاغ شده، نشانی خود را تغییر دهد و نشانی جدید را اعلام نکند و نشانی محل اقامتش هم معلوم نشود، سند بر در ساختمان در نشانی قدیم آویخته میشود و تاریخ آویختن تاریخ ابلاغ محسوب میشود (ماده 35). چون این قاعده به ابلاغ قبلی نیاز دارد، برای کسی که نخستین بار برایش اظهارنامه فرستاده میشود، معمولاً از راه نشانی محل اقامت استفاده میشود.
در شرح ابلاغ به چه چیزهایی باید توجه کرد #
بررسی کنید که در شرح ابلاغ، تحویل به مختار، آگاهکردن همسایه و چسباندن بر در بهطور کامل نوشته شده باشد. ابلاغ غیرقانونی در دعوایی که بعداً اقامه میشود، راه را برای دفاع به بیاعتباری اظهارنامه باز میکند. میتوانید محاسبه مهلتها را با ابزار بررسی مهلت و مرور زمان ما بهطور مقدماتی بررسی کنید.
اگر برای شما اظهارنامه آمد چه باید کرد؟ #
ادعاهای اظهارنامهای که دریافت میکنید پذیرفتهشده تلقی نمیشوند؛ سردفتر فقط انجامشدن اعلام را مستند میکند. بهطور معمول سکوت هم به معنای پذیرش خواسته نیست. اما برخی استثناها مهماند: برای نمونه، میان بازرگانان اگر ظرف 8 روز از دریافت فاکتور به آن اعتراض نشود، مضمون آن پذیرفتهشده تلقی میشود (TTK ماده 21/2). در اظهارنامه تأخیر در پرداخت اجارهبها نیز اگر در مهلت دادهشده پرداخت انجام نشود، راه تخلیه باز میشود.
بنابراین وقتی اظهارنامه به دستتان رسید، مهلت را بیدرنگ یادداشت کنید، اگر بدهی ندارید یا مبلغ نادرست است فرستادن اظهارنامه پاسخ مستدل را بسنجید، و اگر پرداخت میکنید رسید بانکی دارای شرح را نگه دارید. اگر پس از اظهارنامه عملیات اجرایی آغاز شود، مهلت اعتراض به دستور پرداخت جداگانه جریان مییابد: اعتراض به عملیات اجرایی.
اشتباهات رایج #
- نشانی نادرست یا قدیمی: اظهارنامهای که به نشانی قدیمی مندرج در قرارداد فرستاده شود، ابلاغنشده برمیگردد؛ مهلت آغاز نمیشود و ممکن است مهلتهای اقامه دعوا از دست برود.
- ندادن مهلت یا دادن مهلت کوتاه: در اجاره مسکن، اظهارنامهای که کمتر از 30 روز مهلت بدهد، طبق ماده 315 TBK مبنای تخلیه نمیشود.
- ننوشتن نتیجه: گفتن «اجارهبها را بپردازید» کافی نیست؛ باید صراحتاً ذکر شود که اگر در مهلت پرداخت نشود قرارداد فسخ خواهد شد.
- خواسته بیش از حد: بدهی نشاندادن ماههای پرداختشده یا مطالبه مبلغی بیش از بدهی واقعی، «بجا» بودن اظهارنامه را، بهویژه در راه دو اظهارنامه بجا، محل تردید میکند.
- فرستادن اظهارنامه پیش از سررسید: اظهارنامه تأخیر در اجرایی که پیش از حالشدن اجارهبها فرستاده شود، اثری ندارد.
- از دست دادن مهلت مسقط حق: فرستادن اظهارنامه همه مهلتها را متوقف نمیکند. برای مثال، حق فسخ کارگر به جهت موجه باید ظرف 6 روز کاری از اطلاع اعمال شود؛ ممکن است این مهلت در انتظار اظهارنامه سپری شود.
- بررسینکردن شرح ابلاغ: بدون دیدن اینکه ابلاغ به چه کسی و در چه تاریخی انجام شده، نباید مهلت را محاسبه کرد.
خلاصه کوتاه #
- اظهارنامه اعلام قابل اثبات خواسته، مهلت و نتیجه به طرف مقابل است؛ برخی حقوق فقط پس از اظهارنامه کتبی قابل اعمالاند.
- در اظهارنامه تأخیر در پرداخت اجاره مسکن و محل کار سرپوشیده باید دستکم 30 روز مهلت داد و نتیجه فسخ را نوشت.
- اظهارنامه از طریق دفتر اسناد رسمی مضمون و تاریخ ابلاغ را مستند میکند؛ نامه سفارشی دوقبضه مضمون را مستند نمیکند؛ KEP نیازمند نشانی KEP گیرنده است.
- در 2026 عوارض دفتر اسناد رسمی برای هر نسخهای که ابلاغ میشود 411,60 TL و حقالزحمه سردفتر 30% آن است؛ هزینه صفحات، مالیات بر ارزش افزوده و هزینه پست جداگانه افزوده میشود.
- با خدمت درخواست الکترونیک اتحادیه سردفتران میتوان بدون رفتن به دفتر اسناد رسمی اظهارنامه فرستاد؛ هزینه یکسان است.
- اظهارنامهای که ابلاغنشده برگردد اثری ندارد؛ ابلاغ مجدد به نشانی محل اقامت طبق ماده 21/2 یا به نشانی ثبتی شرکت لازم است.
برای تهیه اعلامهای تأخیر در پرداخت اجارهبها، تخلیه و افزایش اجارهبها میتوانید صفحه وکیل اجاره و املاک در استانبول ما را ببینید.
