Ne yapıyoruz
Hesaplama araçları Hukuk rehberi Hukuk sözlüğü Sık Sorulan Sorular Hakkımızda İletişim

Çek ve Senet Alacağının Tahsili: Kambiyo Takibi

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu, beş günlük itiraz süresi ve karşılıksız çek suçu.

Çek ve Senet Alacağının Tahsili: Kambiyo Takibi — Hasan Hüseyin Uzun Avukatlık Bürosu hukuk rehberi

Kısaca: Çek ve senet, sıradan bir alacaktan farklı olarak ayrı ve hızlı bir icra yoluna tabidir. Bu rehberde kambiyo senetlerine özgü haciz yolunu, itiraz sürelerini, senedin geçerlilik şartlarını, zamanaşımını ve karşılıksız çek suçunu anlatıyoruz.

Çek, bono ve poliçe kambiyo senedidir. Bu belgelere dayanan alacakların takibinde, sıradan bir alacaktan farklı ve çok daha hızlı bir yol izlenir. Çek ve senet tahsili için kullanılan bu yola kambiyo senetlerine özgü haciz yolu denir; borçlunun itirazı takibi kendiliğinden durdurmaz.

Senet geçerli mi? Önce bunu kontrol edin #

Kambiyo takibi ancak geçerli bir senetle yapılabilir. Bonoda bulunması zorunlu unsurlar şunlardır:

  • Bono veya emre yazılı senet ibaresi — senet metninde geçmelidir
  • Kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi
  • Kime veya kimin emrine ödeneceği
  • Düzenlenme tarihi ve düzenlenme yeri
  • Düzenleyenin imzası

Vade yazılmamışsa senet görüldüğünde ödenecek sayılır; bu senedi geçersiz kılmaz. Ancak düzenlenme tarihinin veya düzenleyenin imzasının bulunmaması senedi kambiyo senedi olmaktan çıkarır. Bu durumda alacak, adi bir alacak gibi genel haciz yoluyla takip edilir. Boş senede sonradan yazı yazılması hâlinde ise anlaşmaya aykırı doldurma iddiası gündeme gelir ve bunun ispatı senedi imzalayana düşer.

Takip nasıl başlar? #

Alacaklı, senedin aslını icra dairesine sunarak takip talebinde bulunur. İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Ödeme emrinde borçluya tanınan süreler şunlardır:

  • On gün içinde borcu ödemek
  • Beş gün içinde, imzaya veya borca itiraz etmek üzere icra mahkemesine başvurmak
  • İtiraz edilmez ve borç ödenmezse on gün içinde mal beyanında bulunmak (İİK m.168/6)

Beş günlük itiraz: en kritik süre #

Kambiyo takibinde itiraz, genel haciz yolundan iki yönüyle ayrılır. Birincisi süre yedi değil beş gündür. İkincisi, itiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve satış dışındaki takip işlemlerini tek başına durdurmaz. Takibin durması için icra mahkemesinden ayrıca takibin geçici olarak durdurulması kararı alınması gerekir; mahkeme bu kararı borca itirazda borcun ödendiğini veya ertelendiğini gösteren belge ya da senetten anlaşılan zamanaşımı gibi hâllerde, imzaya itirazda ise itirazı ciddi gördüğünde verebilir (İİK m.169/a, 170).

İmzaya itiraz ediliyorsa bunun dilekçede ayrıca ve açıkça belirtilmesi zorunludur; genel bir itiraz imzayı kapsamaz. İmza incelemesi bilirkişi marifetiyle yapılır. Takip geçici olarak durdurulmuş ve itiraz reddedilmişse borçlu aleyhine, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir; bu nedenle dayanaksız itirazlar ek maliyet doğurur.

Genel haciz yolu ve itiraz süreleri için icra takibine itiraz rehberimize, süre kontrolü için süre ve zamanaşımı kontrolü aracımıza bakabilirsiniz.

Zamanaşımı süreleri #

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı kısadır ve kaçırılması alacağın kambiyo niteliğini yitirmesine yol açar:

  • Bonoda: Düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıl
  • Çekte: İbraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl
  • Cirantalar arasında: Ödeme tarihinden itibaren altı ay

Zamanaşımına uğrayan senet tamamen değersiz hâle gelmez; temel ilişkiye, yani senedin verilmesine sebep olan borca dayanılarak genel hükümlere göre dava açılabilir. Ancak bu davada ispat yükü ağırlaşır: alacaklının borcun kaynağını ayrıca ortaya koyması gerekir.

Çekte ibraz süresi #

Çek görüldüğünde ödenir. İbraz süreleri, düzenlenme ve ödeme yerine göre değişir: aynı yerde on gün, farklı yerlerde bir ay, farklı ülkelerde ise ülkeye göre bir ilâ üç aydır. Süresinde ibraz edilmeyen çekte, karşılıksız çek nedeniyle şikâyet hakkı düşer ve cirantalara başvurulamaz.

Karşılıksız çek: idari değil adli bir sonuç #

Çekin karşılıksız çıkması hâlinde, hamil şikâyette bulunabilir. Şikâyet üzerine icra ceza mahkemesi, çek bedeli kadar adli para cezasına hükmeder ve ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı uygulanır. Adli para cezası ödenmezse doğrudan hapis cezasına çevrilir.

Şikâyet süresi, karşılıksızdır işleminin yapıldığı tarihten itibaren üç aydır ve her hâlde bir yıllık süreye tabidir. Borcun tamamı ödendiğinde ceza düşer ve yasak kaldırılır.

Kefil ve ciranta sorumluluğu #

Senet üzerinde aval veren (kambiyo kefili) ya da senedi ciro eden kişiler, asıl borçluyla birlikte müteselsilen sorumludur. Alacaklı, borcun tamamını bunlardan dilediğine yöneltebilir; önce asıl borçluya başvurma zorunluluğu yoktur. Çek ve senet tahsili sürecinde bu imkân çoğu zaman gözden kaçar: asıl borçlunun malvarlığı yokken, ciranta konumundaki bir şirketten tahsil mümkün olabilir.

Ciranta ve avalistlere başvurulabilmesi için senedin süresinde ibraz edilmiş ve gereken hâllerde protesto çekilmiş olması gerekir. Protesto, ödememe olgusunun noter aracılığıyla tespit edilmesidir. Senette protestosuz kaydı varsa bu işleme gerek kalmaz; uygulamada senetlerin çoğunda bu kayıt bulunur.

Borçlu ödeme yapamıyorsa #

Takip başladıktan sonra tarafların anlaşması her zaman mümkündür. Taksitlendirme, icra dairesinde tutanağa geçirilerek yapılabilir; taksitlerden birinin aksatılması hâlinde takip kaldığı yerden devam eder. Alacaklı için bu yol çoğu zaman haciz ve satış sürecinden daha hızlı sonuç verir, çünkü satış aşaması aylarca sürebilir ve satış bedeli beklentinin altında kalabilir.

Borçlunun şirket olması hâlinde, şirketin ödeme güçlüğü içinde olduğu düşünülüyorsa iflas yolu ile takip de değerlendirilebilir. Bu yol, alacaklıyı diğer alacaklılarla birlikte sıraya sokar; bu nedenle tek başına hızlı bir tahsil aracı değildir ancak baskı unsuru oluşturur.

Tahsilat için hangi adımlar atılır? #

Çek ve senet tahsili sürecinde ödeme emri kesinleştikten sonra haciz aşamasına geçilir. Uygulamada en etkili sıralama şudur: önce banka hesapları ve üçüncü kişilerdeki alacaklar, sonra araç ve taşınmaz kayıtları, ardından iş yeri ve konutta haciz. Borçlunun malvarlığı bulunamazsa, ödeme emrinin kesinleşmesinden sonra istenebilecek mal beyanında bulunmama nedeniyle icra ceza mahkemesinde şikâyet yolu ve borçlunun mal kaçırdığı iddiasıyla tasarrufun iptali davası gündeme gelir.

Konunun bütünü için icra ve iflas hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Takipten önce gönderilecek ihtarın biçimi, içeriği ve masrafı için ihtarname nasıl çekilir rehberimize bakabilirsiniz.

Senedi kaybettiyseniz: iptal davası #

Kambiyo senedi hamiline değil, senedin kendisine bağlı bir haktır: senet olmadan takip yapılamaz. Kaybolan, çalınan ya da yanan senet için senedin iptali davası açılır. Dava, ödeme yerindeki asliye ticaret mahkemesinde görülür ve çekişmesiz yargı işidir.

Mahkeme, senedi elinde bulunduran kişiye ilan yoluyla başvuru için süre verir; süre içinde kimse başvurmazsa senedin iptaline karar verir. İptal kararı, senedin yerine geçer ve alacaklı bu kararla takip yapabilir. Dava sürerken borçluya ödeme yasağı konulmasını istemek, senedin başka birine ödenmesini önler.

Ciro zinciri ve düzenli ciro #

Senedi devralan kişinin hak sahibi sayılabilmesi için düzenli bir ciro zinciri ile senede ulaşmış olması gerekir: her cironun bir öncekinin lehtarı tarafından yapılmış olması aranır. Zincirdeki bir kopukluk, senedi devralanın hak sahipliğini tartışmaya açar ve borçluya itiraz imkânı verir.

Beyaz ciro (yalnız imza atılarak yapılan ciro) geçerlidir ve senedi elde bulunduran kişiyi hak sahibi gösterir; ancak bu, senedin nasıl ele geçtiğine ilişkin itirazları tümüyle kapatmaz. Takibe geçmeden önce senedin arka yüzündeki ciroların tarih ve imza bakımından kontrol edilmesi, sonradan çıkacak itirazların önüne geçer.

Av. Hasan Hüseyin Uzun
Av. Hasan Hüseyin Uzun
Avukat · Hasan Hüseyin Uzun Avukatlık Bürosu

Bu konuda sık sorulanlar

4 soru
Senedin fotokopisiyle takip yapılabilir mi?
Hayır. Kambiyo takibinde senedin aslının icra dairesine sunulması zorunludur. Aslı kaybolmuşsa, mahkemeden senedin iptali kararı alınması ve bu karara dayanılarak takip yapılması gerekir.
İtiraz ettim, takip durdu mu?
Hayır. Kambiyo takibinde itiraz tek başına takibi durdurmaz. İcra mahkemesinden ayrıca takibin geçici olarak durdurulması kararı alınması gerekir; mahkeme bu kararı, itirazı belgeye dayalı veya ciddi gördüğünde verebilir.
Karşılıksız çekte hapis cezası var mı?
Doğrudan hapis cezası değil, çek bedeli kadar adli para cezası öngörülür. Ancak bu para cezası ödenmezse hapis cezasına çevrilir. Borcun ödenmesi hâlinde ceza düşer ve çek yasağı kaldırılır.
Vadesi geçmiş senedi hâlâ takip edebilir miyim?
Bonoda zamanaşımı vadeden itibaren üç yıldır. Bu süre geçmişse kambiyo takibi yapılamaz; ancak senedin dayandığı temel borç ilişkisine dayanarak genel hükümlere göre dava açılabilir. Bu davada borcun kaynağını ispat yükü alacaklıdadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, sizin dosyanıza özel hukuki tavsiye değildir. Süreler ve uygulama dosyanın özelliklerine göre değişebilir. Durumunuzu birlikte konuşalım.

İcra ve İflas Hukuku alanındaki tüm hizmetlerimiz Alacak tahsili için icra takibi, ödeme emrine itiraz, haciz ve e-satış, itirazın iptali, ihtiyati…

İletişim

Büroya telefonla, e-postayla ya da randevu formuyla ulaşabilirsiniz. Görüşmeler Bakırköy’deki ofiste ya da görüntülü olarak yapılır.

WhatsApp Ara