Kıdem tazminatı hesaplama ilk bakışta tek bir formülden ibarettir: iş sözleşmesi belirli şartlarla sona eren işçiye, çalıştığı her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti ödenir. Formül basit görünür; uygulamada hataların çoğu "giydirilmiş ücret" kaleminde ve tavan uygulamasında yapılır.
Kimler kıdem tazminatına hak kazanır? #
İki şart birlikte aranır: en az 1 yıllık kıdem ve sözleşmenin tazminata hak kazandıran bir nedenle sona ermesi. Hak kazandıran başlıca hâller şunlardır:
- İşverenin, İş Kanunu m.25/II (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) dışındaki bir nedenle feshi
- İşçinin haklı nedenle feshi: ücretin ödenmemesi veya eksik ödenmesi, sigorta priminin düşük gösterilmesi, fazla mesai ücretinin verilmemesi, mobbing, iş sağlığı tedbirlerinin alınmaması
- Askerlik görevi nedeniyle ayrılma
- Emeklilik veya emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması (ilk sigorta girişine göre ör. 15 yıl–3600 gün ya da 25 yıl–4500 gün)
- Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde ayrılması
- İşçinin ölümü (mirasçılarına ödenir)
Kendi isteğiyle istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Ancak istifa dilekçesinde haklı bir neden belirtilmişse durum değişir; bu nedenle istifa metni dikkatle yazılmalıdır.
Kıdem ile sık karıştırılan ihbar tazminatının hesabı, ihbar süreleri ve peşin ödeme için ihbar tazminatı nasıl hesaplanır yazımıza bakabilirsiniz.
Giydirilmiş brüt ücret nedir? #
Hesaplamada çıplak brüt ücret değil, giydirilmiş brüt ücret kullanılır. Bu, aylık brüt ücrete süreklilik arz eden yan ödemelerin eklenmesiyle bulunur:
- Yol ve yemek yardımı (ayni ise parasal karşılığı)
- Yakacak, giyim, eğitim ve konut yardımı
- Düzenli ödenen ikramiye ve primlerin aylığa düşen payı
- Sürekli nitelikteki sosyal yardımlar
Hesaba katılmayanlar ise arızi nitelikteki ödemelerdir: fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti, bir defaya mahsus verilen ikramiyeler ve harcırah.
Örnek #
Aylık brüt ücreti 40.000 TL olan, ayda 26 gün 150 TL yemek ve 100 TL yol yardımı alan bir işçide giydirilmiş brüt ücret: 40.000 + (26×150) + (26×100) = 46.500 TL olur. Kıdem tazminatı bu tutar üzerinden hesaplanır.
Formül #
Kıdem Tazminatı = Giydirilmiş Brüt Ücret × Toplam Çalışma Yılı
Bir yıldan artan süreler için oranlama yapılır. Örneğin 6 yıl 4 ay 12 gün çalışan bir işçide, tam yıllara ek olarak 4 ay 12 günlük dönem gün bazında hesaplanıp eklenir. Hesabı kendiniz yapmak isterseniz kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Kıdem tavanı #
Her yıl için ödenecek tutar, kanunla belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Tavan tutarı her yıl Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir ve fesih tarihinde yürürlükte olan tavan uygulanır. Giydirilmiş ücreti tavanın üzerinde olan çalışanlarda hesap, tavan tutarı üzerinden yapılır. Bu nedenle yüksek ücretli çalışanlarda fesih tarihinin hangi döneme denk geldiği fark yaratabilir.
Vergi ve kesintiler #
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. İhbar tazminatı ise gelir vergisine tabidir — bu iki kalem sıkça karıştırılır.
Zamanaşımı #
Kıdem tazminatı alacağında zamanaşımı süresi fesih tarihinden itibaren 5 yıldır. Bu süre içinde talep edilmeyen alacak, var olmaya devam etse de dava yoluyla tahsil edilemez.
Sık yapılan üç hata #
- Yan ödemelerin atlanması: Yalnızca çıplak ücret üzerinden hesap yapmak, çoğu dosyada tazminatı %10–20 düşürür.
- İbranameyi hemen imzalamak: Fesih tarihinden itibaren bir ay geçmeden düzenlenen, alacak kalemlerini tek tek göstermeyen ve ödemesi banka üzerinden yapılmayan ibraname geçersizdir. Ancak imzalanmış bir belgenin geçersizliğini ispat etmek her zaman ek yük getirir.
- Elden ödemeler: Bordroda düşük görünen ücretin gerçek tutarı ispatlanamazsa, tazminat düşük ücret üzerinden hesaplanır. Banka dekontları ve yazışmalar bu noktada belirleyicidir.
Kıdem, ihbar ve fazla mesai alacaklarınız için dava açmadan önce arabuluculuk aşamasından geçilmesi zorunludur. Bu aşamaya doğru hesaplanmış bir alacak tablosuyla gitmek, sonucu doğrudan etkiler.
Kıdem tazminatı hesaplama örneği: baştan sona #
Somut bir örnek üzerinden gidelim. 1 Mart 2018’de işe giren, 1 Eylül 2026’da işveren tarafından geçerli nedenle işten çıkarılan bir çalışan düşünelim. Aylık brüt ücreti 70.000 TL; ayrıca ayda 4.500 TL yemek ve 3.000 TL yol yardımı alıyor, yılda bir kez 18.000 TL ikramiye ödeniyor.
- Giydirilmiş brüt ücret: 70.000 + 4.500 + 3.000 + (18.000 ÷ 12) = 79.000 TL
- Kıdem süresi: 1 Mart 2018 – 1 Eylül 2026 arası 3.106 gün, yani yaklaşık 8 yıl 6 ay
- Tavan karşılaştırması: Giydirilmiş ücret, fesih tarihindeki kıdem tavanının üzerindeyse hesap tavan üzerinden yapılır. Bu örnekte tavan (1 Temmuz – 31 Aralık 2026 dönemi) 73.729,87 TL’dir.
- Kıdem tazminatı: 73.729,87 × 8,51 = 627.441 TL (brüt)
- Damga vergisi: 627.441 × 0,00759 = 4.762 TL
- İhbar tazminatı: 3 yıldan fazla kıdem olduğu için 8 haftalık ücret: (79.000 ÷ 30) × 7 × 8 = 147.467 TL
Aynı hesabı kendi verilerinizle yapmak için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Fazla mesai ve hafta tatili alacaklarınız varsa bunlar ayrı bir kalemdir; işçilik alacakları hesaplama aracı bu kalemleri ayrıca hesaplar.
Kıdem süresi nasıl birleştirilir? #
Aynı işverene ait farklı iş yerlerinde veya aralıklı olarak çalışılmışsa, süreler kural olarak birleştirilir. Aradaki kopukluk, kıdem hakkını tek başına ortadan kaldırmaz. Ancak önceki dönem için kıdem tazminatı ödenmiş ve usulüne uygun ibraname alınmışsa, o dönem yeniden hesaba katılmaz.
Alt işveren (taşeron) değişikliklerinde ise asıl işveren aynı kaldığı sürece süre kesintisiz sayılır. Kamu kurumlarında farklı taşeronlar altında yıllarca çalışan işçiler açısından bu kural belirleyicidir.
Ödenmezse ne yapılır? #
Kıdem tazminatı fesihle birlikte muaccel olur; ödenmediği takdirde mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Bu, yasal faizden yüksek bir orandır ve gecikme uzadıkça alacağı büyütür.
Tahsil için önce zorunlu arabuluculuk aşamasına gidilir. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır; kesinleşen karar icra takibine konulur. Sürecin işleyişini ve hangi belgelerin gerektiğini adım adım görmek için hukuki yol haritası aracını kullanabilir, konunun tamamı için iş hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
Kıdem dışında hangi alacakların istenebileceğini — ihbar, fazla mesai, yıllık izin, AGİ ve işsizlik ödeneği — işten çıkarılınca işçi hakları yazımızda topluca listeledik.
Emeklilik: 15 yıl – 3600 gün ve 25 yıl – 4500 gün #
Emeklilik yaşı dışındaki koşulları tamamlayan çalışanlar, SGK’dan alacakları yazıyla işten ayrılıp kıdem tazminatına hak kazanabilir (1475 sayılı İş Kanunu m.14/1-5). Aranan koşullar ilk sigorta girişine göre değişir: 8 Eylül 1999’dan önce sigortalı olanlarda 15 yıl sigortalılık ve 3.600 prim günü (506 sayılı Kanun geçici m.81); 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olanlarda 25 yıl sigortalılık ve 4.500 prim günü ya da 7.000 prim günü (5510 sayılı Kanun geçici m.9). Daha sonra sigortalı olanlar için hangi şartın arandığı SGK’dan alınacak yazıyla netleştirilmelidir. Yazının işverene tebliğ edilmesi ve fesih bildiriminde bu gerekçenin açıkça belirtilmesi gerekir.
Fesih geçersizse: işe iade #
İş güvencesi kapsamındaysanız, kıdem tazminatını almanız feshin geçerli olduğu anlamına gelmez. Otuz işçi ve altı ay kıdem şartını taşıyorsanız, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak feshin geçersizliğini ileri sürebilirsiniz. Bu yolun şartları ve süreleri için işe iade davası rehberimize bakabilirsiniz. Fesih bir iş kazası ya da meslek hastalığı sonrasında gerçekleşmişse, ayrıca iş kazası tazminatı talepleri gündeme gelir.
