Ne yapıyoruz
Hesaplama araçları Hukuk rehberi Hukuk sözlüğü Sık Sorulan Sorular Hakkımızda İletişim

Kira Tespit Davası: Şartları, Süresi ve Sonuçları

Beş yıl kuralı, TÜFE sınırı, dava ne zaman açılır, kira hangi tarihten itibaren artar?

Kira Tespit Davası: Şartları, Süresi ve Sonuçları — Hasan Hüseyin Uzun Avukatlık Bürosu hukuk rehberi

Kısaca: Kira bedelinin piyasa değerinin çok altında kalması hâlinde başvurulan yol kira tespit davasıdır. Bu rehberde davanın şartlarını, beş yıllık kuralı, ihtar zorunluluğunu, hakkaniyet indirimini ve artışın hangi tarihten itibaren işleyeceğini anlatıyoruz.

Kira tespit davası, kira bedelinin mahkemece yeniden belirlenmesini sağlayan davadır. Kiraya veren için kirayı piyasa değerine yaklaştırmanın, kiracı için ise aşırı bir artış talebine karşı çıkmanın yoludur. Kanunun kira artışlarına getirdiği yıllık sınır, bu davada uygulanmaz; mahkeme bedeli serbestçe belirler.

Yıllık artış ile tespit davası arasındaki fark #

Konut ve çatılı iş yeri kiralarında, yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak artış oranı, bir önceki kira yılına ait tüketici fiyat endeksinin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez. Sözleşmede daha yüksek bir oran yazılı olsa dahi bu sınır uygulanır. Kendi sözleşmeniz için oranı görmek isterseniz kira artış oranı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Kira tespit davası bu sınırın dışındadır. Mahkeme, endeksle bağlı olmaksızın taşınmazın durumunu ve emsal kiraları dikkate alarak bedeli belirler. Bu nedenle uzun süredir düşük kirayla oturulan taşınmazlarda tek gerçek çözüm bu davadır.

Yasal dayanak: Kira bedelinin belirlenmesi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesinde düzenlenmiştir; beş yıldan uzun süren kira ilişkilerinde hâkim bedeli hakkaniyete göre belirler.

Ne zaman açılabilir? #

Üç ayrı durum vardır:

  • Beş yıldan kısa süreli kiralarda: Taraflar kira bedelini sözleşmeyle belirlemişse, dava açılabilmesi için kural olarak beş yılın dolması beklenir. Sözleşmede artış oranı kararlaştırılmamışsa, her yıl sonunda tespit istenebilir.
  • Beş yıldan uzun süreli kiralarda: Beş yıldan sonraki her kira yılında, endeks sınırıyla bağlı olmaksızın dava açılabilir. Mahkeme; endeksteki değişimi, taşınmazın durumunu ve emsal kira bedellerini birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bedeli belirler.
  • Yabancı para ile yapılan kiralarda: Beş yıl geçmedikçe kira bedeli değiştirilemez; beş yıldan sonra ise aşırı ifa güçlüğü hükümleri de gündeme gelebilir.

İhtar şartı: en kritik ayrıntı #

Kira tespit davasının sonucu kadar önemli olan, artışın hangi dönemden itibaren işleyeceğidir. Kural şudur: dava, yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce açılırsa ya da bu süre içinde kiraya veren tarafından kira bedelinin artırılacağına ilişkin yazılı bildirim yapılırsa, mahkemece belirlenen bedel yeni dönemin başından itibaren geçerli olur.

Bu bildirim yapılmamış ve dava da süresinde açılmamışsa, tespit edilen bedel ancak bir sonraki kira yılından itibaren uygulanır. Yani bir yıllık fark kaybedilir. İhtarın noter aracılığıyla gönderilmesi, tebliğ tarihinin ispatı bakımından güvenli yoldur.

Mahkeme bedeli nasıl belirler? #

Hâkim, taşınmazın bulunduğu bölgede keşif yapar ve bilirkişi heyetinden rapor alır. Değerlendirmede şunlar dikkate alınır:

  • Taşınmazın konumu, yaşı, ısıtma sistemi, asansör ve otopark durumu
  • Brüt ve net metrekare, kat, cephe ve manzara
  • Aynı bina ve çevredeki emsal taşınmazların güncel kira bedelleri
  • Kiracının taşınmaza yaptığı kalıcı iyileştirmeler
  • Kira ilişkisinin süresi — uzun süreli kiracılık lehe bir unsurdur

Hakkaniyet indirimi #

Uygulamada mahkemeler, emsal kira bedeline doğrudan hükmetmez. Uzun süredir oturan kiracı lehine, emsal bedel üzerinden bir hakkaniyet indirimi yapılır. Bu indirim, kiracının taşınmazda uzun süre kalmış olmasının ve yeni kiracı arama maliyetinin bulunmamasının karşılığıdır. Oranı dosyaya göre değişir ve mahkemenin takdirindedir.

Dava süreci ve masraflar #

Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde açılır. Kira ilişkisinden doğduğu için dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur; arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Keşif ve bilirkişi giderleri nedeniyle yargılama masrafı, sıradan bir alacak davasına göre yüksektir; bu giderler davayı açan taraftan peşin alınır ve haklı çıkan tarafa iade edilir.

Yargılama, keşif ve bilirkişi raporunun tamamlanmasına bağlı olarak genellikle bir ilâ iki yıl sürer. Bu süre boyunca kiracı, eski bedeli ödemeye devam eder. Karar kesinleştiğinde, geçmiş dönem için doğan fark birikmiş alacak olarak istenebilir; bu nedenle davanın uzaması kiraya veren aleyhine sonuç doğurmaz.

İş yeri kiralarında durum #

Çatılı iş yeri kiraları da aynı rejime tabidir; ancak uygulamada iki fark öne çıkar. Birincisi, iş yerlerinde emsal kira araştırması daha zordur: cadde üstü bir dükkânın kira değeri, metrekareden çok müşteri sirkülasyonuna ve konuma bağlıdır. İkincisi, kiracının iş yerine kazandırdığı müşteri çevresi ve yaptığı yatırımlar, hakkaniyet değerlendirmesinde lehe unsur olarak dikkate alınır.

Alışveriş merkezlerindeki kiralamalarda ise ciro üzerinden hesaplanan bedeller söz konusu olduğundan, sözleşmenin niteliği ayrıca değerlendirilir. Bu sözleşmelerin bir kısmı kira değil, kanunda düzenlenmemiş karma sözleşme sayılmakta ve tespit davasına konu olmamaktadır.

Karardan sonra ne olur? #

Karar kesinleştiğinde yeni bedel, ihtar veya dava süresine göre belirlenen dönemden itibaren geçerli olur. Kiracı yeni bedeli ödemezse, kiraya veren temerrüt nedeniyle icra takibi başlatabilir ve şartları varsa tahliye isteyebilir. Belirlenen bedel, sonraki yıllarda yeniden endeks sınırına tabi olarak artar; yani tespit kararı, izleyen yıllar için sınırsız artış hakkı vermez. Beş yıl sonra yeni bir tespit davası açılması yine mümkündür.

Kiracı ne yapabilir? #

Kiracı, talebin fahiş olduğunu emsal kira sözleşmeleri, ilan çıktıları ve taşınmazın eksikliklerine ilişkin belgelerle ortaya koyabilir. Isınma sorunu, rutubet, asansörsüzlük ya da yapılan tadilatların kiracı tarafından karşılanmış olması, belirlenecek bedeli aşağı çeken unsurlardır. Ayrıca beş yıllık sürenin dolmadığı hâllerde davanın reddi istenebilir.

Tahliye talepleriyle karıştırılmaması gerekir: kira tespit davası kiracıyı çıkarmaz, yalnızca bedeli belirler. Tahliye yolları için kiracı tahliye rehberimize, konunun bütünü için gayrimenkul ve kira hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Emsal kira nasıl belirlenir? #

Kira tespit davasında hâkim, tarafların iddiasıyla değil bilirkişi incelemesiyle karar verir. Bilirkişi, taşınmazın bulunduğu bölgede benzer nitelikteki kiralananların güncel bedellerini karşılaştırır. Karşılaştırmada esas alınan başlıca ölçütler şunlardır: brüt ve net yüzölçümü, bina yaşı, kat ve cephe, asansör–otopark–site içi olma durumu, ısıtma sistemi, taşınmazın bakım durumu ve konum (ana caddeye, metroya, okula yakınlık).

Emsal bedel bulunduktan sonra hâkim bunu doğrudan uygulamaz: hakkaniyet indirimi yapar. Uzun süredir aynı taşınmazda oturan, kirasını düzenli ödeyen ve taşınmaza özen gösteren kiracı lehine, emsal bedelin altında bir tutar belirlenmesi yerleşik uygulamadır. Bu nedenle tespit davasından çıkan bedel, çoğunlukla piyasadaki yeni kiralama bedelinin bir miktar altında kalır.

Dava sürerken kira ödenmeye devam eder mi? #

Evet — ve bu, kiracı tarafında en kritik noktadır. Tespit davası açılmış olması, mevcut kira bedelini ödeme borcunu askıya almaz. Kiracı, dava sürerken eski bedeli düzenli ödemeye devam etmelidir; aksi hâlde temerrüde düşer ve ayrıca tahliye riski doğar. Karar kesinleştiğinde yeni bedel, davanın açıldığı kira dönemine kadar geriye yürür ve aradaki fark faiziyle birlikte talep edilebilir. Bu nedenle kiracının, olası farkı bir kenarda tutması pratik bir önlemdir.

Av. Hasan Hüseyin Uzun
Av. Hasan Hüseyin Uzun
Avukat · Hasan Hüseyin Uzun Avukatlık Bürosu

Bu konuda sık sorulanlar

4 soru
Kira tespit davası açınca kiracı çıkarılır mı?
Hayır. Bu dava yalnızca kira bedelinin belirlenmesine ilişkindir; kiracının tahliyesi sonucunu doğurmaz. Tahliye için ayrı sebeplere ve ayrı bir davaya ihtiyaç vardır.
Beş yıl dolmadan dava açabilir miyim?
Sözleşmede artış oranı kararlaştırılmışsa kural olarak beş yılın dolması beklenir. Sözleşmede artış oranına ilişkin bir hüküm yoksa, her kira yılının sonunda tespit istenebilir. Yabancı para üzerinden yapılan kiralarda ise beş yıl geçmeden bedel değiştirilemez.
Mahkemenin belirlediği kira hangi tarihten itibaren geçerli olur?
Dava yeni kira döneminin başlangıcından en az otuz gün önce açılmışsa ya da bu süre içinde yazılı artış bildirimi yapılmışsa, yeni dönemin başından itibaren geçerli olur. Aksi hâlde ancak bir sonraki kira yılından itibaren uygulanır.
Dava sürerken hangi kirayı ödemeliyim?
Karar kesinleşene kadar mevcut kira bedeli ödenmeye devam edilir. Ödemenin aksatılması, ayrıca temerrüt nedeniyle tahliye riski doğurur. Karar kesinleştiğinde geçmiş döneme ait fark, birikmiş alacak olarak talep edilebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, sizin dosyanıza özel hukuki tavsiye değildir. Süreler ve uygulama dosyanın özelliklerine göre değişebilir. Durumunuzu birlikte konuşalım.

Gayrimenkul ve Kira Hukuku alanındaki tüm hizmetlerimiz Kiracı tahliyesi, kira artışı ve kira tespiti, kira alacağı takibi, tapu iptali ve tescil, ön alım…

İletişim

Büroya telefonla, e-postayla ya da randevu formuyla ulaşabilirsiniz. Görüşmeler Bakırköy’deki ofiste ya da görüntülü olarak yapılır.

WhatsApp Ara