Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu m.166/3’te düzenlenir ve uygulamada en hızlı sonuçlanan boşanma türüdür. Ancak "hızlı" olması, "basit" olduğu anlamına gelmez: burada asıl iş duruşmada değil, protokolün kaleme alınmasındadır.
Üç temel şart #
- Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması. Bu süre dolmadan anlaşmalı boşanma mümkün değildir; çekişmeli dava açılması gerekir.
- Tarafların birlikte başvurması veya birinin davasını diğerinin kabul etmesi.
- Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi. Bu nedenle anlaşmalı boşanma duruşmasına her iki tarafın da bizzat katılması zorunludur; vekille temsil yeterli değildir.
Protokolde neler yer almalı? #
Hâkim, protokolü çocukların menfaati açısından uygun bulmazsa değişiklik isteyebilir. Eksiksiz bir protokolde şu başlıklar bulunmalıdır:
- Velayet: Hangi ebeveynde kalacağı ve gerekçesi.
- Kişisel ilişki: Gün, saat, dinî bayram, yarıyıl ve yaz tatili düzeni açıkça yazılmalı. "Uygun zamanlarda görüşecektir" ifadesi ileride icra edilemez.
- İştirak nafakası: Tutar, ödeme günü, hangi hesaba yatırılacağı ve yıllık artış oranı.
- Yoksulluk nafakası: Talep edilip edilmediği; edilmiyorsa "talep edilmediği" açıkça yazılmalı.
- Maddi ve manevi tazminat: Talep var mı, yok mu.
- Mal rejiminin tasfiyesi: Taşınmaz, araç, banka hesabı ve ziynet eşyası yönünden karşılıklı ibra.
- Soyadı: Kadının evlilik soyadını kullanmaya devam edip etmeyeceği.
- Yargılama gideri ve vekâlet ücreti.
Süreç ve süreler #
Dava, taraflardan birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılır. Dilekçe ve protokol birlikte sunulur. Duruşma günü mahkemenin yoğunluğuna göre genellikle 1–4 ay içinde verilir. Duruşmada hâkim tarafları ayrı ayrı dinler ve protokolü onaylarsa boşanmaya karar verir.
Karar hemen kesinleşmez. Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren istinaf süresi (2 hafta) beklenir; taraflar istinaf hakkından feragat ederse karar daha hızlı kesinleşir. Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus kaydı güncellenir. Toplam süre genellikle 2–5 ay arasındadır.
Anlaşmalı boşanmada dilekçe ile protokolün nasıl bağlandığını ve dilekçede hangi başlıkların yer alması gerektiğini boşanma dilekçesi rehberimizde bulabilirsiniz.
Protokoldeki en pahalı hata #
Uygulamada en sık karşılaştığımız hata, mal rejimi tasfiyesine ilişkin ibra maddesinin protokole hiç konulmamasıdır. Boşanma kesinleştikten sonra taraflardan biri, edinilmiş mallara katılma alacağı için ayrı bir dava açabilir. Boşanma davasında "her şey bitti" sanan taraf, aylar sonra tapudaki bir taşınmaz için dava tebligatı alır. Protokolde karşılıklı ibra maddesinin açık ve kapsamlı yazılması bu riski ortadan kaldırır.
Anlaşmalı boşanmadan vazgeçilebilir mi? #
Evet. Karar kesinleşene kadar taraflardan biri iradesinden dönerse anlaşmalı boşanma şartı ortadan kalkar ve dava çekişmeli boşanmaya dönüşür. Bu durumda deliller ve tanıklarla süreç yeniden kurulur.
Anlaşmalı boşanma masrafları #
Anlaşmalı boşanmada üç kalem masraf vardır: mahkeme harç ve giderleri, avukatlık ücreti ve varsa noter/tebligat masrafları. Harçlar her yıl güncellenir ve maktu niteliktedir; boşanma davası konusu para olmadığından nispi harç alınmaz. Vekâletname için noter ücreti ayrıca ödenir.
Tarafların tek avukatla temsil edilmesi mümkün değildir: avukat yalnızca bir tarafın vekilidir. Diğer tarafın avukatsız katılması ya da ayrı bir vekil tutması gerekir. Bu, çıkar çatışmasının önlenmesi açısından meslek kurallarının gereğidir.
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma farkı #
| Ölçüt | Anlaşmalı | Çekişmeli |
|---|---|---|
| Süre | Tek duruşma, çoğunlukla 2–5 ay | Genellikle 1–3 yıl |
| Delil | Aranmaz | Tanık, belge, bilirkişi |
| Kusur tartışması | Yapılmaz | Tazminat ve nafakayı belirler |
| Şart | Evlilik en az 1 yıl | Süre şartı yok |
| Duruşmaya katılım | Her iki taraf zorunlu | Vekille temsil yeterli |
Çekişmeli sürecin nasıl işlediğini ve hangi delillerin toplanması gerektiğini aile ve boşanma hukuku sayfamızda ayrıntılı olarak anlattık.
Yurt dışında yaşayanlar için #
Taraflardan biri yurt dışındaysa anlaşmalı boşanma yine mümkündür; ancak duruşmada bizzat hazır bulunma şartı ortadan kalkmaz. Uygulamada iki yol izlenir: duruşma günü için Türkiye’ye gelinmesi ya da yabancı mahkemeden alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması. İkinci yolda kararın kesinleşmiş ve apostilli olması, yeminli tercüme ile sunulması gerekir; tenfiz ise ancak kararda nafaka veya tazminat gibi Türkiye’de icra edilecek bir yükümlülük varsa ayrıca istenir.
2018’den bu yana, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen boşanma kararlarının belirli koşullarla doğrudan nüfus müdürlüğünde tescili de mümkündür (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A). Bu yol daha hızlıdır ancak her karar için uygun değildir; tescil yalnızca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline ya da mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin hükmü kapsar, velayet ve nafaka gibi hükümler için ayrıca dava açmak gerekebilir.
Protokolde nafaka nasıl yazılmalı? #
Nafaka maddesinde dört unsur bulunmalıdır: tutar, ödeme günü, ödeme yöntemi (banka hesabı) ve yıllık artış oranı. Artış oranı yazılmazsa her yıl nafaka artırım davası açmak gerekir; bu da tarafları gereksiz yere yeniden mahkemeye taşır.
Uygulamada en çok tercih edilen düzenleme, nafakanın her yıl TÜFE oranında artırılacağının kararlaştırılmasıdır. Ödemelerin banka üzerinden ve “… ayı iştirak nafakası” açıklamasıyla yapılması, ileride ortaya çıkabilecek ödememe iddialarına karşı en güçlü savunmadır.
Protokolde atlanmaması gereken üç başlık #
Anlaşmalı boşanmada sonradan en çok uyuşmazlık çıkaran üç konu şunlardır. Her biri için ayrıntılı rehberimiz vardır:
- Nafaka: Hangi türün, hangi tutarda ve hangi orana göre artacak biçimde kararlaştırıldığı. Türler ve hesap ölçütleri için nafaka rehberimize bakın.
- Velayet ve kişisel ilişki: Gün, saat ve teslim yerinin infaz edilebilir açıklıkta yazılması gerekir. Ayrıntı için velayet rehberimize göz atın.
- Mal rejimi: Protokolde açık bir düzenleme yoksa tasfiye ayrı bir dava konusudur. Bkz. boşanmada mal paylaşımı.
Duruşmada ne sorulur? #
Anlaşmalı boşanma duruşması kısadır ama biçimseldir; hâkimin yapması gereken tespitler bellidir. Her iki eşin de bizzat hazır bulunması zorunludur — vekil aracılığıyla temsil yeterli değildir, çünkü hâkimin iradeyi doğrudan görmesi gerekir.
Duruşmada sorulan sorular genellikle şunlardır: boşanmak konusunda özgür iradenizle mi karar verdiniz; protokolü okuyup anladınız mı; protokoldeki nafaka, velayet, kişisel ilişki ve mal paylaşımı hükümlerini kabul ediyor musunuz; bir baskı altında mısınız? Hâkim, çocuğun menfaatine aykırı gördüğü hükümleri değiştirmeyi önerebilir; taraflar bu değişikliği kabul etmezse dava anlaşmalı olarak sonuçlandırılamaz ve çekişmeli boşanmaya döner.
Karardan sonra: kesinleşme ve nüfusa işleme #
Boşanma, hâkimin kararı açıklamasıyla değil, kararın kesinleşmesiyle hukuki sonuç doğurur. Taraflar duruşmada veya sonrasında kanun yolundan feragat ederse karar hemen kesinleşir; aksi hâlde gerekçeli kararın tebliğinden itibaren istinaf süresinin dolması beklenir. Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayda işlenir.
Bu ayrım pratikte önemlidir: karar kesinleşmeden yeniden evlenilemez, mal rejiminin tasfiyesi için on yıllık süre işlemeye başlamaz ve soyadı değişikliği işleme alınmaz. Kesinleşme şerhli karar örneğinin mahkemeden alınıp saklanması, sonraki tüm işlemlerde istenecek belgedir.
Protokoldeki hükümler sonradan değişebilir mi? #
Anlaşmalı boşanma protokolü, mahkeme kararına dönüştüğü anda bağlayıcı olur. Ancak bazı hükümleri sonradan değiştirilebilir, bazıları değiştirilemez — bu ayrım protokol yazılırken bilinmelidir.
Değiştirilebilenler: nafaka ve velayet. Tarafların ekonomik durumunda ya da çocuğun koşullarında önemli ve sürekli bir değişiklik olursa nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması istenebilir; velayet de çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa yeniden düzenlenebilir. Bunlar kamu düzenine ilişkin olduğundan, protokolde “bir daha talep edilmeyecektir” yazması bu hakkı ortadan kaldırmaz.
Değiştirilemeyenler: mal paylaşımı ve tazminat hükümleri. Bunlar tarafların serbestçe karar verdiği, kesinleşmiş konulardır; sonradan “eksik pay aldım” denilerek yeniden açılamaz. Uygulamada en pahalı hatalar bu kalemde yapılır.
Yurt dışında verilen boşanma kararı #
Yabancı mahkemeden alınan boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden geçerli olmaz. Nüfus kaydına işlenmesi için tanıma yeterlidir; tenfiz ancak kararda nafaka, tazminat ya da çocuğun teslimi gibi Türkiye’de zorla yerine getirilecek bir yükümlülük varsa gerekir (MÖHUK m.50 ve m.58). Karar hiçbir biçimde işleme konmazsa kişi Türkiye’de evli görünmeye devam eder — bu, yeniden evlenme ve miras bakımından ciddi sonuçlar doğurur.
Dava açmadan tescil de mümkündür: 5490 sayılı Kanun m.27/A uyarınca karar, konusunda yetkili yabancı makamca verilmiş, usulen kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı değilse, eşlerin bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurması hâlinde doğrudan nüfus kütüğüne tescil edilir. Taraflar aynı anda başvurabileceği gibi ayrı ayrı da başvurabilir; bu hâlde iki başvuru arasındaki süre doksan günü geçemez. Eşlerden biri ölmüş ya da yabancı ise Türk vatandaşı olan taraf tek başına başvurabilir. Başvuru, kararın verildiği ülkedeki dış temsilciliğe ya da yurt içinde Bakanlıkça belirlenen nüfus müdürlüklerine yapılır; şartlar sağlanmadığı için talep reddedilirse geriye MÖHUK uyarınca tanıma davası açmak kalır.
Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de hüküm doğurması için izlenecek yolu, gereken belgeleri ve nüfusa tescil adımını tanıma ve tenfiz yazımızda adım adım açıkladık.
